Klimaatverandering vertraagt 'zelfreiniging' van ruimteafval: "Minder plaats voor nieuwe satellieten"

Oude of kapotte satellieten 'ruimen' zichzelf normaal gezien 'op'. Ze worden vertraagd door een soort van tegenwind in de thermosfeer, dat is de laag van de atmosfeer die zich uitstrekt van ongeveer 80 tot 600 kilometer boven het aardoppervlak en waar de meeste satellieten zich bevinden.

Door die afremming wordt de impact van de zwaartekracht groter en dalen de satellieten steeds meer. "Op een gegeven moment botsen ze tegen de lage atmosfeer die dikker is, waardoor ze opbranden en zo worden opgeruimd", zegt ruimtevaartingenieur Stijn Ilsen in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

Maar daar steekt klimaatverandering nu een stokje voor. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de hoge atmosfeer aan het krimpen is. "Door de opwarming van de lagere atmosfeer gaat de hogere atmosfeer, de thermosfeer, afkoelen. Daardoor krimpt die en nemen het aantal luchtdeeltjes die hoog in de ruimte geraken af."

De gekrompen thermosfeer heeft op zijn beurt invloed op ruimteafval, waaronder kapotte satellieten. "Die krijgen minder tegenwind, waardoor ze veel trager naar beneden komen en dus ook minder snel worden opgeruimd." Het gevolg? Minder plaats voor nieuwe satellieten en meer kans op botsingen.

"Het zelfreinigend effect van ruimteafval vermindert, maar we zitten met veel ruimteafval. Het gaat om een grote erfenis van de ruimtevaartjaren in het verleden, en ook recent worden veel satellieten gelanceerd."

"Je moet rekenen op dat zelfreinigend effect. Het ruimteafval manueel halen, een soort van 'vuilkar' voor satellieten, is enorm duur en complex. Het is technisch niet haalbaar, dus moet je erop rekenen dat de satellieten na verloop van tijd terugkomen."

Dat die afgedankte satellieten blijven rondzweven, kan wel degelijk problemen veroorzaken. "De ruimte is enorm groot, maar we zitten met 40.000 stukjes satellieten die groter zijn dan 10 centimeter. Die worden getrackt vanaf aarde met radars. Maar slechts minder de helft werkt nog: het merendeel zijn stukjes of kapotte satellieten die er gewoon rondhangen."

"Ze wachten op tegenwind om naar beneden te kunnen komen. Maar hoe minder tegenwind, hoe langer het duurt en hoe grote de kans dat er botsingen gebeuren." Dat is niet per se een groot probleem voor actieve satellieten. "Die hebben vaak een voortstuwingssysteem aan boord waarmee ze botsingen kunnen vermijden."

"Maar het ruimtestation vliegt traag, laag, en vervoert mensen. Dat kan je niet zomaar even opzij duwen." Als een stuk satelliet aan 28.000 kilometer per uur tegen het ISS vliegt, ontstaat er een lek. "Hoe meer afval er blijft hangen, hoe gevaarlijker het wordt om mensen naar boven te sturen", besluit Ilsen.

Botsingen of ontploffingen die bijdragen aan de ruimteafvalwolk brengen nog andere zorgen. "Er gaan niet ineens satellieten op je hoofd vallen. Satellieten branden grotendeels op in onze atmosfeer waardoor ze niet op de aarde terechtkomen", zegt ilsen.

"Maar we vertrouwen allemaal op het weerbericht, onze gps, klimaatstudies die vanuit de ruimte worden gevoerd… Al die systemen zijn afhankelijk van hoe we met ruimteafval omgaan. Als alle satellieten ineens niet meer werken, is er een groot effect voor het leven op aarde."

Het is dus cruciaal dat ruimteafval zo veel mogelijk ingeperkt wordt. "Gelukkig speelt het Europees Ruimteagentschap (ESA) een grote voortrekkersrol. Ze maken dat alle satellieten die ze lanceren binnen de 5 jaar na hun actieve tijd in de ruimte zeker naar de aarde terugkeren. Zo komt er geen afval meer bij in de toekomst."