Hoe ver reikt de Gaza-resolutie? "Symbolisch belangrijk, maar op terrein weinig verschil"

Van 2 tot 4 juni vindt in New York een conferentie van de Verenigde Naties plaats, die wordt voorgezeten door Frankrijk en Saudi-Arabië en waarbij het conflict in het Midden-Oosten op het programma staat.

De Franse president Emmanuel Macron heeft al aangekondigd dat Frankrijk de Palestijnse staat tijdens die conferentie officieel zal erkennen. Hij hoopt dat zoveel mogelijk VN-lidstaten zijn voorbeeld zullen volgen en heeft daarvoor een vredesplan uitgewerkt.

Bedoeling is dat België met een gezamenlijk standpunt naar de VN-top kan trekken. Het akkoord dat gisteren door de partijen is bereikt, wordt morgen tijdens de plenaire vergadering aan de Kamerleden voorgelegd. Tegen het einde van de maand moeten zij erover gestemd hebben. Verwacht wordt dat de resolutie wordt aangenomen.

Op de volledige tekst is het nog wachten. Wel hebben de Arizona-partijen de grote lijnen meegedeeld. De Belgische resolutie roept op:

• Dat de humanitaire hulp aan Gaza dringend wordt hervat

• Dat de beslissingen van het Internationaal Strafhof, inclusief arrestatiebevelen, worden uitgevoerd

• Dat ons land actief deelneemt aan het initiatief van Macron, al zijn er belangrijke voorwaarden vooraleer België een Palestijnse staat zou erkennen

• Om op Europees niveau sancties uit te voeren tegen Israël en de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever

Een uitgebreide samenvatting van wat we al weten over de Gaza-resolutie, kan je in dit artikel lezen.

Macron ijvert in zijn vredesplan voor de tweestatenoplossing, het idee om het conflict tussen Israël en de Palestijnen te beëindigen met een Palestijnse staat naast de staat Israël. Het is een voorstel dat leeft sinds 1947 en dat het dominante internationale uitgangspunt is sinds de Oslo-akkoorden in 1993 – maar het is ook een voorstel dat door Israël wordt afgewezen.

Op dit moment erkennen 147 landen de Palestijnse staat, maar grote (westerse) mogendheden zoals de Verenigde Staten, Duitsland en Japan horen daar niet bij. Omgekeerd erkennen 164 landen Israël als soevereine staat. Onder de Arabische staten die Israël niet erkennen, zijn Saudi-Arabië, Irak, Syrië en Iran.

Macron wil met zijn initiatief een soort ruildeal op gang brengen: Europa erkent Palestina als staat, in ruil daarvoor erkennen meer Arabische landen de staat Israël.

"Het is interessant, en volgens mij ook slim, dat Macron de erkenning van een Palestijnse staat verbindt aan de erkenning van Israël", zegt Midden-Oostenkenner Inge Vrancken. "Als voldoende Europese landen Palestina erkennen, kan ik me inbeelden dat de Arabische landen eveneens de brug zullen komen. Ik denk dat Macrons aanpak kans op slagen maakt."

Dat meer landen Palestina én Israël erkennen, is volgens Vrancken een noodzakelijke stap om tot een tweestatenoplossing te komen. "Anders kan daar natuurlijk geen sprake van zijn. Er moet gelijkwaardigheid tussen beide staten komen. Ook moeten we losraken van het idee dat een keuze vóór een Palestijnse staat, een keuze tégen een Israëlische staat is."

Als Macrons plan lukt, is dat met andere woorden een stap in de goede richting, maar daarna blijft er een lange weg te gaan. "Erkenning is 1 ding, maar vervolgens moet er daadwerkelijk een Palestijnse staat worden opgericht, en daarvoor moeten veel moeilijke knopen worden doorgehakt. Wie krijgt welk grondgebied? Wat met het zwakke Palestijnse bestuur?"

De Palestijnse staat kan pas erkend worden als een aantal cruciale voorwaarden is vervuld, klinkt het in onze resolutie: "De vrijlating van alle gijzelaars, de ontmanteling van Hamas, de verkiezing van een democratisch gelegitimeerd Palestijns leiderschap, duidelijke afbakening van grenzen en erkenning van Israël door de Arabische wereld". Macron legt gelijkaardige condities op.

Dimitri Van Den Meerssche, professor internationaal recht aan de Queen Mary University in Londen, is niet over die voorwaarden te spreken. "Het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk is niet voorwaardelijk", zegt hij. "Het opleggen van voorwaarden voor de uitoefening van dat recht, is niet minder dan een schending ervan. Een volk heeft het recht om haar eigen politieke toekomst vorm te geven, zeker de voorwaarde omtrent het vastleggen van territoriale grenzen in een vredesproces met Israël: daarmee geef je de illegale bezetter uiteindelijk een veto op de vrijheid van het Palestijnse volk. Dat ligt niet in lijn met internationaal recht."

Ook Vrancken heeft haar bedenkingen. "Alle Belgische partijen zijn het erover eens dat Hamas een terreurorganisatie is die niets te zoeken heeft in het bestuur van Palestina. Goed, maar hoe zien ze de ontmanteling precies? Iedereen weet bovendien: je kan Hamas misschien vernietigen, maar daarna zal er een nieuwe, soortgelijke organisatie opstaan. Wat dan met Palestina?"

Alle voorwaarden bij mekaar opgeteld zal het volgens Vrancken nog jaren duren vooraleer de stichting van een Palestijnse staat haalbaar is. "Wie het dossier kent, weet dat er tegen die tijd echter geen sprake meer van een Palestijnse staat is. Er zijn de immense vernielingen in Gaza, en daarnaast breiden de Israëlische nederzettingen in de Westelijke Jordaanoever dag na dag uit."

De debatten hebben zich in een politieke bubbel afgespeeld, niet in een Midden-Oostenbubbel, zegt Vrancken. "Op het terrein zal onze resolutie noch het vredesplan van Macron snel verschil maken."

Dat wel, vindt Vrancken. "Ik wil niet té cynisch naar Macrons plan kijken. Het is niet omdat symbolische beslissingen niet onmiddellijk een effect hebben, dat ze op langere termijn niet zinvol zijn. Dit conflict is meer dan 75 jaar oud, het is een illusie om te denken dat het binnen 1 of 2 jaar is opgelost. Hiervoor moet de nodige creativiteit voor aan de dag worden gelegd – en daarbij hebben we tussenstappen zoals het voorstel van Macron nodig. Anders blijven we in cirkels draaien."

Ook de Belgische resolutie heeft volgens haar nut. "Het is belangrijk dat politici met een gezamenlijk standpunt naar buiten komen, zodat burgers meer nadenken over het conflict. Het is een hele goede bewustwording."

Professor Van Den Meerssche is het daarmee eens. "Dit is een stap in de juiste richting met mogelijk symbolische waarde, maar: het risico bestaat dat we symboliek voor verandering, impact en oprecht engagement gaan aanzien."

Voor hem schiet de resolutie op verschillende vlakken tekort. "Die sancties waarvan sprake is, zijn een internationaalrechtelijke plicht: België móet er als lidstaat van de Verenigde Naties alles aan doen om de huidige illegale bezetting ten einde te brengen." Dat België de beslissingen van het Internationaal Strafhof wil respecteren, is volgens Van Den Meerssche dan weer "het absolute minimum".