In de Gaumestreek, in het zuiden van Wallonië, is voor het eerst een populatie zwartspriethoutbijen waargenomen. Die naam werd door wetenschappers gekozen omdat het beestje helemaal zwart van kleur is. De soort werd eerder al gespot in Nederland, Duitsland en Luxemburg, maar eigenlijk komt ze vooral voor in Centraal- en Zuid-Europa. Door klimaatverandering schuift de soort steeds meer op naar het noorden.
Het was Eric Walravens, een gepassioneerde natuurkenner, die het beestje begin april buiten zijn woning in het Waalse dorpje Hamois zag vliegen. Toen het beestje even uitrustte op zijn gevel, kon Eric er een foto van nemen. Die deelde hij op de website waarnemingen.be .
Nog geen week later ontdekten insectenkenners van Natagora, de Waalse zustervereniging van Natuurpunt, een heuse populatie zwartspriethoutbijen verderop in de Gaumestreek. Ze zagen er 5 mannelijke bijen die op zoek leken naar vrouwtjes. Volgens Natuurpunt hét bewijs dat de soort zich nu ook in ons land heeft gevestigd.
Familie van de blauwzwarte houtbij
De zwartspriethoutbij lijkt sterk op de blauwzwarte houtbij en is tussen de 2 en de 3 centimeter groot. De mannetjes van deze 2 soorten zijn gemakkelijk te onderscheiden aan hun antennes. Waar de blauwzwarte houtbij een geeloranje kleur heeft in zijn antennes, zijn die van de zwartspriethoutbij volledig zwart.
De vrouwtjes zijn dan weer een pak moeilijker uit elkaar te houden. Daarvoor heb je een loep of microscoop nodig. Beide soorten staan bekend om hun nestgedrag, ze knagen hun nesten zelf uit in dood hout.
Nieuwe naam gezocht
Omdat de bijensoort tot voor kort niet voorkwam in onze regio had het beestje nog geen Nederlandse naam gekregen. Natuurpunt stelde krombeenhoutbij voor, dat is de letterlijke vertaling van de Latijnse naam Xylocopa valga.
"Alleen voldeed de naam niet aan de uiterlijke kenmerken, dus werd er verder gezocht", klinkt het bij Natuurpunt. "Zo ontstond de naam zwartspriethoutbij, naar de volledig zwarte antennes van het beestje."
Naast de blauwzwarte en de zwartspriethoutbij komt er in West-Europa nog 1 andere soort houtbij voor, de Xylocopa iris. Wetenschappers verwachten ook deze soort binnenkort in België te verwelkomen, daarom werd er meteen ook een naam voor gekozen: de kleine houtbij. Omdat het beestje opvallend kleiner is dan de andere 2 soorten.
Steeds noordelijker
Dat de soort nu ook in België is waargenomen, is niet zo heel erg opmerkelijk. "De laatste jaren schuift het leefgebied van de zwartspriethoutbij steeds verder op naar het noorden, mogelijk door klimaatverandering", luidt het bij Natuurpunt. Zo werd het beestje in 2020 in Nederland waargenomen en vorig jaar in het Groothertogdom Luxemburg.
