Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) nuanceert haar uitspraken van vanmorgen over een Amerikaanse vragenlijst over diversiteit die gestuurd zou zijn naar bepaalde Vlaamse universiteiten. Dat blijkt niet het geval. De vragenlijst zou soms onbedoeld beland zijn bij universiteitsonderzoekers, maar werd niet direct naar de universiteiten gestuurd. "Het gaat niet om bewust beleid van bovenaf."
Kabinet-Demir nuanceert uitspraak over Amerikaanse vragenlijst: "Niet specifiek gericht aan universiteiten"
Minister Demir bevestigde het bestaan van de vragenlijst vanmorgen in de commissie Onderwijs. "Ik heb inderdaad vernomen dat er een vragenlijst van de Amerikaanse ambassade is verstuurd naar de kennisinstellingen in Vlaanderen. Op dit moment blijft er wel onduidelijkheid over de aard en de gevolgen van de vragenlijst. Wat wel duidelijk is, is dat onze normen en waarden in de kennisinstellingen niet vanuit het buitenland mogen worden beïnvloed", zei ze.
De minister voegde eraan toe dat de kwestie besproken is met Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA), vanuit zijn bevoegdheid voor buitenlands beleid en onderzoek. Er was volgens Demir ook al een onderhoud geweest tussen het Vlaams Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken, samen met Flanders Investment & Trade en de Amerikaanse ambassade over de vragenlijst.
De kwestie was aangekaart in de commissie door Vlaams Parlementslid Brecht Warnez (CD&V). "In de enquête staan vragen over onder andere de internationale banden, het risicomanagement, de diversiteitsprogramma's en het beleid rond vrije meningsuiting van de universiteiten". Het Amerikaanse initiatief past volgens Warnez in het beleid van de regering-Trump om druk uit te oefenen op onderwijsinstellingen en bedrijven die inzetten op inclusie.
"Geen bewust beleid van bovenaf"
Na de commissie benadrukt het kabinet-Demir echter in een nuancering dat de Vlaamse universiteiten niet direct zijn gecontacteerd. "Er is maanden geleden een vragenlijst vertrokken vanuit de Amerikaanse overheid en via de Amerikaanse ambassade bezorgd aan leveranciers, naar ondernemingen dus, in België. Die vragenlijst is niet specifiek aan de universiteiten gericht", klinkt het.
Die vragenlijst zou soms onbedoeld belanden bij onderzoekers, volgens het kabinet. "Er circuleren vandaag documenten onder buitenlandse onderzoekers, en soms sijpelen die door tot bij Vlaamse onderzoekers, omdat die onderling samenwerken. Maar dat is geen bewust beleid van bovenaf. We blijven wel waakzaam voor een mogelijke buitenlandse impact."
Europese bevraging
De universiteiten die onze redactie heeft gecontacteerd, zeggen inderdaad dat ze geen vragenlijst hebben ontvangen. Wel is het zo dat er ongerustheid is over mogelijke impact van het nieuwe Amerikaanse beleid.
Bij de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) horen we dat de kwestie een tijdje geleden ter sprake gekomen is op een Europese conferentie. Daar gaven onderzoekers uit onder meer het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Duitsland aan dat ze de vragenlijst hebben gekregen via een of meer Amerikaanse overheidsdiensten.
Er loopt nu een bevraging van de EUA (European University Association) bij haar leden om in kaart te brengen wie de vragenlijst heeft gekregen en wat ze ermee hebben gedaan.
Wat staat er precies in de vragenlijst?
VRT NWS heeft de vragenlijst ingekeken. Daarin wordt onder meer gevraagd of projecten geen elementen van diversiteit, kansengelijkheid en inclusie (DEI) bevatten. Bovendien wordt gepolst of ze inzetten op klimaatrechtvaardigheid.
Ook wordt gevraagd of de instellingen banden hebben met landen als China, Rusland, Iran of Cuba. Universiteiten moeten in de bevraging aangeven dat ze afstand nemen van communistische of anti-Amerikaanse ideologieën.
Voorts moeten instellingen bevestigen dat hun projecten vrouwen beschermen tegen "genderideologie". In lijn met het beleid van de regering-Trump zijn er vragen over het bevorderen van "patriottische waarden", het respecteren van nationale soevereiniteit en het beperken van migratie.
Opvallende vragen zijn tot slot of de instellingen bijdragen aan de instroom van synthetische drugs zoals fentanyl in de VS, en of ze voldoende antiterrorismemaatregelen nemen.
