"Modernisme voor de gewone mens": expo in Vilvoorde belicht architect en meubelontwerper Roger De Winter 

“Creatief, avontuurlijk, humaan”: zo vat Vilvoords stadgids en oud-VRT-journalist Lucas Vanclooster het werk van architect Roger De Winter samen. “Hoog tijd dat de man en zijn werk worden belicht in een tentoonstelling.”

De naam van Roger De Winter kwam nochtans recent minder positief in het nieuws. Villa Vaeck, een speelse woning die hij ontwierp in Zemst, werd ondanks verzet van erfgoedorganisaties en een petitie met 5.000 handtekeningen, in 2023 tegen de vlakte gegooid. Hetzelfde overkwam een andere woning, ook in Zemst, van collega-architect Lucien Engels, met wie De Winter jarenlang heeft samengewerkt.

Roger De Winter (1923-2001) studeerde aan Sint-Lucas en La Cambre in Brussel. Hij was een van de beeldbepalende architecten in de jaren 50 en 60 in Vilvoorde en Brussel en omgeving. Vooral zijn rijwoningen, met een verrassende indeling en lichtinval, waren voor Vlaanderen in die tijd vooruitstrevend.

De Winter maakte dankbaar gebruik van de wet-De Taeye, een regeling om de bouw van bescheiden woningen betaalbaar te maken. Dat was dringend nodig: na de Tweede Wereldoorlog heerste er woningnood.  

Architect De Winter hield zich aan de regels om een beperkte oppervlakte te respecteren, maar hij draaide de zaken om. In plaats van lange, smalle huizen te ontwerpen, bedacht hij brede en ondiepe panden, met grote ramen voor en achter. 

Volgens de wet-De Taeye moest een woning ook een zadeldak hebben. “Maar Roger De Winter, als modernist, tekende platte daken! Hij maakte de ambtenaren wijs dat de eigenaar geen geld had voor een puntdak en het later wel in orde zou brengen,” lacht Lucas Vanclooster. 

Binnenin de woningen is de indeling een ‘open plan’ zonder dragende muren, waarbij kamers en verdiepingen in elkaar overlopen. Roger De Winter ontwierp ook fraaie zwevende trappen, open haarden, wandkasten en ander meubilair. 

De keuken was meestal aan de straatkant. “Zo had de vrouw des huizes contact met de straat. We zijn in de jaren 50,” zegt Lucas Vanclooster. “Achteraan bleef de blik op de tuin dan open.” 

De Winter gebruikte eigentijdse materialen en speelde ook met decoratieve elementen en details, zoals kleurrijke panelen, glastegels en luifels. “Sommige gevels lijken wel een werk van Piet Mondriaan.”

Roger De Winter was geen spektakelarchitect. “Veel van de woningen zijn relatief onopvallend,” zegt Lucas Vanclooster, die geregeld wandelingen gidst langsheen deze modernistische architectuur. “Mensen lopen er vaak aan voorbij.”

“Hij wilde gewone mensen uit de middenklasse een andere manier van wonen en leven aanreiken. Een huis zag hij niet als een verzameling muren met gaten, maar als een ruimte om te ontdekken, elke dag opnieuw. Eigenlijk gaf hij allure aan gewone huizen.”

Fans en kenners, zoals architect en erfgoedexpert Jos Vandenbreeden, willen zijn erfenis in ere houden. De verwezenlijkingen van architect Roger De Winter worden geïnventariseerd op een website. Kleinzoon Jan De Winter liet een lounge chair van zijn grootvader opknappen in het tv-programma ‘The repair shop’, en brengt de meubels van zijn grootvader weer op de markt.

Nu is er een tentoonstelling over de volledige carrière van Roger De Winter, zowel gebouwen als interieurs. Zijn werk wordt ook gesitueerd in de context van het Belgische en internationale modernisme. Er zijn originele foto’s, plannen en meubels te zien.

Daarnaast getuigen bewoners – in video-interviews - over hoe het is om te leven in zo’n huis. “Vaak zijn het intussen hoogbejaarde mensen die erg verknocht zijn aan hun modernistische woning,” zegt Lucas Vanclooster. 

Er zijn bijzondere getuigenissen bij: “Bij een van de bewoners staat er een foto van de architect op de schouw. Hij vertelde me dat De Winter zijn leven waardevoller heeft gemaakt. Er was ook een apothekersvrouw die iets grappigs zei: als mensen ons vroegen hoeveel slaapkamers we hadden, konden we dat eigenlijk niet zeggen.” Kamers waren namelijk gescheiden met inschuifbare kasten.

De Villa Vaeck is gesloopt. Hoe staat het met de andere ontwerpen van Roger De Winter? “Er zijn er toch verrassend veel bewaard. De eigenaars hadden en hebben door dat ze in iets bijzonders wonen. Hier en daar is er wel aan geknoeid. Mooie gevels die onder een laag crepi zijn verdwenen, of slanke, stalen raamprofielen die vervangen werden door pvc.”  Voor wie er nu woont, zijn vooral de isolatienormen een grote zorg.