In Bulgarije veroorzaakt een hardwareprobleem bij een nieuw, net geleverd F-16-gevechtsvliegtuig heel wat politieke ophef. Verschillende parlementsleden vermoeden dat het toestel gesaboteerd werd en willen een parlementair onderzoek naar "mogelijke buitenlandse inmenging". De Bulgaarse minister van Defensie Atanas Zapryanov probeert intussen de gemoederen te bedaren.
Werd gloednieuwe F-16 gesaboteerd? Bulgaars parlement wil onderzoek naar "mogelijke buitenlandse inmenging"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Het eerste Amerikaanse F-16 Block 70-gevechtsvliegtuig vertrok op 31 maart met veel toeters en bellen richting Bulgarije, waar het enkele dagen later landde. De F-16's moeten op termijn de verouderde vloot gevechtsvliegtuigen vervangen, in overeenstemming met de defensiestandaarden van het militaire bondgenootschap NAVO.
Van dat enthousiasme blijft intussen weinig over. Amper een maand na de levering blijkt dat het toestel door een hardwareprobleem niet luchtwaardig is. Het reserve-onderdeel dat het probleem kan verhelpen, zou niet meegeleverd zijn "om de kostprijs van de deal te verminderen", klinkt het.
Wanneer bepaalde uitspraken van de president van Bulgarije Rumen Radev daarover circuleren in de wandelgangen van het parlement en in de Bulgaarse kranten, begint de kwestie een eigen leven te leiden.
Dat de F-16 niet vermeld staat op het programma van de militaire parade op 6 mei, wanneer het land Dag van de Strijdkrachten viert, doet nog meer wenkbrauwen fronsen.
Boyko Borissov, de voormalige eerste minister van Bulgarije en partijleider van de centrumrechtse regeringspartij GERB, haalt de uitspraken van de president aan om een parlementair onderzoek te eisen. Hij meent dat het hardwareprobleem te wijten is aan "de mogelijk illegale toegang van vijandige machten tot geheime overheidsinformatie" en "mogelijke sabotage". Borissov eist ook het ontslag van Nikolay Rusev, de topman van de Bulgaarse Luchtmacht.
"Van een mug een olifant"
De minister van Defensie Atanas Zapryanov probeert intussen de gemoederen te bedaren. Hij ontkent dat de F-16 gesaboteerd werd. "Laten we deze politieke aanval stopzetten", zei hij afgelopen vrijdag geflankeerd door generaal Rusev en defensieadmiraal Elim Eftimov. "Er is geen sprake van sabotage. De Bulgaarse piloten en hun crew zijn professionals."
Over het hardwareprobleem zegt de minister het volgende: "Het probleem werd ontdekt door een Amerikaanse piloot bij de levering van het toestel. De fout zal direct worden aangepakt door Lockheed Martin (het Amerikaanse bedrijf dat F-16's produceert, red.) en technische experts van de Verenigde Staten zullen het toestel de komende 3 jaar opvolgen." Een tweede toestel is intussen op weg naar Bulgarije.
Critici vinden het wel vreemd dat het vliegtuig 9.000 kilometer heeft gevlogen uit de VS naar Bulgarije, schijnbaar zonder problemen, en vragen zich af waarom het probleem pas opdook na landing op Bulgaarse bodem.
De minister weerlegt die kritiek. "Het is een veelvoorkomend routinematig technisch probleem dat werd opgeblazen tot een binnenlandse en buitenlandse beleidsdrama", voegt hij toe. De minister vreest dat de politisering van het probleem het vertrouwen van de Bulgaren in het trans-Atlantische partnerschap en in de militaire transitie van Bulgarije kan schaden.
Zapryanov wijst ook met de vinger naar voormalig premier Borissov, die de deal destijds heeft onderhandeld, voor de afwezigheid van reserveonderdelen.
Waarom krijgt Bulgarije nu pas F-16's?
Terwijl België (en de rest van Europa) zijn militaire luchtcomponent vernieuwt met de aankoop van F-35's, worden nu pas F-16's geleverd aan Bulgarije. Bulgarije wil al langer zijn verouderde MiG-29-vliegtuigen uit de Sovjettijd vervangen door modernere toestellen, maar door financiële problemen en politieke tegenstand heeft de bestelling vertraging opgelopen en kon het land die nieuwe F-16's pas in 2019 bestellen.
F-35's zijn aanzienlijk duurder dan de F-16, zowel in aankoop als in onderhoud. Voor Bulgarije, met een beperkt defensiebudget, is de F-16 Block 70 een kosteneffectiever alternatief. De (oudere) toestellen werden wel uitgerust met moderne systemen zoals een nieuwe radar. Bulgarije kan ook sneller piloten opleiden om met een F-16 te vliegen, waardoor de toestellen sneller inzetbaar zullen zijn.
Tot nu toe is er geen bewijs dat de F-16 door buitenlandse machten werd gesaboteerd, maar het incident illustreert wel de toenemende gevoeligheden rond defensieaankopen en cybersecurity, en de verslechterende relatie tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten.
Geen killswitch
Ook de Belgische minister van Defensie Theo Francken verdedigde enkele weken geleden de beslissing van België om te kiezen voor Amerikaanse F-35's. "Er bestaat niet zoiets als een 'killswitch'", zei hij. "Er is in het Witte Huis geen knop waarmee de Verenigde Staten onze F-35's onbruikbaar kunnen maken. Dat is een broodjeaapverhaal. Wij kunnen met onze toestellen doen wat we willen." Op dat vlak heeft de VS dus niet echt in de pap te brokken.
"De grote vraag is: 'Kunnen de F-35's worden opgestart zonder een Amerikaanse datacomputer?' Het antwoord is: 'Ja'. Alleen voor het ingeven van gps-systemen en het opstarten van radarinstallaties hebben we op de dag van vandaag een Amerikaans datacenter nodig. Dat zal in de toekomst ook zonder die Amerikaanse centra kunnen, maar dat is op dit moment te duur."
