Premier Bart De Wever wil vaart maken: wordt de Senaat nog voor de zomer afgeschaft?

De afschaffing van de Senaat is een belangrijk dossier voor de regering. Binnen de politiek gaan al jaren stemmen op om dat deel van het parlement te sluiten. De Wever wil dat nu eindelijk in de praktijk omzetten.  

Zeker voor de N-VA is de afschaffing symbolisch van grote waarde: het is de enige concrete institutionele hervorming in het regeerakkoord. 

Op een vergadering van het kernkabinet gisteren zette de premier de afschaffing voor het eerst op de agenda sinds de regeringsonderhandelingen. Door tijdgebrek werd het onderwerp uiteindelijk niet besproken, maar het is duidelijk dat de premier snel vooruitgang wil boeken. Wellicht gaat de regering er volgende week mee aan de slag. 

"We moeten een signaal geven dat we effectief ook besparen op de politiek, want we hebben al veel gevraagd van de mensen deze eerste maanden. We moeten de afschaffing van de Senaat voor de zomer rond hebben", klinkt het bij één van de coalitiepartners. "Zo snel mogelijk", antwoordt een andere partij op de vraag wat de timing van de afschaffing is. 

In de Senaat wordt vandaag nog weinig belangrijk politiek werk verricht en alle regeringspartijen zijn het eens over het principe van de afschaffing. Toch is het omzetten van die consensus in de praktijk niet eenvoudig. 

De Senaat mag dan nog amper samenkomen, ze speelt nog steeds een rol in onze politieke besluitvorming. Onder meer benoemingen van rechters en grondwetswijzigingen moeten er goedgekeurd worden. Het blijft officieel ook het deel van het federale parlement waar de regio's overleggen. Bij een belangenconflict kan de Senaat optreden.

De regering moet beslissen waar die bevoegdheden dan terechtkomen en op welke manier die overgeheveld worden. Dat is een complex wettelijk en juridisch werk en de discussie daarover moet nog plaatsvinden. Bovendien komt een deel van de partijfinanciering via de Senaat, altijd een gevoelig punt.  

Binnen de coalitie is ook niet iedereen even enthousiast over de afschaffing. De MR was in het verleden een tegenstander, maar bond in tijdens de onderhandelingen.

Les Engagés levert met Vincent Blondel de huidige voorzitter van de Senaat, hij moet de afschaffing mee in goede banen leiden. In De Standaard liet die optekenen dat "de taken van de Senaat niet zomaar afgeschaft kunnen worden". Bovendien bespaart deze regering met een afschaffing maar 8 miljoen euro, stipt hij aan. 

Voor MR en Les Engagés is de Senaat ook een belangrijk symbool van ons land, net de reden waarom de N-VA er vanaf wil. Ook Vooruit maakte al een duidelijk statement tegen de Senaat: de partij benoemde geen gecoöpteerde senator. In haar verkiezingsprogramma pleitte de CD&V nog voor een alternatief voor de Senaat om te zorgen dat er nog overleg is tussen de regio’s, maar de partij zou die eis laten varen. 

Over het principe van de afschaffing is de regering het dus eens, de vraag is of dat ook het geval blijft als er over de details beslissingen genomen moeten worden.

Als de regeringspartijen een akkoord vinden, moet de grootste horde nog volgen. Voor een afschaffing van de Senaat moet de grondwet gewijzigd worden. Daarvoor heb je twee derde van de stemmen in het parlement nodig. 

De regeringspartijen tellen samen 81 van de 150 volksvertegenwoordigers. Ze komen dus 19 zetels te kort en moeten hoe dan ook oppositiepartijen overtuigen om mee voor de afschaffing van de Senaat te stemmen. 

Groen, Open VLD en Ecolo zijn volgens hun verkiezingsprogramma voor de afschaffing. Maar zelfs als die partijen zich achter de meerderheid scharen en de rest tegen stemt, komt de regering er niet.

De regeringspartijen zullen dus moeten samenwerken met de PS, PVDA of Vlaams Belang. De laatste twee zijn al op voorhand uitgesloten. Binnen de coalitie is te horen dat het "ondenkbaar" is om beroep te doen op de extreme partijen. 

Dan blijven alleen de Franstalige socialisten over. Voorzitter Paul Magnette sprak zich in het verleden al uit voor de afschaffing en ijverde om het te vervangen door een burgervergadering. De kans dat PS – en ook de andere oppositiepartijen - zomaar mee zullen stemmen met de plannen van de regering, lijkt uitgesloten. 

Welke strategie de meerderheid moet volgen om de oppositie te overtuigen is deel van de discussies die volgende week zullen beginnen.

De regering kan oppositiepartijen betrekken bij hun plannen en enkele van hun eisen mee opnemen in de zoektocht naar een zekerheid over een goede afloop. Anderen opperen dat de regering kan proberen om de oppositie kleur te doen bekennen. Als ze voorstander zijn, zullen ze het dan kunnen verkopen aan hun electoraat om tegen de afschaffing te stemmen eens het voorstel van de regering er ligt? Al houdt die strategie grote risico’s in.  

Mogelijk zoekt de regering nog een alternatieve weg, waar heel wat politieke wiskunde aan te pas komt. Wanneer oppositiepartijen zich onthouden of afwezig blijven bij de stemming heeft dat namelijk een impact: die worden niet meegeteld.

Enkel de uitgebrachte stemmen – voor of tegen – maken deel uit van de som om aan de nodige meerderheid te komen. Afspraken rond onthoudingen zouden dus tot een vlottere goedkeuring kunnen leiden.

De afschaffing van de Senaat komt mee op het lijstje van dossiers waarop de regering nog voor de zomer vooruitgang wil boeken. Tegen dan moet bijvoorbeeld ook duidelijk worden hoe de meerwaardebelasting er definitief uitziet. 

Volgende maand volgen bovendien nog 2 belangrijke geopolitieke momenten voor De Wever: de VN-top in New York over het conflict in het Midden-Oosten en de NAVO-top in Den Haag.