Bij bonobo's zijn vrouwen de baas, hoewel ze fysiek zwakker zijn dan mannen. Dat was al langer bekend door studies in gevangenschap en is nu bevestigd door 30 jaar veldwerk in het wild. "De vrouwen steunen elkaar in conflicten en gaan coalities aan", zegt gedragsbioloog Jeroen Stevens.
Who runs the world? Bij bonobo's in het wild dragen vrouwen de broek, bevestigt nieuwe studie
Mannen aan de macht? Onder de bonobo's is het omgekeerde waar: daar dragen de vrouwen de broek.
Dat vrouwelijke bonobo's geen watjes zijn, was al langer geweten. "De conclusies uit het onderzoek zijn niet per se nieuw voor wie met bonobo's in dierentuinen werkt", zegt gedragsbioloog Jeroen Stevens in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. Hijzelf bestudeerde dergelijk gedrag al in de zoo van Planckendael.
Een nieuwe Britse studie bevestigt die bevindingen voor het eerst bij groepen in het wild. De onderzoekers bestudeerden gevallen van agressie tussen mannetjes en vrouwen in 6 bonobogroepen over een periode van bijna 30 jaar, van 1993 tot 2021.
Toch geen 'hippies'
Bonobo's hebben de reputatie een vredelievende diersoort te zijn. Zo lossen ze bijvoorbeeld conflicten op met seks, werd al eerder gevonden in studies . "Vooral jonge dieren doen dat. Maar oudere dieren lossen conflicten soms juist helemaal niet op."
Luister: gedragsbioloog Jeroen Stevens heeft het in 'Nieuwe feiten' over de matriarchale samenleving van bonobo's
'Hippies van de natuur', zoals ze wel eens genoemd worden, zijn het zeker niet. De intensiteit van bonoboconflicten kan hoog oplopen, weet Stevens. "Daarbij zijn mannen groter, sterker en zwaarder, en toch kunnen de vrouwen de mannen de baas. Zij plegen de zwaarste agressie."
Samen sterk
Die agressieve overwinningen boeken ze niet alleen. "De vrouwen steunen elkaar in conflicten en gaan coalities aan." In 61 procent van de onderzochte gevallen van agressie, kreeg het vrouwtje hulp van andere vrouwtjes om het mannetje een lesje te leren.
Die groepsvorming is bijzonder, zeker als je weet dat de vrouwtjes niet aan elkaar verwant zijn. "Als ze ongeveer 7 zijn, verlaten ze hun geboortegroep en zoeken ze een nieuwe groep om zich bij aan te sluiten."
In zo'n groep, vol onverwante vrouwen, moeten ze zich zien te vestigen. "De vrouwen vlooien elkaar vaak en hebben seks om banden te smeden. Is er dan agressie van mannen, dan spannen de vrouwelijke coalitiepartners samen om de mannen onder de knoet te houden."
Aan de top van een bonobogroep staat altijd een volwassen vrouw
Jeroen Stevens, gedragsbioloog
Die vrouwelijke bovenhand is weerspiegeld in de sociale structuren van de dieren. "Zowel in bonobogroepen in dierentuinen als in het wild is er sprake van een matriarchale samenleving. Aan de top van zo'n groep staat altijd een volwassen vrouw."
Andere hoge posities worden ook door vrouwen bekleed, "al zijn er ook mannen die in de hiërarchie kunnen opklimmen. Dat zijn vaak de zonen van de hoge vrouwen: 'moederskindjes' die rekenen op de steun van hun moeder."
Geen mannelijke coalities
Waarom de mannelijke bonobo's niet dezelfde tactiek toepassen en zich in groep verzetten tegen de vrouwen, blijft een opmerkelijk raadsel. "De mannen blijven wel in hun geboortegroep en zijn verwant aan elkaar. Het zijn broers, neven en ooms, en toch steunen ze elkaar niet tegen de vrouwen."
"We begrijpen niet waarom ze dat niet doen. Bij de chimpansees, die nauw verwant zijn aan bonobo's en hetzelfde familiesysteem hebben, steunen de mannen elkaar wel. Dat is vanuit biologisch standpunt veel logischer."
