Trump wil wereldberoemde Alcatraz-gevangenis na 60 jaar heropenen: waarom spreekt 'The rock' zo tot de verbeelding?

"Toen de VS nog een serieuzere natie was, werd er niet getwijfeld om criminelen op te sluiten, ver weg van iedereen die ze kwaad konden doen. Zo hoort het ook". Zo verklaart de president Donald Trump zijn vraag aan het Amerikaanse gevangeniswezen om de wereldberoemde gevangenis op een eiland in de San Francisco Bay te heropenen.

"De heropening van Alcatraz zal een symbool zijn van wet, orde en gerechtigheid", oordeelt de president. Trump wil er naar eigen zeggen de "meest meedogenloze en gewelddadige criminelen" opsluiten. Daarvoor is een grondige renovatie nodig van het historische gevangeniscomplex. Trump pleit ook voor een aanzienlijke uitbreiding van de gevangenis. 

Naast acteur Dwayne Johnson staat ook Alcatraz bekend als 'The rock'. Het eiland aan de Amerikaanse westkust is sinds midden 19e eeuw in handen van de Amerikaanse overheid en deed tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) dienst als militair fort. 

Eind 19e eeuw werd het fort al gebruikt om gevangenen op te sluiten, maar de officiële renovatiewerken om het gebouw te herbestemmen tot militaire gevangenis begonnen pas begin 20e eeuw. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden er onder meer dienstweigeraars opgesloten.

Nadat het eiland in handen was gekomen van het Amerikaanse ministerie van Justitie deed Alcatraz 29 jaar lang, van 1934 tot 1963, dienst als officiële federale gevangenis. Er was ruimte voor zo'n 330 gevangenen, maar doorgaans lag het aantal rond de 250 tot 275. Op die manier konden gevangenen nauwer opgevolgd worden.

In totaal hebben 1.576 veroordeelde gevangenen minstens een deel van hun celstraf in Alcatraz doorgebracht. Onder hen ook verschillende bekende criminelen. 

Een van de meest beruchte ex-gevangenen van Alcatraz is ongetwijfeld Al Capone. De maffiabaas was lang ongrijpbaar voor het Amerikaanse gerecht, maar wordt in 1931 uiteindelijk toch veroordeeld tot 11 jaar cel voor belastingsontduiking.

Capone wordt in eerste instantie opgesloten in een gevangenis in Atlanta, maar omdat hij erin slaagt vanuit de gevangenis zijn zaken te blijven runnen, wordt hij in 1934 overgebracht naar de Alcatraz-gevangenis, waar communicatie met de buitenwereld onmogelijk is.

In 1939 wordt Capone vervroegd vrijgelaten. 7 jaar later, op 48-jarige leeftijd, sterft hij aan een hartstilstand na een beroerte.

Een andere bekende ex-inwoner van 'The rock' is de beruchte Amerikaanse crimineel George 'Machine Gun' Kelly. Zijn bijnaam verwijst naar zijn favoriete speeltje, een Thompson-machinegeweer. Hij is voornamelijk bekend van de ontvoering van oliemagnaat Charles Urschel, in juli 1933. 

Kelly en zijn handlangers, onder wie ook zijn vrouw Kathryn, vragen en krijgen 200.000 dollar losgeld en laten de zakenman opnieuw vrij. Die onthoudt echter voldoende details over zijn kidnapping waardoor de daders enkele maanden later kunnen gearresteerd worden. 

'Machine Gun' Kelly en zijn vrouw zijn geen onbekenden voor Justitie. Ze worden in oktober 1933 veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. George Kelly brengt het grootste deel van zijn straf (17 jaar) door in Alcatraz. Hij wordt in 1951 overgebracht naar de federale gevangenis in Leavenworth in Kansas. Daar overlijdt hij net voor zijn 60e verjaardag aan een hartstilstand.

Zijn vrouw Kathryn brengt haar celstraf door in een vrouwengevangenis in West Virginia. Ze komt na 25 jaar vervroegd vrij en overlijdt in 1985 op 81-jarige leeftijd.

Robert Franklin Stroud, ook gekend als 'The birdman', vervolledigt de top 3 van bekendste ex-gevangenen in Alcatraz. Stroud wordt op 19-jarige leeftijd veroordeeld tot 12 jaar gevangenis voor het doodschieten van een ober. Nadat hij in de gevangenis ook een bewaker heeft vermoord, heeft hij levenslang gekregen.

Stroud dankt zijn bijnaam aan het feit dat hij zijn tijd in de gevangenis spendeerde aan het bestuderen van vogels. Hij schrijft verschillende boeken waarin hij zijn bevindingen neerpent en ontpopt zich tot een gerespecteerd ornitholoog. 

