Hoe verloopt onderhandeling in ontvoeringszaken? "Het is een luguber spel"

Twee weken geleden begon het proces rond een van de langste ontvoeringszaken in België. Een Limburgse tiener werd 42 dagen vastgehouden voor losgeld en vrijgelaten na gedeeltelijke betaling. Ondanks het verbod namen zijn ouders toch contact op met de politie.

Volgens Hans Slaman, ervaren onderhandelaar in ontvoerings- en gijzelingszaken, eisen daders vrijwel altijd om de politie niet te betrekken. "Toch adviseren wij om op een minder opvallende manier wél contact te houden."

"In Europese landen beschikt de politie over alle bevoegdheden om daders op te sporen en aan te houden. Uiteindelijk is het doel dat de daders worden aangehouden", benadrukt hij.

"Er bestaat een standaardprocedure, maar criminelen houden zich daar niet aan. Toch proberen wij die zo goed mogelijk te volgen. Alles begint met het in kaart brengen van de situatie. Wat voor soort onderneming is het? Wat zou het mogelijke motief voor de ontvoering kunnen zijn? En wat wordt er geëist?"

"Bij criminele ontvoeringen is het doel meestal geld. Het is dan afwachten tot ze contact opnemen. In principe wil je niet betalen — dat is het uitgangspunt. Maar dat is een ideaal en daarmee red je het niet."

Onderhandelen is altijd een teamprestatie, benadrukt hij. "Samen met collega’s bespreken we vooraf met de opdrachtgever hoe het proces verloopt: welke dilemma’s kunnen opduiken, waarom we bepaalde keuzes maken en wanneer beslissingen worden genomen."

"Tijdens de onderhandelingen vermijd ik elk contact met de familie van het slachtoffer om me volledig te focussen op de gesprekken met de daders. Een teamlid houdt intussen contact met de familie om emoties buiten de onderhandeling te houden."

Bovendien kunnen de gesprekken met daders hard en onaangenaam zijn. "Ik heb zelfs meegemaakt dat werd gesimuleerd dat een gegijzelde neergeschoten werd om extra druk uit te oefenen. In zulke situaties is standvastigheid de sleutel."

"Hoewel wij de emoties van de familie goed begrijpen, draait het uiteindelijk om één doel: de veilige terugkeer van het slachtoffer. Daarvoor zijn we tot alles bereid."

Een belangrijk onderdeel van het onderhandelingsproces is aanvoelen met wie je te maken hebt, legt Slaman uit. "Je probeert te achterhalen of je spreekt met een onervaren en gestreste persoon of een doorgewinterde onderhandelaar."

"Ik hou in mijn achterhoofd dat degene die namens de criminelen onderhandelt, eveneens onder druk staat. Vaak doen zij dit voor de eerste keer en hun opdrachtgever, iemand van de criminele bende, dringt er immers op aan dat het geld zo snel mogelijk binnenkomt."

"De gesprekken beginnen eerder kort en kunnen daarna oplopen tot 30 minuten. Je wil elkaar leren kennen. Dat klinkt vreemd, maar als onderhandelaar wil je een band opbouwen met de andere partij en een vorm van vertrouwen creëren. Zo kun je erop rekenen dat gemaakte afspraken worden nageleefd. Dit geldt ook voor de andere partij."

Stressbestendigheid en vasthoudendheid zijn belangrijke troeven voor een onderhandelaar. "Daarnaast is het essentieel om mensen goed aan te kunnen voelen. Je moet beschikken over sterke sociale en communicatieve vaardigheden."

Hoe lang een onderhandeling duurt is afhankelijk van situatie tot situatie. "Soms weken, soms maanden. De lengte van de gesprekken hangt af van de fase waarin je in zit. Wanneer er drukmiddelen worden ingezet, betekent het dat we al vergevorderd zijn."

"Het is een luguber spel, waarin 2 partijen worden gedwongen om met elkaar te onderhandelen, terwijl ze dat eigenlijk niet willen. Je wil niet betalen. Toch dwingt het noodlot je om die gesprekken te voeren."

"Wanneer je voelt dat beide partijen dicht bij een akkoord zijn. Dan bespreek je hoe er betaald wordt en hoe de vrijlating zal verlopen en kan de onderhandeling afgerond worden", besluit hij.