Het relancefonds dat de Europese Unie na de coronapandemie in het leven heeft geroepen, is onvoldoende transparant waardoor er onduidelijkheid bestaat over de reële kosten, wie het geld uiteindelijk ontvangt en of de burger waar krijgt voor zijn geld. Dat concludeert de Europese Rekenkamer.
Europese Rekenkamer kritisch over corona-relancefonds: onduidelijk of burger waar voor geld krijgt
De RRF (Recovery and Resilience Facility of Herstel- en veerkrachtfaciliteit) werd in 2021 opgezet als een eenmalig, tijdelijk instrument om EU-landen te helpen herstellen van de coronapandemie en om veerkrachtige economieën op te bouwen.
In totaal werd 650 miljard euro aan leningen en subsidies toegezegd, waarop de lidstaten een beroep konden doen door maatregelen en doelstellingen voor te stellen waarvan het grootste deel voor augustus 2026 afgerond moeten zijn.
Geld is bestemd voor privébedrijven, niet voor overheden
In hun rapport waarschuwen de auditeurs dat de lidstaten eind 2024 nog maar 16 procent van de 2.882 maatregelen hadden afgerond en 28 procent van de 7.115 mijlpalen en streefdoelen. Nochtans werd al 274,7 miljard euro of 42 procent van het totale financiering toegekend.
"Dat betekent dat een aanzienlijk deel van RRF-middelen wordt uitbetaald zonder dat de lidstaten de overeenkomstige maatregelen hebben afgerond", zei auditor Ivana Maletic dinsdag. De focus ligt dan ook vooral op de vooruitgang bij de uitvoering van de maatregelen, en niet op resultaten.
"Bovendien betekent de transfer van Europees geld naar nationale budgetten niet dat het geld de eindontvanger en de reële economie bereikt", zegt Maletic. "Er is in feite geen volledig beeld van wie de eindgebruikers zijn. In sommige landen wordt de Europese Investeringsbank vermeld, in de meeste landen spreekt men over ministeries. Dat was niet de bedoeling: we willen het geld zien doorstromen naar privébedrijven."
Weerbaarheid mag niet ten koste gaan van prestaties en verantwoordingsplicht
Daarnaast rekent de Commissie op de lidstaten zelf om in te grijpen als er onregelmatigheden plaatsvinden en kan ze geen corrigerende maatregelen nemen, zoals het terugvorderen van geld, als de regels worden geschonden.
Volgens de Rekenkamer is het ook onmogelijk om de efficiëntie van het mechanisme te berekenen of om een kosten-batenanalyse te maken, aangezien de Commissie geen gegevens heeft over de werkelijke kosten.
Maatregelen die de Commissie wel kan nemen om op te treden, bijvoorbeeld het verlagen van het toegekende bedrag als bepaalde streefdoelen niet zijn bereikt (zoals voor België al gebeurde), zijn dan weer te vaag omschreven, aldus het Rekenhof. Ons land heeft recht op 5 miljard euro aan subsidies en 264 miljoen euro aan leningen. Normaal gezien wordt binnenkort een tweede schijf van 909 miljoen euro overgemaakt.
"We leven in een onvoorspelbare wereld waarin de Europese Unie het meeste uit haar middelen wil halen. RRF moest de Europese economieën weerbaarder maken, maar dat mag niet ten koste gaan van prestaties, verantwoordingsplicht en transparantie, want dat kan het vertrouwen van de burgers in de uitgaven van de EU schaden", benadrukt Petrovic. Het is voor de Rekenkamer dan ook cruciaal dat de Europese beleidsmakers in de toekomst geen instrumenten meer toestaan tenzij ze eerst over informatie beschikken over de werkelijke kosten en de eindontvangers.
