"Kracht van den blingbling" in ruil voor "levensgevaarlijk werk": waarom jongeren haven binnendringen om drugs uit te halen

Het was een persbericht van de federale politie dat de aandacht trok: er zijn dit jaar (nu al) meer drugsuithalers in de haven van Antwerpen gearresteerd dan heel vorig jaar samen. En, nog opvallender: het aantal minderjarigen stijgt enorm. In heel 2024 werden er 16 opgepakt, nu al 31 in 2025. Dat is een verdubbeling. 

"En de cijfers mogen al bijgesteld worden", vertelt jeugdadvocaat Chantal Van den Bosch. "Dit weekend zijn er nog eens drie jongeren opgepakt en afgelopen nacht nog eens vier. De cijfers zijn dus al achterhaald."

Vier verontrustende vaststellingen.

De laatste maanden ziet de politie dat de modus operandi veranderd is. "Ze smokkelen kleinere hoeveelheden cocaïne de haven binnen, dat gaat dan om 50 à 60 blokken bijvoorbeeld. Ze sturen dan voortdurend kleine groepen uithalers de haven binnen om die drugs uit de containers te halen. Lukt het de ene dag niet, dan sturen ze de volgende dag opnieuw een groep", klinkt het bij An Berger van de federale politie. 

Opvallend: de bendes zetten alsmaar meer en alsmaar jongere jongeren in. "Een bewuste tactiek", benadrukt Berger. "Als het hen lukt om drugs uit te halen, kunnen ze opklimmen in de organisatie. Worden ze gepakt, dan worden ze aan hun lot overgelaten. Dan is de straf of de boete voor hen."

"Die minderjarigen, maar ook jongeren van 18 of 19, worden in de eerste plaats gerekruteerd omdat ze kwetsbaar zijn. Het gaat om jonge mensen die gemakkelijk te verleiden zijn voor wat in hun ogen kleine criminele feiten zijn. Ze zijn gemakkelijk te bereiken, en gemakkelijk in te zetten."

Ook Europol waarschuwde onlangs voor de trend dat criminele bendes alsmaar vaker bewust jongeren inzetten om misdrijven te plegen. Zo proberen ze de risico's die ze zelf lopen te verkleinen. "Er is een vraag vanuit de criminele onderwereld naar jongeren die bereid zijn tot geweld, en een aanbod van kwetsbare jongeren die daartoe worden gemanipuleerd of gedwongen. De rekrutering gebeurt strategisch. Kwetsbaarheden worden uitgebuit, en een luxueuze, gewelddadige levensstijl wordt geromantiseerd."

"Het gaat om Belgische jongeren, maar er zitten ook veel Nederlandse jongeren tussen", schetst Van den Bosch het profiel van de jonge drugsuithalers. "In Antwerpen worden veel jongeren vanuit Rotterdam of Amsterdam opgepakt."

De jongste? Amper 13. "Hallucinant", noemt van Van den Bosch het. Al is dat gelukkig wel een uitzondering. "Maar we zien dat er véél méér jongeren opgepakt worden." Het verloop is dan ook enorm. "We zien dat ze eigenlijk onmiddellijk vervangen worden", merkt Van den Bosch op.

Hoe de criminele organisaties bij de jongeren terechtkomen? Het antwoord is simpel: sociale media. 

"Via privéchats op bijvoorbeeld Telegram worden ze van overal gerekruteerd. Ze komen uit Rotterdam, uit Antwerpen, maar ook vanop andere plaatsen in Nederland en België. Sociale media hebben het de criminele organisaties heel gemakkelijk gemaakt om die kwetsbare jongeren te bereiken en te rekruteren", zegt Berger. 

Ze benadrukt dat de politie "zo goed mogelijk" de vinger aan de pols probeert te houden. "We proberen goede informatieposities te verwerven en te werken op basis van inlichtingen. Dat lukt ook goed. Het is de bedoeling om die maritieme cocaïnetrafiek zoveel mogelijk in te dammen. Volledig onder controle krijgen, is wellicht een illusie, maar we willen zo goed mogelijk zicht krijgen op wat er speelt." 

