Tussen drones en bommen: VRT NWS 48 uur aan het front in Oekraïne

De strijders noemen zichzelf geen gewone soldaten, maar verzetsstrijders. Ze richtten hun regiment op op 9 maart 2022, vernoemd naar Kastuś Kalinoŭski — een 19de-eeuwse vrijheidsstrijder die zich verzette tegen het Russische rijk.

Inmiddels hebben zo'n 300 Wit-Russen zich aangesloten. Hun motto is even strijdlustig als symbolisch: "De bevrijding van Wit-Rusland via de bevrijding van Oekraïne."

Voor deze Wit-Russen is de strijd in Oekraïne meer dan solidariteit – het is een voortzetting van hun eigen vrijheidsstrijd.

In 2020 kwamen honderdduizenden Wit-Russen in opstand tegen het regime van Loekasjenko, na vervalste verkiezingen. De protesten werden bloedig neergeslagen, dissidenten verdwenen in gevangenissen of vluchtten naar het buitenland.

Voor velen van hen is Oekraïne nu het enige front waar ze terug kunnen vechten tegen het Kremlin, dat Loekasjenko steunt. "Als we hier winnen kan Belarus volgen", zegt Erlick.

Verslag van een bewogen missie — diep onder de grond, tussen zoemende drones en inkomende zweefbommen.

We laten frontstad Zaporizja achter ons en rijden zuidwaarts. In de militaire pick-up: 4 Wit-Russen, allen lid van het Kastuś Kalinoŭski-regiment, dat sinds maart 2022 aan Oekraïense zijde vecht. De achterbak ligt vol wapens, drones en proviand voor de komende 6 nachten — een volledige rotatie aan het front.

De afstand tussen Zaporizja, een industriestad met voor de oorlog zo’n 700.000 inwoners, en de frontlinie bedraagt minder dan 40 kilometer. Dat maakt de stad tot een makkelijk doelwit voor Russische glijbommen en kamikazedrones, die er geregeld inslaan

Halverwege houden we halt in een dorpje dat grotendeels in handen is van het leger. Legerwinkels, geïmproviseerde eetkraampjes en kleine kruidenierszaken verkopen shoarma's, sigaretten en energiedranken.

De pick-up stopt op het erf van een landelijk huis. Daar laden we alles over in een ander voertuig: dit keer een gepantserde truck, beter aangepast aan de risico's dichter bij de linie.

De chauffeur die ons verder zal brengen, haalt een geweer uit de deuropening. "Een jachtgeweer", zegt hij lachend. "Normaal schiet je hiermee op eenden. Nu op drones. De hemel hangt er vol van."

Op het dak prijkt een jammingsysteem, bedoeld om vijandelijke drones te storen. "Ziet er indrukwekkend uit, toch? Maar eerlijk: niemand weet of het echt werkt."

De truck zit tot de nok vol. We trekken onze kogelwerende vesten aan, klikken de helmen vast. Tijd om te vertrekken. Met gierende banden verlaten we het dorp — de laatste schijn van veiligheid.

Het landschap verandert meteen: kapotgeschoten huizen, uitgebrande wrakken langs de weg. Drakentanden en metersbrede antitankgrachten flitsen voorbij. De truck raast met meer dan 100 kilometer per uur over de hobbelige wegen. Een eenzame burger zwaait naar het voorbij denderende konvooi.

Het front bij Zaporizja zit al maanden muurvast. Tijdens het mislukte lenteoffensief van 2023 beten Oekraïense eenheden er hun tanden stuk: slechts een handvol dorpen werd heroverd.

Sindsdien hebben beide kampen zich diep ingegraven. Tussen de linies liggen mijnenvelden, prikkeldraad, loopgraven en — recenter — drakentanden en antitankgrachten die elke aanval met pantservoertuigen moeten afremmen.

Na amper 25 minuten rijden stoppen we bij een huis in een verlaten dorp, op een paar kilometer van de contactlijn. We zijn er. De vier soldaten lossen een team af dat net een zesdaagse shift heeft afgerond.

"Rotaties zijn de gevoeligste momenten", zegt de 24-jarige Erlick (codenaam). "Dan ben je minstens enkele minuten kwetsbaar. Russische verkenningsdrones vliegen constant. Als ze ons spotten, volgen er raketten of kamikazedrones."

Beide partijen maken gretig gebruik van die kwetsbare overgangsperiodes.

Rugzakken en kartonnen dozen vol drones en explosieven worden razendsnel uitgeladen. Geen seconde te verliezen. Zodra het pantservoertuig leeg is, wordt het weer gevuld met het materiaal van de afgeloste groep. Nog geen 5 minuten later rijdt het terug. Er is geen weg meer terug.

In de tuin leidt een deur naar een trap die diep de grond in gaat. Beneden wacht een vochtige kelder van 3 bij 5 meter. Hier opereren de mannen hun FPV-drones — First Person View. Het is donker. Ze bereiden alles voor op hun eerste werkdag morgenvroeg.

