Het oplaaiende geweld tussen kernmachten India en Pakistan leidt tot erg veel nepnieuws op sociale media. Dat is niet onverwacht: heel vaak leiden grote geopolitieke gebeurtenissen tot een overvloed aan valse berichten. Opnieuw gaan er video's rond van oudere conflicten of beelden uit videogames. Enkele tips om je niet door de vele nepberichten te laten misleiden.
Van beelden uit videogames tot oude filmpjes: golf van nepnieuws na opflakkering conflict tussen India en Pakistan
In het kort
Wat? Onder de noemer ‘Operation Sindoor’ heeft India raketaanvallen uitgevoerd op Pakistaans grondgebied. Op sociale media krijgen de aanval en de Pakistaanse tegenreactie heel wat aandacht.
Maar? Er doen ook ontzettend veel foute beelden de ronde. Zo worden oude beelden in verband gebracht met de recente aanvallen en worden er zelfs beelden uit videogames geplukt. In het bijzonder over de – voorlopig onbevestigde - bewering dat Pakistan een aantal Indiase gevechtsvliegtuigen zou hebben neergehaald, gaan veel nepbeelden rond.
Verspreiders van nepnieuws maken telkens gebruik van de onzekerheid die heerst in de eerste uren na een aanval of geweld.
Dat gebeurt om mensen naar kanalen te lokken of uit propagandaredenen. We zagen dit bijvoorbeeld ook al tijdens de eerste momenten na de aanval van Hamas op Israël, of ook toen huidig Amerikaans president Trump het doelwit werd van een aanslag.
Hieronder een aantal tips hoe je zelf snel nepbeelden kan ontmaskeren.
Oude beelden, echt geweld
Bij elk nieuw conflict zien we heel vaak oude beelden die gerecycleerd worden. India viel Pakistan aan in de nacht van 6 op 7 mei. Elke video die ouder is, heeft dus niets met Operatie Sindoor te maken.
Deze video , die al bijna 5 miljoen keer bekeken werd, toont bijvoorbeeld niet Operatie Sindoor. De beelden werden op 1 oktober 2024 op Youtube gezet door een Indiase nieuwsorganisatie en toont een Iraanse raketaanval op Israël.
Een video die dan weer een antwoord van het Pakistaanse leger zou tonen, is al 400.000 keer bekeken. Hier gaat het eigenlijk om beelden van de ontploffing in de haven van Beiroet in 2020 .
Beelden die sinds gisterenavond al 1,5 miljoen keer bekeken zijn in een bericht op X , en al 470.000 keer in een video op TikTok , tonen dan weer een Israëlische luchtaanval op Gaza, in oktober 2023 .
En ook deze video , al 490.000 keer bekeken, die ontredderde Pakistanen na de aanval zou tonen, staat al sinds 13 april online en kan dus niet de gevolgen van Operatie Sindoor tonen.
Dit kan je vaak snel zelf ontdekken met een omgekeerde zoekopdracht. Hoe je dat doet, zie je in onderstaande video:
Beelden uit videogames
Van de Indiase en Pakistaanse aanvallen doen niet enkel oude beelden de ronde, maar ook video’s en foto’s die rechtstreeks uit videogames komen.
Zo werd een aantal zwart-witfoto’s gedeeld die zouden tonen hoe de Pakistaanse luchtmacht een Indiaas vliegveld aanviel. Het bericht werd al meer dan 550.000 keer bekeken. Maar: het gaat helemaal niet om bestaande beelden.
Een omgekeerde zoekopdracht met de beelden leidt ons meteen naar een heleboel zoekresultaten van Battlefield 3, een videogame. Op YouTube vinden we deze missie van het spel terug , waarbij de speler exact hetzelfde vliegveld als op de zwartwitfoto's moet aanvallen.
Het is niet het enige voorbeeld van beelden die uit een videospel worden geplukt. Bewegende beelden waarin een lasterstraal zogezegd een Pakistaanse JF-17-straaljager zou neerhalen, werden al 2 miljoen keer bekeken op X.
Een omgekeerde zoekopdracht leidt ons naar een versie van de video op Instagram van 30 maart , waar heel duidelijk te zien is dat het om een videospel gaat. Dit keer is het het spel Arma 3. Gelijkaardige beelden zijn onder andere op YouTube terug te vinden.
Het is niet de eerste keer dat beelden van Arma 3 worden ingezet in propaganda over echte conflicten. In oktober 2023 verschenen de beelden ook al eens in het kader van de aanval van Hamas op Israël.
In een blogpost liet de spelontwikkelaar eerder al weten dat beelden uit Arma 3 valselijk werden gebruikt als beelden van echte conflicten, zoals bij de oorlog in Oekraïne.
Zijn er nu wel of niet vliegtuigen neergehaald?
Vele berichten op sociale media beweren dat Pakistan ondertussen een aantal Indiase gevechtsvliegtuigen heeft neergehaald. Hiervoor wordt dan beeldmateriaal aangehaald als bewijs. Maar dat blijkt niet altijd overtuigend.
Deze video van een vliegtuig dat wordt neergehaald is al 900.000 keer bekeken op X en gaat ook rond op TikTok . Maar de beelden werden al in 2022 op TikTok geplaatst.
Op die beelden zijn de pixels nog beter te zien, die duidelijk maken dat het om een videospel gaat. Een afbeelding van een wrak van een neergestort gevechtsvliegtuig is dan weer wel echt, maar komt uit 2021 .
Dat wil echter niet zeggen dat er geen Indiase vliegtuigen zijn neergehaald door Pakistan. Een woordvoerder van het Pakistaanse leger en een Pakistaanse minister beweren dat Pakistan een aantal Indiase legervliegtuigen heeft neergehaald. India heeft dit echter nog niet bevestigd.
Als je twijfelt of je bepaalde informatie kan vertrouwen, is het altijd een goed idee om op zoek te gaan naar wat officiële bronnen zeggen. In oorlogssituaties is dit echter niet altijd gemakkelijk, aangezien officiële bronnen uit de 2 kampen elkaar kunnen tegenspreken, of uitspraken doen voor propagandadoeleinden.
Soms is het niet meteen mogelijk om met zekerheid te weten wat er gebeurd is, en is de beste strategie om te wachten tot er meer informatie bekend is. Dat lijkt bij deze bewering over neergehaalde Indiase vliegtuigen het geval. Wel kunnen we met zekerheid zeggen dat de hierboven besproken beelden alvast niet authentiek zijn.
Conclusie:
De Indiase aanval op Pakistaans grondgebied – en de tegenreacties – krijgen online veel aandacht. Maar niet alles klopt. Zo worden oudere video’s in verband gebracht met de recente aanvallen.
Ook worden er beelden uit videospelletjes gehaald waarvan beweerd wordt dat ze de aanvallen tonen.
Deze beelden beschouwen we dan ook als onwaar.
Tot slot worden ook foute beelden gebruikt bij de claim dat Indiase vliegtuigen door Pakistan werden neergehaald. De beelden zelf komen uit een videospel waardoor we ze als onwaar beschouwen. Of er effectief vliegtuigen werden neergehaald, is op dit moment nog onduidelijk.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-dChecking Standards Network (EFCSN ).
