"Met ellebogen, neus of hoofd mag ook": finalisten improviseren in verplicht werk Koningin Elisabethwedstrijd van Kris Defoort

Het was de Japanse pianist Yuki Yoshimi die op maandagavond de wereldpremière van 'Music for the heart' speelde, samen met het Brussels Philharmonic. Het stuk klinkt "sfeervol, jazzy, met een vleugje Debussy", was te horen bij de commentatoren. Met een duidelijk 'hartslag'-thema van twee noten en met een passage waarbij Yoshimi zijn vlakke hand en hele onderarm in de strijd gooide. Een wolkje improvisatie in de wedstrijd.

Kris Defoort (° 1959 in Brugge) is een bekende jazzpianist en componist, met muziek op het snijvlak van klassiek en jazz. Zijn recente opera 'The time of our singing' in De Munt kreeg een belangrijke internationale prijs. Het afgelopen anderhalf jaar heeft hij besteed aan het verplicht werk voor de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd. "Ik ben een trage componist," zegt hij zelf.   

"Ik vertrek altijd van improvisatie," vertelt Kris Defoort aan Klara-presentatrice Clara De Decker, die een kijkje kwam nemen in zijn werkkamer.  "Ik ben een jazzmuzikant en dat zit heel erg in dit stuk."

Grote schetsboeken vol notenbalken, zinnen met instructies, markeringen in fluostift: zo ziet de originele partituur van 'Music for the Heart' er uit. "Ik schrijf nog alles met de hand, met potlood en gom," zegt Defoort. "Er zijn componisten die eerst de volledige pianopartij schrijven en achteraf orkestreren. Dat kan ik niet. Ik schrijf simultaan. 's Avonds schrijf ik alles 'in het net' over en daarna verander ik niets meer."

'Music for the heart', die titel mag je letterlijk nemen. 7 jaar geleden moest Defoort 3 hartoperaties ondergaan. "Het stuk is een soort dagboek van de toestand van mijn eigen hart. Vorig jaar moest ik weer een ingreep ondergaan en toen kreeg ik het idee. Die eenvoudige noten, dat is een hartslag. Van mij, van jou, van iedereen. In het eerste deel is de hartslag constant aanwezig."

In het 2e deel van het stuk wordt het heel virtuoos. "Uiteindelijk wordt het chaotischer en ontspoort het." Kris Defoort toont de pianopartituur. Geen noten, maar een grillige zwarte lijn. "Every player improvises independently," staat er te lezen: "Elke speler improviseert zelf". Defoort demonstreert het met woeste vingers en handpalmen op de toetsen. "Met ellebogen, neus of hoofd mag het ook."

Kris Defoort ziet de finalisten van de wedstrijd 1 keer vooraf. "Ik weet zeker dat ze hier vragen over zullen hebben." Hij geeft trouwens grif toe: "Ik schrijf dingen die ik zelf niet kan spelen."

Defoort zet de pianist centraal. Zoals in het begin van het stuk. De piano speelt anderhalve minuut solo voor het orkest invalt. "Het is de pianist die beslist wanneer hij begint, niet de dirigent. Ik ben heel erg op zoek naar de persoonlijkheid van iedere kandidaat. En naar de dialoog tussen pianist en de andere muzikanten. Daarin ben ik een jazzmuzikant. Ze moeten zich amuseren. Ik heb dit geschreven voor iedere mens."

Muziek zit in de familie Defoort. De overgrootvader van Kris componeerde al. Broer Bart Defoort is een bekend jazz-saxofonist en componist. Ook de zonen van Kris Defoort zijn muzikaal actief. Umi Defoort, bekend van zijn optreden in 'De slimste mens', werkt samen met Zwangere Guy. Kaito Defoort, artiestennaam Gaiko, is producer, pianist en dj, onlangs nog op het festival Horst in Vilvoorde. Hij acteerde ook in de recente film ‘Soft leaves'.