Van playbackende studenten tot scherpschutters op het dak: dit gebeurt er achter de schermen van het Songfestival

Tijdens de uitzendingen van de halve finales en de finale houdt een crisisteam vanuit een beveiligde bunker in de concertarena alles in de gaten. Elke procedure of technische voorziening bij de liedjeswedstrijd is dubbel of driedubbel voorzien.

"Het team van de regie zit in een mobiele truck. Er is een back-uptruck en team waarnaar meteen overgeschakeld kan worden. Als er een elektriciteitspanne zou zijn in de buurt van de concertarena, dan doen we meteen beroep op ons eigen elektriciteitsdorp met generatoren."

Ook voor de live televisieshow zelf is er een alternatief. "De generale repetities van de halve finales en de finale zijn belangrijk. Dan geven de nationale vakjury's al de helft van de punten. We nemen die shows op alsof het de échte uitzending is. Naar die opname schakelen we over als er iets verkeerd gaat met het livesignaal."

"Ook die back-up voorzien we dubbel: in de gaststad loopt de tape mee met het livesignaal, maar ook bij alle nationale omroepen. Ook vanuit de VRT kan er worden overgeschakeld naar de generale repetitie als dat nodig zou zijn."

"Er zijn elk jaar mensen die het live televisiesignaal proberen te onderbreken. Ook voor de satellietverbindingen en glasvezelverbindingen hebben we alternatieven."

"Het Songfestival is een van de veiligste plaatsen ter wereld. De voorbije 10 jaar zijn de veiligheidsmaatregelen enorm toegenomen. We bouwen de concertarena om tot een luchthaven, waar alles en iedereen dat binnen en buiten gaat, wordt gecontroleerd. Rond de arena wordt een ruime veiligheidszone afgezet. Ook in de fandorpen raak je niet zomaar."

Om de veiligheid op het terrein te garanderen, worden er honderden agenten ingezet. Dit jaar zullen zowel het Zwitserse als het Franse en Duitse politiekorps manschappen leveren, door de ligging van Bazel. Maar het blijft niet bij agenten alleen.

"Tijdens de uitzending cirkelen helikopters boven de festivalsite. Scherpschutters liggen op het dak van het gebouw. Ook de geheime diensten van verschillende landen zijn actief. Details ken ik niet, maar zij brengen verdachte activiteiten of risico's in kaart, vooraf en tijdens de wedstrijd."

"Sommige nationale delegaties nemen hun eigen veiligheidsteam mee. Het is geen geheim dat de Israëlische inlichtingendienst Mossad alle VIP's die buiten Israël reizen mee begeleidt."

De concertarena in de gaststad ombouwen tot Songfestivalsite duurt gemiddeld 6 weken. De kandidaten en hun delegatie zijn ongeveer 2 weken op voorhand ter plaatse. Tegen dan is er op technisch vlak al veel voorbereid.

"We beginnen met de opbouw van het podium en de lichtinstallaties. Vanaf de aankomst van de delegaties moet er meteen gerepeteerd kunnen worden. Dat gebeurt daarvoor al in puur technische repetities door stand-ins."

"Het gastland doet voor de komst van de artiesten een beroep op studenten. Iedereen kan zich daarvoor kandidaat stellen bij de organiserende omroep."

"De studenten bekijken op voorhand hoe de acts eruitzien en spelen ze zo goed mogelijk na op het podium. Zingen hoeft niet, playbacken is voldoende. Op die manier kan het technische team de cameraposities, belichting, regie en visuals van de show voorbereiden."

Elke act op het Songfestival moet aan strikte regels voldoen. Er mogen maximaal 6 mensen op het podium staan en een nummer mag maximaal 3 minuten duren.

Omdat politieke boodschappen verboden zijn, worden alle liedjesteksten tot in het detail gescreend. Ook de acts worden geëvalueerd. "We willen weten wat er te zien is op het podium, in combinatie met de liedjestekst." 

"We screenen alle mogelijke liedjes van alle kandidaten die deelnemen aan de nationale preselecties. Honderden nummers dus, om te vermijden dat een winnend nummer niet aanvaard zou worden in de wedstrijd. Voor die analyses schakelen we academici in, die focussen op de beeldspraak in een liedjestekst in combinatie met de historische context van een bepaald land."

Die laatste inhoudelijke controle op de inzendingen gebeurt in maart. Af en toe moet een land daarna zijn songtekst of act bijsturen. De Israëlische inzending van vorig jaar, 'October rain', verwees te expliciet naar de aanslag van Hamas op het Israëlische festival. Zangeres Eden Golan nam uiteindelijk deel met het aangepaste nummer 'Hurricane'.

"Soms is de beeldspraak die ter discussie staat bijzonder subtiel. Een zin als 'I hate this country' zou opvallen, een zin over bloemen niet. Maar als je het historisch bekijkt, dan verwijzen bloemen in Israël bijvoorbeeld naar gesneuvelde soldaten."

"De regels zijn duidelijk: alles wat verwijst naar recente geopolitieke gebeurtenissen wordt afgekeurd. Daarnaast waken we erover dat het Songfestival een show is voor een familiepubliek. Te seksuele boodschappen kunnen niet. Op dat vlak hebben Malta en Finland dit jaar nog werk aan hun nummer en act."

De winnaar van het Songfestival wordt voor de helft bepaald door de nationale vakjury's, met vertegenwoordigers uit de muziek- en mediasector. De andere helft van de punten wordt via televoting bepaald door het publiek. Het is van cruciaal belang dat die stemming veilig en correct verloopt.

"Elk jaar zijn er mensen die proberen om het resultaat te beïnvloeden. Tijdens de uitzendingen op dinsdag, donderdag en zaterdag zijn er 80 mensen die vanuit 2 bedrijven het volledige telecomverkeer in Europa in de gaten houden. We kennen de algemene patronen in het stemgedrag, dus afwijkingen vallen snel op."

De cruciale fase is de periode van 20 minuten tussen het einde van de publieksstemming (de mededeling 'Europe, stop voting now', red.) en de goedkeuring van het resultaat door de EBU. (de mededeling 'we have a valid result', red.). Dat gebeurt na controle door een deurwaarder. Bij onregelmatigheden stuurt de EBU een auditeur naar de nationale omroep in kwestie, voor een extra controle.

"Het uiteindelijke resultaat is altijd een gecorrigeerd resultaat. Een klein percentage frauduleuze stemmen moet altijd worden weggefilterd. Enkele jaren geleden hadden 5 landen allemaal elkaar in hun top 5: zo'n patroon valt op en telt niet mee voor het uiteindelijke resultaat."