Minder tumultueus Songfestival dankzij blauwe zones en welzijnsmanager? En wat met Israël?

Het Songfestival komt dit jaar weer thuis. De allereerste editie in 1956 werd namelijk georganiseerd in Lugano, diep in het zuiden van Zwitserland, vlak bij Italië. Amper 7 landen deden toen mee op het kleine podium van het Kursaal van Lugano.

Dat kursaal is intussen al jaren afgebroken, het Songfestival van zijn kant is in al die jaren uitgegroeid tot de grootste entertainmentshow ter wereld. Ook dit jaar weer zullen naar schatting 160 à 180 miljoen kijkers hun blik richten op de liedjeswedstrijd, deze keer vanuit Bazel.

Die enorme omvang van het festival komt met een prijs. Het is allang niet meer 1 gezellig avondje enkel en alleen op zaterdag. Halverwege de jaren 2000 kwamen er halve finales bij, om het grote aantal deelnemende landen te spreiden. Maar de 3 shows die mensen thuis te zien krijgen, zijn maar een klein deel van de verplichte nummers voor de artiesten.

Om een idee te geven: wanneer 'onze' Red Sebastian straks op dinsdagavond een gooi doet naar een ticket voor de finale van zaterdag, zal hij sinds de maandagnamiddag al 3 identieke shows als generale repetitie achter de kiezen hebben. En dan hebben we het nog niet over het hele mediacircus errond met ontelbare actes de présence en vele tientallen journalisten, van omroepen en fanwebsites, die allemaal een microfoon of camera op de kandidaten willen richten.

De stress van een wedstrijd en het strakke keurslijf dat gepaard gaat met een grote organisatie geven een cocktail die een enorme druk met zich meebrengt. Een cocktail die de potjes vorig jaar deed overkoken.

Joost Klein, de Nederlandse kandidaat vorig jaar, werd achter de schermen tegen zijn wil gefilmd door een Songfestivalmedewerker. Het kwam tot een schermutseling die leidde tot de ongeziene diskwalificatie van de publiekslieveling. Een controversiële beslissing, waar de EBU (de koepel van omroepen die het Songfestival organiseert) evenwel blijft achter staan.

Al was er niet enkel het geval Joost Klein. Verschillende delegaties klaagden over een "onveilige werksfeer" op het Songfestival. De spanning rond de deelname van Israël was daar ongetwijfeld niet vreemd aan, al gaven ook kandidaten uit eerdere edities aan dat het Songfestival voor hen niet meteen de meest aangename ervaring is geweest.

"Eurovision moet misschien een beetje gerepareerd worden", zei Nemo vorig jaar na diens overwinning. De EBU zag zich genoodzaakt om de hele kwestie te laten onderzoeken en maatregelen te nemen. 

Het incident met Joost Klein indachtig, is het nu backstage een pak duidelijker: in bepaalde zones mogen absoluut geen beelden genomen worden, ook geen selfies door de artiesten zelf. Die zones worden aangeduid door een blauw tapijt. "Het is inderdaad voor de artiesten nu een stukje rustiger", beaamt VRT-delegatieleidster Birgit Simal.

De artiesten kunnen ook rekenen op een welzijnsmanager. En hun repetities worden beter afgeschermd. Zo mocht de pers tot en met vorig jaar bij de eerste dress rehearsal, een eerste generale repetitie, beelden komen nemen. Handig voor een voorbeschouwing en leuk voor een blik achter de schermen, maar dat is dit jaar afgeschaft. Jammer voor het publiek en verslaggevers, meer rust in het hoofd van de kandidaten.

Ook afgeschaft: de persconferenties na de halve finales, met de landen die zich konden kwalificeren. Voor de kandidaten was het inderdaad vaak een tergend lang persmoment, laat op de avond na een erg vermoeiende dag. De vragen die ze kregen, waren veelal ook weinig origineel of relevant. Al was het ook een mogelijkheid om kritische opmerkingen te geven, zoals een Poolse journalist vorig jaar deed aan het adres van de Israëlische zangeres.

Vraag is of de editie van 2025 dankzij de ingrepen minder tumultueus zal verlopen. Een van de grote spanningsvelden van vorig jaar is hoe dan ook dit jaar opnieuw aanwezig: de deelname van Israël.

Na de bloedige aanslag van terreurorganisaties Hamas blijft Israël Gaza aanvallen. Er "ontvouwt zich een genocide ", stelden experts van de Verenigde Naties onlangs. Het contrast met het feestelijke en verbindende karakter van het Songfestival kan niet groter zijn. De EBU houdt evenwel vast aan het "apolitieke" karakter van het Songfestival, maar wordt geconfronteerd met de realiteit: politiek kan je nooit buitenhouden op zulke grote internationale evenementen.

En het klopt: Israël is op zich geen lid van de EBU. Geen enkel land is dat. De EBU is geen politieke organisatie waar regeringen deel van uitmaken. Het gaat om een samenwerkingsverband tussen openbare omroepen en zolang een omroep zich aan de regels houdt, kan je die niet zomaar uitsluiten. Maar Songfestivalkandidaten vertegenwoordigen uiteraard wel hun land en straks zal de Israëlische vlag op het podium te zien zijn.

De vraag om in te grijpen klinkt steeds luider. Verschillende openbare omroepen vragen in elk geval een discussie over de Israëlische deelname en volgens de Ierse omroep heeft de EBU nu toegezegd dat er een bredere discussie zal komen. Kennelijk was dat dus nog niet gebeurd.

Of dat nog een gevolg zal hebben voor dit jaar, is onwaarschijnlijk. Geen enkele omroep vraagt op dit moment als dusdanig om Israël uit te sluiten of dreigt met een boycot (wat wel snel gebeurde tegenover Rusland na de inval in Oekraïne, nadat de EBU ook eerst had geschermd met het "apolitieke karakter" van het Songfestival). De omroepen hebben zich overigens geëngageerd om dit jaar deel te nemen goed wetende dat ook de Israëlische omroep een kandidaat zou mogen sturen.

Maar wie weet trekken artiesten zichzelf wel terug, omdat ze niet op één podium willen staan met een kandidaat die Israël vertegenwoordigt. Trouwens, Israël wordt vertegenwoordigd door Yuval Raphael, die de Hamas-aanslag overleefde; een statement van jewelste. Wat als zij of een lid van haar delegatie zich misdraagt of politieke uitspraken doet? De Joost Klein-lijn consequent doortrekken: diskwalificatie?

Hoewel pro-Palestijns protest in Bazel voorlopig veel minder aanwezig lijkt dan in Malmö vorig jaar, mogen we sowieso iets verwachten: luid boegeroep in de zaal, acties rond de arena, al dan niet subtiele (en verboden) politieke boodschappen op het podium.

Het Songfestival wordt al sinds de eerste editie uit 1956 gepolitiseerd (Duitsland liet zich vertegenwoordigen door een Holocaust-overlever). Maar wanneer de politisering voor het tweede jaar op rij de overhand zou nemen, komt het welzijn van alle kandidaten in het gedrang en dreigt een existentiële crisis. Dan viert het Songfestival zijn 70e verjaardag in mineur.