Van guerrillastrijder tot president van Uruguay: José Mujica (89) sterft als icoon van verzet en vooruitgang

Latijns-Amerika verliest een iconische en geliefde figuur. José Mujica, voormalig president van Uruguay, overleed gisteravond aan slokdarmkanker. De huidige president Yamandú Orsi reageert verslagen: "Met diepe droefheid kondigen we het overlijden van onze kameraad Pepe Mujica aan."

Mujica was niet alleen een politicus, maar ook een symbool van verandering voor Uruguay. Hij veranderde het land in een progressief baken. Hij stond vooral bekend voor zijn sobere levensstijl. In Uruguay zijn er 3 dagen van nationale rouw aangekondigd.

Als tiener komt Mujica in aanraking met de politiek en sluit hij zich aan bij een centrumrechtse partij. Enkele jaren later slaat zijn politieke kompas volledig om, omdat Uruguay geteisterd wordt door een economische crisis en maatschappelijke onrust.

De voormalige bloemenkweker radicaliseert en hij sluit zich begin jaren 60 aan bij de marxistisch-leninistische guerillabeweging Tupamaros. Eind jaren 60 wordt de beweging gewelddadiger met ontvoeringen, brandstichtingen, bomaanslagen en moorden op politieagenten, als reactie op de steeds autoritairder wordende regering.

Mujica wordt verschillende keren gearresteerd. Bij een van die arrestaties wordt hij 6 keer neergeschoten en overleeft hij het maar net. 

In 1971 wordt hij veroordeeld voor de moord op een politieagent. Hij houdt zijn onschuld staande en slaagt erin om meerdere keren uit de gevangenis te ontsnappen, maar wordt steeds weer opgepakt. Hij is een van de gevangenen die ontsnapt tijdens de grootste gevangenisuitbraak uit de geschiedenis van Uruguay.

Na de militaire staatsgreep van 1973 blijft hij in de cel. Tijdens zijn jarenlange opsluiting wordt hij herhaaldelijk gemarteld en langdurig in isolatie gehouden.

In 1985, na de val van de dictatuur, komt Mujica vrij en gaat hij de politiek in. Zijn carrière begint in de Kamer van Volksvertegenwoordiging en nadien in de Senaat. In 2005 wordt hij minister van Breed Front, een coalitie van progressieve partijen. In 2010 verkiest de bevolking hem tot president.

Mujica's sobere levensstijl is een van zijn meest opvallende kenmerken en trekt wereldwijd de aandacht. Met zijn afgeleefde Volkswagen rijdt hij dagelijks naar het presidentieel paleis en in zijn versleten sandalen houdt hij geregeld persconferenties.

Gedurende zijn presidentschap weigert hij zijn bescheiden woning op het platteland in te ruilen voor het luxueuze presidentiële paleis en blijft zich kleden als een gewone veehoeder. Bovendien doneert hij 90 procent van zijn salaris aan goede doelen en weigert hij het pensioen dat hem als oud-senator toekomt.

Mujica's presidentschap wordt gekenmerkt door progressieve wetgevingen. De voormalige bloemenkweker doorbreekt taboes door abortus en het homohuwelijk te legaliseren. Als pionier in sociaal beleid schrijft Uruguay onder zijn leiding geschiedenis door cannabis volledig te legaliseren.

Onder zijn regering kent het land economische groei, verminderde armoede en een lage werkloosheid. Toch is zijn beleid niet zonder controverse. Zijn tegenstanders beschuldigen hem van geldverspilling en bekritiseren zijn onderwijsbeleid. Ook het begrotingstekort en de overheidsuitgaven stijgen tijdens zijn ambt, wat leidt tot kritiek.

In 2015 loopt zijn termijn af als president. Na zijn presidentschap gaat hij opnieuw aan de slag als senator. Tijdens de coronacrisis trekt hij zich terug uit de politiek.

Mujica kampte al enkele maanden met gezondheidsproblemen. Vorig jaar liet hij weten dat hij slokdarmkanker had. De kanker was uitgezaaid en hij verdroeg geen behandeling meer. Oud-president Mujica stierf een week voor zijn 90e verjaardag.