In de gevangenis van Leavenworth mag Stroud zelf nog vogels houden, kweken en zelfs verkopen, maar wanneer hij in 1942 naar Alcatraz wordt overgebracht, verliest hij dat privilege.

Stroud speelt ook een belangrijke rol in 'The battle of Alcatraz', een 3-daagse opstand en ontsnappingspoging in mei 1946 waarbij 2 bewakers en 3 gevangenen worden gedood. Mede dankzij de tussenkomst van Stroud wordt verder bloedvergieten in blok D van de gevangenis vermeden. 

'The birdman' wordt in 1959 overgebracht naar het Medisch Centrum voor federale gevangenen in Springfield, Missouri. Daar sterft hij 4 jaar later op 73-jarige leeftijd. Zijn leven wordt verfilmd in 'Birdman of Alcatraz' uit 1962.

Niemand ontsnapt uit Alcatraz. Dat is de reputatie die de zwaarbeveiligde gevangenis op het eiland in de Baai van San Francisco met zich meedraagt. Wie erin slaagt om voorbij de gevangenismuren te geraken, wacht nog een schijnbaar onmogelijke zwempartij in koud zeewater met een sterke stroming om het vasteland te bereiken. Officieel is niemand daar ooit in geslaagd. 

In de 29 jaar dat 'The rock' dienst doet als federale gevangenis worden er 14 ontsnappingspogingen ondernomen door in totaal 34 gevangenen. 2 gevangen wagen tot 2 maal toe hun kans. De meesten onder hen worden opnieuw gevat. 6 gevangenen worden doodgeschoten tijdens de ontsnappingspoging en 2 anderen verdrinken.

5 ex-gevangenen staan echter in de geschiedenisboeken als 'vermist, en vermoedelijk verdronken'. Onder hen Theodore Cole en Ralph Roe van wie effectief gedacht wordt dat ze verdronken zijn. Zij springen in 1937 in barre weersomstandigheden in het water en worden nooit meer teruggezien.

Het meest spectaculaire ontsnappingsverhaal staat op naam van Frank Morris en de gebroeders Anglin. In 1962 slaagt het trio erin om te ontsnappen uit de gevangenis via een ventilatieschacht.

De tunnel naar de schacht hadden ze gemaakt met onder meer bestek uit de keuken en een boormachine gefabriceerd uit onderdelen die ze uit een stofzuiger hadden gehaald.

Het geluid van hun constructiewerken hadden ze gemaskeerd door muziek te spelen in hun cel. Tijdens hun vlucht laten ze zelfgemaakte maskers achter in hun cellen om de bewakers op het verkeerde been te zetten. 

Het water oversteken zou het trio doen met een 'rubberbootje' gemaakt uit meer dan 50 gestolen regenjassen. Of dat ook gelukt is, weet niemand. Enkele van hun spullen zijn op het vasteland teruggevonden, maar van de mannen zelf is nooit meer iets vernomen. 

Het verhaal van Morris en zijn kompanen vormt de inspiratie voor het boek 'Escape from Alcatraz' uit 1963 door J. Campbell Bruce. In 1979 vertolkt Clint Eastwood de hoofdrol in een gelijknamige film van Don Siegel.

In 1963, slechts een jaar na de mogelijke ontsnapping van Morris en co, besluit Justitie om afstand te doen van Alcatraz als gevangenis.

Volgens het Amerikaanse gevangeniswezen kost het uitbaten van een gevangenis op zo'n geïsoleerde plek 3 keer zoveel dan normaal. Voedsel, materiaal, personeel en zelfs drinkwater: alles moet per boot worden aangeleverd. 

Sinds 1973 is het eiland opengesteld voor publiek. De voormalige gevangenis is nu een museum. Het hele eiland wordt beschermd door de National Park Service van Amerika en is ook de thuisbasis van de oudste nog werkende vuurtoren van de Amerikaanse westkust. 

Alcatraz is vandaag een van de belangrijkste toeristische attracties van San Francisco en trekt jaarlijks gemiddeld 1,2 miljoen bezoekers. 

Daarnaast doet Alcatraz ook nog steeds dienst als filmset. Er zijn uiteraard de films over de gevangenis en haar ex-inwoners zelf: denk aan 'Birdman of Alcatraz', 'Escape from Alcatraz' of 'The rock'. Maar ook andere bekende films als 'Point Blank' met Lee Marvin of 'X-Men: The last stand' bevatten scènes die gedraaid werden op het eiland.

Maar als het van Trump afhangt, wordt Alcatraz binnenkort dus weer een gevangenis waar "de meest meedogenloze en gevaarlijke criminelen van het land" worden opgesloten.