Het team bestaat uit 2 piloten: Erlick (24) en Respekt (23). Zij besturen de drones, die voorzien zijn van explosieven. Die worden zorgvuldig voorbereid door Fima (60) en Technik, eind de 50.

De kartonnen dozen worden opengevouwen. Technik draagt ze naar een bijgebouw, waar hij een geïmproviseerd atelier heeft ingericht — een krappe, donkere ruimte, schaars verlicht met een zaklamp.

Tussen soldeerbouten, kabels en metalen onderdelen assembleert hij in stilte de ladingen.

"Ik ben altijd goed geweest met mijn handen", zegt de gewezen jurist terwijl hij zich over zijn werk buigt. "De theorie? Die haalde ik van ChatGPT," grijnst hij,"en YouTube." "Ik heb ook een korte opleiding gevolgd, hier in Oekraïne."

Ondertussen is het vliegmateriaal geïnstalleerd in de kelder. Drie computerschermen, een controlepost, 2 VR-brillen. Een generator voorziet de kamer van stroom. Eén voor één laden ze de batterijen op.

Tegen 22 uur kruipt iedereen in zijn slaapzak. Buiten slaan artilleriegranaten in. Eerst ver weg, dan angstaanjagend dichtbij. Bij elke inslag dwarrelen stof en brokstukken op de matrassen.

Tussen de explosies door praat Erlick over zijn verleden in Minsk, en zijn rol in de protesten tegen het regime van Loekasjenko. In 2020 kwam hij op een zwarte lijst te staan, officieel geseind.

"Ik kon er niets meer opbouwen", zegt hij. "Ik wilde mijn leven beteren, maar dat kon niet in Wit-Rusland. Daar is geen toekomst."

In 2023 trok hij naar Oekraïne. Eerst vocht hij bij de infanterie in de buurt van Bachmoet. "Ik verloor een goede vriend. Hij stierf in mijn armen na een artillerieaanval. Toen wist ik: dit hou ik niet vol."

Hij stapte over naar een drone-eenheid, op zoek naar zinvoller werk — en minder direct gevaar. De oorlog bood hem een kans om iets te betekenen. "Maar ik had nooit gedacht dat het zo lang zou duren."

Enkele weken geleden verloor hij opnieuw een vriend, hier in de regio. Erlick volgde de aanval met zijn drone. "Ik moest wekenlang boven zijn lichaam vliegen. Het was te gevaarlijk om hem te evacueren. Dat blijft aan je knagen."

De wekker gaat af. Het team ontwaakt met koffie. Buiten kleurt de hemel langzaam licht. In een mix van Wit-Russisch, Russisch en Oekraïens wordt er bijgekletst.

Tot de eerste oproepen binnenkomen. "Russische infanteristen gespot", klinkt het droog uit de luidspreker. De coördinaten komen binnen. De spanning stijgt.

Fima en Technik haasten zich naar buiten om de drones vliegklaar te maken. Erlick en Respekt nemen plaats achter de schermen, klaar om te vliegen.

De eerste FPV-drone stijgt op, geladen met 2 kilogram explosieven. Met 100 kilometer per uur raast hij richting het doelwit: een huis in een gecontesteerd dorp waar Oekraïense en Russische infanteristen op elkaar schieten.

Op het scherm schuiven eindeloze velden voorbij, omgewoeld door artillerie-inslagen. De opkomende zon kleurt het landschap goudgeel. Andere teams, verscholen in kelders in de omgeving, sturen ook drones uit. Al snel zijn er meerdere onderweg naar dezelfde plek.

Erlicks vingers trillen licht op de controller. Respekt wijst de weg en overlegt via Teams met andere eenheden. Wanneer het doelwit in beeld komt, stijgt de spanning.

Erlicks kamikaze-drone nadert een Russische soldaat. Die raakt in paniek, probeert weg te vluchten, zoekt dekking in het puin van een ruïne – tevergeefs. De drone slaat in, op een meter afstand. De man raakt gewond, kruipt nog even verder, tot een andere drone het werk afmaakt.

Kalm en zakelijk herbekijken Erlick en Respekt de beelden. Technik en Fima voegen zich bij hen. Samen analyseren ze de impact.

Het filmpje wordt geüpload op een Oekraïens platform, waar elk getroffen doel punten oplevert – inruilbaar voor nieuw materiaal, betaald door de overheid. Daardoor wordt zelfs een antenne van de vijand in een bomenrij een aantrekkelijk doelwit.

Wanneer Technik de explosie op het scherm ziet, verschijnt er een flauwe glimlach op zijn gezicht.

"Geloof het of niet, maar ik ben een pacifist", zegt hij, terwijl hij vooroverbuigt over een rij zorgvuldig opgebouwde explosieven.