De jongeren worden ingezet "voor een klein bedrag of een iphone", zeggen zowel Berger als Van den Bosch. 

Van den Bosch noemt het "crime as a service". "Het zijn kwetsbare jongeren, die gemakkelijker verleid worden om zulke daden te plegen. Zeker als ze zien dat het lucratief is, dat het wel opbrengt. Ik kan een jongere die een bepaald bedrag voor een pakketje krijgt, moeilijk activeren om nadien ergens voor 8 of 10 euro per uur een vakantiejob te doen."

"Het oppervlakkige primeert bij veel van die jongens. Ze komen uit een bepaald milieu, zien daar in hun omgeving gasten die bepaalde middelen wel hebben. Dat is de kracht van den blingbling. Het is spijtig, maar het is een realiteit waar we mee moeten leven en waartegen we moeten blijven optreden."

"Het grote probleem is dat die jongeren zelf niet weten waar ze aan beginnen", benadrukt Berger. "Levensgevaarlijk", noemt ook Van den Bosch het. "Ze komen op een terrein dat ze niet kennen, daar zijn veel gevaren."

"Het havendomein binnendringen is inderdaad levensgevaarlijk", zegt Berger. Hier rijden bijvoorbeeld heel grote machines rond."

Maar er is meer: "Het gaat ook om een bepaald milieu, en dat is niet het kleinere milieu", zegt Van den Bosch. "Dat zijn de grote jongens waar men mee speelt en dat beseffen ze niet. Ik probeer hen dat bij elk overleg, bij elke tussenkomst duidelijk te maken. Het is niet alleen gevaarlijk voor henzelf, ook voor hun familie. Het drugsmilieu, dat zijn geen lieve jongens."

Bovendien: als ze gepakt worden, staan ze er alleen voor. "Dan bemoeien de criminele organisaties zich niet." "Als ze opgepakt worden, worden ze altijd ter beschikking gesteld van het parket. En er staan effectief zware gevangenisstraffen en geldboetes op. Dat is dan voor de rekening van de jongere, niet van de criminele groepen. Als ze gepakt worden, worden ze aan hun lot overgelaten", vult An Berger aan. 

Na zo'n arrestatie volgen maatregelen. Er zijn verschillende mogelijkheden, elk met hun voor- en nadelen. "Ze kunnen bijvoorbeeld naar de jeugdgevangenis van Everberg gestuurd worden", zegt Van den Bosch. "Daar werkt men zeer intens met het thuismilieu. Als er dan Nederlandse jongeren naar daar gestuurd worden, is dat al minder evident. Een andere optie is een kortverblijf van 14 dagen in de instelling van Mol. Maar je moet je de reactie dan eens voorstellen als ze na 14 dagen terug op de pleintjes verschijnen, na zo'n korte periode. Dan wordt het nog aanlokkelijker."

Ze is een voorstander van "streng straffen" én van "sensibiliseren". "Ik denk dat we vooral de mensen moeten aanpakken die die minderjarigen rekruteren. Dat gaat over zoveel geldgewin, er zijn gewoon geen scrupules. Daarop inzetten is belangrijk, en verder moeten we onze jongeren ook proberen te begeleiden."

"Als we het thuismilieu meehebben, kunnen die wel motiveren. Je moet die jongeren bijna resetten, daar komt het op neer. We moeten hen wijzen op de risico's, dat ze beseffen wat er aan de hand is. Aangeven, ook in Rotterdam of Amsterdam, wat de gevolgen zijn als ze in Antwerpen drugs komen uithalen. Soms is de lokroep van het gemakkelijke geld groter dan de risico's. Het brein van die jonge gasten is ook nog in volle ontwikkeling, het is niet zo simpel."

"Maar het is een gevecht dat we nooit mogen opgeven. Want als we dat opgeven, waar zijn we dan mee bezig?", besluit Van den Bosch.