Complotten over het Vaticaan en de paus gaan al eeuwen mee. Ook bij het overlijden van paus Franciscus en het conclaaf dat Paus Leo XIV verkoos, kwamen de meest vergezochte theorieën boven. Van een optocht van de Ku Klux Klan tot de eerste vrouwelijke paus: complotdenkers richtten hun aandacht de voorbije weken op het Vaticaan. En factcheckers dus ook.
Met de zegen van het Vaticaan: factcheckers ontkrachten complottheorieën rond nieuwe paus
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het Uur van de Waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Het overlijden van paus Franciscus zette in het Vaticaan een heel proces in gang voor de begrafenis enerzijds en het conclaaf om zijn opvolger, Leo XIV, aan te duiden, anderzijds. Dit bracht meteen een hoop complottheorieën met zich mee over symbolen en rituelen van de rooms-katholieke kerk.
Zo ging de bewering rond dat omgekeerde kruisen in de Sint-Pietersbasiliek wezen op een satanisch ritueel. In realiteit verwijzen de omgekeerde kruisen echter naar de eerste paus, de apostel Petrus, die omgekeerd gekruisigd is. Een video die de Ku Klux Klan bij de begrafenis van de paus zou tonen, kwam in realiteit van een paasoptocht in Spanje .
De eerste factcheckers in het Vaticaan
De Amerikaanse factcheckorganisatie Lead Stories, die beide verhalen weerlegde, vermoedde al in februari toen paus Franciscus ziek was, dat er wel eens heel wat complotten over het Vaticaan konden opduiken. Dat vertelde de oprichter van Lead Stories, de Belg Maarten Schenk, in onze podcast Het uur van de waarheid op Radio 1.
“We hadden al een aantal mensen die voor ons werken in Rome. Toen de paus op sterven lag, hebben we dan ook persaccreditatie aangevraagd bij het Vaticaan. Want bij zo’n grote wereldgebeurtenis doen er altijd geruchten de ronde. Dan is het wel handig als je de perssecretaris gewoon even een mailtje kan sturen."
Het Vaticaan bleek erg blij met die aanvraag, aldus Schenk, want het was de eerste keer dat een factcheckorganisatie een persaccreditatie vroeg. En daarmee is Lead Stories-journaliste Raffaella Menichini de eerste factchecker met een accreditatie van het Vaticaan.
Amerikaanse paus, Amerikaans nepnieuws
Menichini zal meteen genoeg werk hebben, want Lead Stories schrijft in de eerste plaats voor een Amerikaans publiek. Nu de nieuwe paus een Amerikaan is, komen er dan ook meteen geruchten en complotten uit de VS over Leo XIV boven. En die gaan verschillende richtingen uit.
Zo is er een X-account onder de naam van de paus, Robert Prevost, waar kritische berichten over JD Vance en Donald Trump op staan. “Het account lijkt wel verbonden met zijn naam en het mailadres lijkt van hem. Het wordt ook niet ontkend. Maar hij postte zelf niet, hij deelde enkel meningen en artikels van anderen.”
“Hij wordt langs alle kanten geclaimd en in een hoekje geduwd”, aldus Schenk. Zo gaat een nepartikel van de New York Times rond dat moet aantonen dat de nieuwe paus “woke” is. Prevost zou een anarchistische autonome zone hebben opgericht in 2020 in Portland en artikels hebben geschreven over hoe je best moest vechten met de politie.
Tegelijkertijd gaat ook de bewering rond dat Prevost een geregistreerde Republikein zou zijn. Hij heeft in het verleden inderdaad een aantal keren in Republikeinse voorverkiezingen gestemd in Illinois. Maar om te stemmen in voorverkiezingen in Illinois is het, in tegenstelling tot andere staten, niet nodig je te registreren bij een politieke partij.
Een vrouwelijke schedel
Niet alle complottheorieën over Leo XIV zijn overigens politiek van aard. Sommige zijn ook gewoon erg vergezocht. Zo beweren complotdenkers op X , op basis van een “schedelanalyse” ontdekt te hebben dat de paus een vrouwelijke schedel heeft, en dus trans zou zijn.
Daarover zegt Menichini dat ze het nog niet gefactcheckt hebben, “maar we gaan het waarschijnlijk nog wel doen”.