"Maar ik geloof wel in gerechtigheid. Daarom ben ik hier. We moeten de Russen stoppen. Mijn bommen zijn er in de eerste plaats om Oekraïners te verdedigen, om Russisch materiaal uit te schakelen."

Fima knikt zwijgend. Hij vecht al 3 jaar mee aan Oekraïense zijde. "Ik heb mijn vrouw en kinderen verteld dat ik als vrachtwagenchauffeur in Polen werk. Alleen mijn broer weet waar ik écht ben."

Dat is iets wat de 4 mannen delen: vrijwel alle banden met het thuisfront in Wit-Rusland zijn doorgesneden. "Om onze gezinnen te beschermen", zegt Fima. "Als Loekasjenko's regime ontdekt dat we hier zijn, krijgen zij problemen."

"Ooit keer ik terug naar Wit-Rusland", zegt Fima daarna, vastberaden. "Met een geweer in de hand, of naar een vrij Wit-Rusland."

De anderen vallen hem bij. Uiteindelijk draait het voor hen allemaal om hetzelfde: Oekraïne vrij, Poetin weg — en ooit, ook Wit-Rusland.

Tegen 20 uur is de werkdag afgerond. Erlick, Respekt, Fima en Technik vallen uitgeput op hun matrassen. In totaal werden vandaag 17 drones gelanceerd. De werklast, de gevaren en de stress zorgen voor een uitputtende cocktail. Morgen volgt nog meer van hetzelfde.

De wekker gaat alweer om 04.40 uur. Buiten is er nevel, de hanen kraaien luid in de ruïnes van verlaten en verwoeste boerderijen. Een kat komt binnen piepen en rent weer weg wanneer artillerie in de buurt neerdreunt.

"Er is slechte wind vandaag", verkondigt Respekt. "Het wordt moeilijk vliegen: bij tegenwind kunnen we minder kilometers afleggen."

Bij een eerste blik op de schermen worden meteen 2 Russische infanteristen op motorfietsen gespot. Ze rijden dwars door de velden heen. Opgetogen geven Erlick en Respekt de informatie door aan andere eenheden en meteen worden de bikers massaal aangevallen door een zwerm drones.

Met veel geluk slagen de Russen erin de aanval te ontwijken. Ze ontsnappen, maar verklappen zo hun schuilpositie: een gat in een loopgraaf, te midden van een bomenrij in het eindeloze landschap. Die plek wordt de komende uren herhaaldelijk bestookt. Alle Russen in het gat worden uitgeschakeld.

Fima stormt de kelder binnen. "KAB's onderweg", zegt hij hijgend. In Oekraïne is dat de bijnaam voor Sovjetzweefbommen: loodzware projectielen van een halve tot zelfs anderhalve ton of meer, met vleugels eraan vast. Ze worden per vliegtuig gedropt en glijden als dodelijke vogels richting hun doel.

Aanvankelijk reageert niemand. Hier beneden, in deze vochtige kelder, worden dagelijks honderden signalen opgevangen.

Maar Fima's waarschuwing blijkt terecht. 10 minuten later valt de eerste KAB. De bom slaat in op zo'n 200 meter van onze schuilplaats. De druk in de vochtige bunker doet onze oren suizen en drukt op onze borstkas. Een tweede volgt, en enkele minuten later ook een derde. Niets aan te doen, we zijn weerloos en wachten af.

Erlick krijgt een oproep van zijn overste. Een rotatie staat op de planning, over 2 uur, niet ver van onze positie. "De journalist moet mee", klinkt het zakelijk. Oorspronkelijk zou ik pas na de werkdag vertrekken, maar bij rotaties valt niet te onderhandelen.

De mannen werken gewoon door. Alsof het niets is. Drone na drone stijgt op, op zoek naar Russische doelen: infanteristen, bunkers, voertuigen, antennes. Hun samenwerking is moeiteloos, als die van een goed geoliede machine.

De lunches zijn snel en functioneel. Instant-noedels in metalen borden, plastieken zakjes met legerproviand, een handvol snacks. "Hier geen pizza’s of sushi", grapt Technik.

De sfeer is licht, de band tussen de 4 diep. Ze kennen elkaar door en door. Al maanden vormen ze een team. Elk verlies laat een stilte na die moeilijk op te vullen valt.

Ik rol mijn matras op en verzamel mijn spullen. Buiten wacht de pick-up. De rotatie moet snel uitgevoerd worden. De mannen blijven achter. Nog 4 dagen in dezelfde routine, op dezelfde plek. Ze klagen niet. Ze stellen geen vragen.

"Van diplomatie merken we hier niets", klinkt het in koor. "De oorlog stopt niet. Integendeel. De Russen verslaan is de enige optie."

Ik gooi mijn spullen op de achterbank en met gierende banden en biepende drone-detectoren scheuren we in de tegenovergestelde richting van hoe we 2 dagen geleden reden.