Habemus papam: Robert Francis Prevost (69) is de nieuwe paus en hij kiest voor de naam Leo XIV. Maar hoe kiest een nieuw verkozen paus zijn nieuwe naam? Wat is de betekenis achter de naam Leo? En wat zijn de verwezenlijkingen van de pausen die eerder die naam droegen?
Paus Leo XIV zal komende jaren katholieke wereld leiden: welke betekenis zit achter die pauselijke naam?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Hoe komt de paus aan zijn nieuwe naam?
Officieel is er geen regel die stelt dat de paus een nieuwe naam moet aannemen. Toch is het een traditie die al sinds de middeleeuwen standhoudt.
Wanneer het conclaaf van kardinalen een nieuwe paus verkiest, krijgt die laatste dan ook vrijwel meteen de vraag voorgelegd: welke pauselijke naam wil hij aannemen? De naamkeuze is dan ook geen fait divers: het wordt gezien als een symbolische beslissing, die een beeld kan geven van de richting die de leider van de Katholieke Kerk tijdens zijn pontificaat wil uitgaan.
Daarom kiest de nieuwe paus meestal een naam van een vorige paus of heilige die zijn bewondering verdient. Paus Franciscus gebruikte Franciscus van Assisi als inspiratie, vanwege de liefde voor vrede en de natuur, zijn zorg voor de armen en zijn focus op samenwerking tussen de verschillende takken van de kerk. Het was ook de eerste keer dat iemand die naam koos.
Paus Benedictus XVI keek naar eigen zeggen op naar paus Benedictus XV, die een vredestichter was in Europa tijdens de Eerste Wereldoorlog. Ook de heilige Benedictus van Norcia was een inspiratiebron, de stichter van de Benedictijnse orde en medepatroonheilige van Europa.
Paus Johannes Paulus II besloot dan weer de naam van zijn voorganger over te nemen, paus Johannes Paulus I. Die laatste maakte dan weer een combinatie met de namen van 2 van zijn voorgangers, pausen Johannes XXIII en Paulus VI.
Slechts 1 naam is off limits: Petrus, de naam van de eerste paus. De ongeschreven regel is dat het respectloos zou zijn om die naam aan te nemen. Daarnaast zou er een eeuwenoude voorspelling zijn dat paus Petrus II ook de laatste paus van de katholieke kerk zou zijn.
Andere namen zijn niet per se verboden, maar zouden negatieve connotaties kunnen hebben. Denk aan de naam Pius, wat de herinnering aan paus Pius XII zou kunnen oproepen. Die paus was aan de macht ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en is geregeld bekritiseerd, omdat hij geen stelling had ingenomen tegen het regime van de nazi's.
Waarom de naam Leo?
Waarom de nieuwe paus voor de naam Leo kiest, is niet meteen duidelijk. Tijdens zijn eerste speech benadrukte hij alvast de nood aan vrede in de wereld. "Laat de boodschap van vrede jullie harten, jullie families en alle mensen bereiken, waar ze ook zijn." Daarnaast vroeg hij de gelovigen ook om "hand in hand verder te gaan, verenigd en zonder angst".
De eerste paus die de naam Leo aannam (Leo I, 440 - 461, red.) werd ook wel Leo De Grote genoemd. Paus Leo I zette tijdens zijn pausdom vooral in op de bestrijding van ketterij, maar zijn meest positieve bijdrage zou zijn dat hij een concrete formulering van orthodoxie voorzag.
Daarnaast was hij paus ten tijde van het uiteenvallen van het West-Romeinse Rijk. Hij haalde de Hunnen - een nomadenvolk dat Noord-Italië terroriseerde - over om Rome niet aan te vallen (452) en de Vandalen - een Germaans volk - om Rome niet te plunderen toen ze het 3 jaar later bezetten. Leo I werd in 1754 door paus Benedictus XIV tot 'Doctor Ecclesiae' (Kerkleraar, red.) uitgeroepen.
Meer recent denken we ook aan de laatste paus met die naam, Leo XIII (1878 – 1903). Die werd vooral bekend door de encycliek Rerum Novarum, waarmee de paus het katholieke antwoord probeerde geven op de kwestie van arbeidersrechten. In die periode had je namelijk de opkomst van socialisme en marxisme, die opkwamen voor de rechten van de arbeiders. In België viert de christelijke arbeidersbeweging op Hemelvaart nog steeds Rerum Novarum, als antwoord op de Dag van de Arbeid op 1 mei.
Welke namen waren al populair?
Sommige namen zijn meermaals teruggekeerd doorheen de geschiedenis. Zo kozen maar liefst 21 kerkelijke leiders voor de naam Johannes. Verwarrend genoeg kreeg de laatste Johannes het nummer XXIII achter zijn naam, omdat historici een rekenfout hadden gemaakt.
Ook Gregorius, Benedictus en Innocentius zijn bijzonder populair: respectievelijk kwamen die namen 16, 15 en 13 keer voor.
Ook Leo is dus een populaire naam onder de geestelijke leiders. Prevost is al de veertiende paus die de naam kiest. De vorige paus met de naam Leo was Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci, die in 1903 overleed.
