Bijna helft Belgen bereid Amerikaanse producten te boycotten, blijkt uit enquête Knack en Le Vif

Esma, actief bij Antwerp for Palestine, kiest er bewust voor om bepaalde merken te vermijden. "Ik ben een heel actieve boycotter," zegt ze. “Vooral bedrijven, restaurantketens en kledingmerken die volgens mij bijdragen aan de financiering van de genocide in Gaza, laat ik links liggen."

"In het begin was het niet eenvoudig. Welke producten vermijd je precies? Welke merken hebben banden met controversiële regimes of een controversieel beleid?" Intussen bestaan er apps en websites die consumenten helpen om ethische keuzes te maken. De beweging wordt steeds toegankelijker.

"De consument is moreel gevoeliger geworden, ook in economische keuzes," legt Jochanan Eynikel uit in ‘De wereld van Sofie’ op Radio 1. Hij is bedrijfsfilosoof en is verbonden aan de denktank van ondernemersforum Etion.

Wat ooit een nichegedrag was, groeit uit tot een wijdverspreide manier van consument zijn. "We zien een duidelijke trend", zegt Eynikel. "Mensen denken na over de gevolgen van hun aankopen. Vlees eten, bijvoorbeeld, gaat vandaag niet alleen meer over smaak of prijs. Er komt ook een morele afweging bij kijken: is dit wel verantwoord?"

Die ontwikkeling past in wat hij de 'review-economie' noemt: "We zijn het al gewoon om producten te beoordelen op kwaliteit en service. Nu komen daar ook ethische dimensies bij. Ik vind dat geen slechte zaak."

Niet elke boycot heeft hetzelfde effect. Verschillende factoren spelen mee in het succes of falen van zo een actie. "Een belangrijke factor is vervangbaarheid: als je makkelijk een alternatief vindt, zal een boycot sneller impact hebben," zegt Eynikel. "Een ander biermerk kiezen in de winkel is bijvoorbeeld eenvoudiger dan plots een ander automerk kopen."

Ook zichtbaarheid is belangrijk. "Als iemand bewust kiest om geen Coca-Cola te drinken of een bepaald kledingmerk te mijden, dan is dat een zichtbaar statement", legt hij uit. "Zulke keuzes kunnen een bredere impact hebben, vooral via sociale media."

Sommige bedrijven krijgen effectief klappen door dergelijke acties. "Tesla is daar het meest uitgesproken voorbeeld van. Ik denk ook niet toevallig omdat daar de topman, Elon Musk, in Amerika zo dicht bij dat beleid staat dat velen afkeuren. Coca-Cola, aan de andere kant, is al vaak geboycot, maar blijft stevig overeind."

De enquête van Knack en Le Vif is uitgevoerd door Kantar Insights Belgium van 22 tot 28 maart 2025, in opdracht van Knack, Le Vif, Trends-Tendances, Trends, Kanaal Z en De Zondag. Er werden 1.060 Belgen van 18 jaar of ouder bevraagd, representatief naar geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en professionele situatie, met een foutenmarge van 3,1 procent.

"Of de boycott in Amerika een blijvend effect zal hebben? Dat zal afhangen van hoe het beleid daar al dan niet verandert. Het sentiment is wel heel sterk en dat zie ik niet onmiddellijk afnemen."

"Als je een heel divers doelpubliek aanspreekt met verschillende waardevoorkeuren, dan kan het risicovol zijn om heel uitgesproken te zijn", waarschuwt Eynikel.

"Het Amerikaanse Bud Light ondervond bijvoorbeeld grote schade na een campagne met een transgender persoon, die conservatieve klanten tegen de borst stuitte. Daartegenover staat Ben & Jerry's, dat bewust een rebels, progressief standpunt inneemt over Israël en daarmee aansluit bij zijn doelpubliek."

Voor bedrijven wordt het steeds moeilijker om neutraal te blijven. Zelfs universiteiten merken dat een neutrale positie als een standpunt wordt gezien. "Een neutrale positie wordt soms ook gezien als een akkoord. Dat je het eens bent met wat bepaalde landen doen rond mensenrechten."

Bedrijven zullen volgens hem vaker moeten kiezen: "Wat is voor ons belangrijk? Waar spreken we ons over uit, en waarover niet? Je kunt niet iedereen tevreden stellen. Soms zit er kracht in het risico dat je neemt."