Sociale onrust zonder impact en meteen kopzorgen over begroting: dit onthoudt onze politieke redactie van eerste 100 dagen regering-De Wever

"Sire, uwe majesteit, ik ben blij om hier te kunnen staan met een nieuwe federale regering." De Vlaams-nationalist De Wever beleeft zijn vuurdoop als premier op 4 februari meteen in een wel heel Belgisch kader.

De dag na de eedaflegging geeft hij, net als koning Filip, een speech op het paleis voor de zogenoemde gestelde lichamen. 

"Hij is en blijft een Vlaams-nationaal politicus, maar sprak daar meteen als premier van België. Dat is voor hem geen seconde een probleem geweest”, zegt De Vadder over die bewuste ochtend. 

Na zijn verkiezingsoverwinning en tijdens de onderhandelingen sprak De Wever over het mogelijk nakende premierschap als een noodzakelijk kwaad. Is dat ook hoe De Wever na 100 dagen naar zijn functie kijkt? 

"De Wever is een machtspoliticus en beseft dat de Wetstraat 16 de enige plek is waar je echt dingen kan realiseren als je dat wil. Dat besef maakt dat hij wel degelijk zonder enige twijfel eerste minister is willen worden. Is dat raar ten opzicht van zijn opvoeding en achtergrond? Absoluut. Dat zal wel met enig tandengeknars gebeurd zijn. Maar ik zie daar nu geen enkele twijfel over bij hem."

De Wever als premier verschilt weinig van de partijvoorzitter, vindt De Vadder. Al communiceert hij opvallend weinig.

"Dat is anders dan de toegankelijke voorzitter die op alles commentaar gaf. Door weinig te communiceren - hij heeft nog geen enkele persconferentie gegeven bijvoorbeeld- creëert hij schaarste en dat lijkt me een bewuste tactiek. Hij wil echt controle houden over de communicatie rond zijn beleid. Hij doet dat alleen wanneer het hem dus goed uitkomt.”

De eerste minister houdt voorlopig zonder veel problemen de 5 regeringspartijen samen, van een kibbelkabinet is vooralsnog geen sprake. Dat de N-VA als grootste partij de premier levert, speelt daarin een belangrijke rol.

"Dat was de constructiefout in de regeringen van Charles Michel en Alexander De Croo. Voorzitters van de partijen die groter waren hadden veel meer de neiging om te reageren en de premier zelfs terug te fluiten. Nu heeft de premier ook gewoon de meeste stemmen. Het is veel moeilijker om nu te gaan schieten op die eerste minister."

Veel scholen dicht, geen openbaar vervoer en stakerspiketten aan grote fabrieken: op 31 maart ligt het land plat door een algemene staking. Het is het orgelpunt van de strijd van de bonden tegen de hervormingen van de regering. 

De sociale onrust loopt als een rode draad door de eerste 100 dagen: meer dan 20 dagen lag het treinverkeer grotendeels stil en ook leerkrachten en magistraten lieten hun onvrede blijken. 

"Dat er veel sociaal protest zou zijn tegen deze regering stond in de sterren geschreven. Zelfs voor er een akkoord was tussen partijen, kwamen mensen al op straat tegen wat er op de onderhandelingstafel lag", zegt Vanrenterghem.

"De laatste keer dat er zoveel protest was, was toen N-VA vorige keer in de federale coalitie zat, in 2014. Ook toen reageerden de bonden met een nationale staking bij de start van de regering."

Veel impact hebben de protesten nog niet gehad. "De regering reageert er zelfs amper op. De bonden krijgen wel een uitnodiging om in overleg te gaan, maar de partijen herhalen dan gewoon steeds hun riedeltje: dat ze begrip hebben voor de acties, maar dat de hervormingen nodig zijn en dat alles heel geleidelijk zal worden ingevoerd.” 

"De regering vindt dat de breedte van het protest, ook bijvoorbeeld bij magistraten met een hoog pensioen, net hun punt bewijst: dat iedereen de hervormingen gaat voelen", aldus Van Renterghem. "En De Wever blijft er ook van overtuigd dat de meerderheid van de Belgen achter hervormingen staat."

Vooruit beleefde wel een moeilijke 1 mei, de traditionele socialistische feestdag. Rousseau moet harde kritiek slikken uit eigen familie: de socialistische vakbond blijft maar inbeuken op wat ze “een afbraakregering” noemt. 

