De allereerste files op de Belgische autowegen zijn ontstaan tijdens de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Naar aanleiding van Expo 58 werden in de hoofdstad de eerste tunnels gebouwd. Verkeershistorici gaan ervan uit dat die maatregel om files te vermijden net het omgekeerde effect heeft gehad.
Het begin van de dagelijkse ellende: hoe 67 jaar geleden de allereerste files in België ontstonden
Expo 58 was hét allergrootste evenement dat ooit in ons land georganiseerd was. En daar kwam toen, voor het eerst, fileleed aan te pas. De bezoekers van de wereldtentoonstelling kwamen namelijk nagenoeg allemaal met de auto.
Hoe de stad Brussel van plan was om die buitengewoon vele bezoekers op te vangen, werd uitgelegd in het programma ‘Operatie Brussel’. De begintune van dat programma bestond uit een kinderliedje vertolkt met claxons, een geluid dat de komende decennia Brussel zou beheersen.
“De versoepeling van het verkeer geschiedt met behulp van verkeersborden. Ook de verkeerslichten schenken veel voldoening”, vertelt het programma. Maar wat vooral voldoening moest schenken, was een grondige aanpak van de wegen rond Brussel. Een autosnelweg, Ring of metro was er toen nog niet.
Onze gasten moeten in 1958 een gemakkelijk toegankelijke stad vinden. Laat ons beginnen met een verruiming van de buitenringlaan
Omer Vanaudenhove, minister van Openbare Werken (1955 - 1958)
Toenmalig minister van Openbare Werken Omer Vanaudenhove, een liberaal, lanceerde daarom een nooit geziene moderniseringsoperatie om Brussel klaar te krijgen voor de wereldtentoonstelling. “Onze gasten moeten in 1958 een gemakkelijk toegankelijke stad vinden. Laat ons beginnen met een verruiming van de buitenringlaan”, vertelde Vanaudenhove in de media.
Er liep een speciale tv-uitzending over een oplossing voor de files voor de start van Expo 58
Eerste files
Files kwamen dus blijkbaar al in beperkte mate voor, maar dat moest voor Expo 58 vermeden worden. Daarom werd de binnenring heraangelegd, met tunnels – ironisch genoeg om de files te vermijden.
“Niet minder belangrijk is de binnenringlaan, die het verkeer toelaat de nauwe straten uit het centrum te vermijden doch die op de spitsuren wordt doorsneden door een zeer druk stadsverkeer, naar en van de stadskern”, zei Vanaudenhove. “Deze toestand is een oorzaak van voortdurende verkeersopstoppingen en zeer veel tijdsverlies.”
Bekende bezoeker
Op 17 april 1958 ging Expo 58 open. Honderdduizenden bezoekers per dag kwamen bijna allemaal met de auto. Ze vergaapten zich niet alleen aan het Atomium en de vele paviljoenen, maar kregen ook te maken met files.
De jonge Herman De Croo was een van de vele bezoekers die bijna dagelijks in de file stonden. Hij was 21 in 1958 en studeerde toen aan de ULB. “We gingen bijna elke avond naar de Expo", blikt De Croo terug in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Ik mocht daarvoor af en toe gebruik maken van de grote Amerikaanse wagen van mijn ouders, een Studebaker. Daarmee stond ik in de file.”
De liberale minister van Staat twijfelt er 67 jaar later niet aan: “Het concept file moet volgens mij ergens ontstaan zijn rond de Expo.”
Luister naar het verhaal van de eerste file in ons land
Betalend parkeren
Ondanks de inspanningen van Vanaudenhove, stonden er tijdens Expo 58 dus toch files in Brussel. Dat komt volgens De Croo omdat Brusselse burgemeesters geen tunnels op hun grondgebied wilden, waardoor er een soort noodbrug moest komen. “Dat was een enorme hinderpaal.”
Daarnaast was er ook een probleem met de parkings. Er was op de Heizel voldoende parkeergelegenheid, maar niet iedereen wou die betalende parkings gebruiken. Auto’s, bromfietsen en andere voertuigen werden lukraak aan huizen en langs de weg geparkeerd. Ook dat belemmerde de vrije doorstroming van het verkeer naar de Expo.
Rudolph Nevi, auteur van 3 boeken over Expo 58, ziet nog een andere locatie waar de eerste file in de jaren 50 ontstaan kan zijn.
“Aan de landsgrenzen was een informatiekantoor over de Expo gevestigd. Dat bracht met zich mee dat de hostessen die daar werkten ook reclame wilden maken. Veel mensen stopten dan voor brochures en vlaggetjes, wat een immense file tot gevolg had.”