"Als linkse partij blijft het moeilijk voor Vooruit binnen een centrumrechtse regering. In hun communicatie gaat het ook steeds over dingen die ze hebben tegengehouden en dat het zonder hen erger geweest zou zijn. Ze hameren bijvoorbeeld heel erg op de automatische loonindexering. Maar ze zullen toch ook iets nodig hebben dat er dankzij hen gekomen is. De meerwaardebelasting en hoe die er precies zal uitzien, is daarom zo belangrijk voor Rousseau."

De coalitie profileert zich als een hervormingsregering. Na decennia aanmodderen moeten vooral de pensioenhervorming en het beperken van de werkloosheid voor een ommekeer zorgen, klinkt het.

Enkele belangrijke maatregelen gaan in vanaf juli, anderen pas vanaf 2026. De grote lastenverlaging voor wie werkt, is gepland voor het einde van de legislatuur. 

"Het is duidelijk dat de regering ondanks de protesten voet bij stuk zal houden. De hervormingen komen er. Maar of die 'historisch' gaan zijn zoals de partijen zelf zeggen is nog niet duidelijk na 100 dagen. De cijfers, bijvoorbeeld van de werkgelegenheidsgraad en begroting, zullen op het einde van de legislatuur aantonen of we echt van een hervormingsregering kunnen spreken."

Vrijdagavond laat op 11 april, in het midden van de paasvakantie, daalde premier De Wever de trap van de Wetstraat 16 af met het nieuws dat de regering een paasakkoord had gesloten.

"Dat was eigenlijk de eerste grote test voor de regering", zegt Bart Verhulst, die toen de hele dag postvatte aan de ambtswoning. 

"Belangrijke hervormingen uit het regeerakkoord moesten omgezet worden in concrete maatregelen, en de duivel zit natuurlijk in de details. Ze zijn daar als regeringsploeg wel zonder kleerscheuren uitgeraakt, maar het heeft wel zijn tijd nodig gehad."

Dat het regeerakkoord na 2 maand eigenlijk al achterhaald was, hielp daarbij niet. De geopolitieke situatie maakte duidelijk dat de extra miljarden voor defensie er niet in 2029 moesten liggen – zoals gepland - maar tegen de NAVO-top in juni. Dat werd die vrijdagavond officieel afgeklopt.

"Het gevolg is natuurlijk dat de begroting meteen verder is weggezakt", aldus Verhulst. De Wever gaf in het interview over het akkoord voor het eerst te kennen dat zijn eigen doelstellingen moeilijk haalbaar worden.  

"Dat bleek enkele weken later ook uit hun eigen cijfers en voorspellingen. De belofte om het tekort naar maximaal 3 procent te brengen, die halen ze niet. Zelfs niet zonder die extra militaire uitgaven."

Bovendien is nog niet duidelijk waar dat geld voor Defensie vandaan moet komen en rekent de regering zich volgens experten rijk met zogenoemde terugverdieneffecten. Die zijn hoogst onzeker. 

Dat is pijnlijk voor premier De Wever, die heel zijn verkiezingscampagne bouwde rond het op orde zetten van de Belgische overheidsfinanciën. Eerder dan een concreet begrotingsdoel naar voor te schuiven hamert hij er nu op dat deze regering 'het rotten zal doen stoppen'.

"Ik denk dat hij het zo zal proberen verkopen. Hij zal tegen de volgende verkiezingen uitleggen dat ons land stilaan aan het weggaan is van de absolute bodem, maar dat hij nog eens een legislatuur en een staatshervorming nodig heeft om op de waterlijn te geraken. Met andere woorden: stem op ons."

De Wever kondigde zelf al aan dat de komende jaren moeilijk worden omdat er elke begroting opnieuw een zoektocht naar geld zal volgen. Nieuwe besparingen of extra belastingen zijn dus niet uit te sluiten. 

“Er komen nog grote discussies aan. Zelfs binnenkort al met de meerwaardebelasting en de kwestie rond Palestina, die ook steeds meer de kop opsteekt. Voorlopig wordt de boel bij elkaar gehouden en zit in de regering ook de sfeer goed. Maar er is weinig nodig om als vonk te dienen.”