Belgische kinderen die geboren zijn in 2020, zullen in de loop van hun leven 6 keer meer extreme hittegolven meemaken dan hun landgenoten uit het geboortejaar 1960. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de VUB. Wereldwijd zijn vooral de 20 procent armste kinderen het kwetsbaarst. Meer klimaatambitie kan de tol van die opwarming voor de jongere generaties wel milderen.
Belgische kinderen zullen 6 keer meer extreme hittegolven meemaken dan hun grootouders
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Welke impact zal de klimaatverandering hebben op het leven van kinderen die in 2020 geboren zijn? Dat onderzocht een team van VUB-wetenschappers onder leiding van klimatoloog Wim Thiery, in samenwerking met de ngo Save The Children. Hun studie werd gepubliceerd in het prestigieuze wetenschappelijk tijdschrift Nature.
Ze berekenden dat een Brussels kind bij de huidige koers van de klimaatverandering 18 extreme hittegolven zal meemaken in zijn hele leven.
Het gaat niet zomaar om gewone hittegolven zoals het KMI die definieert (5 dagen lang een maximumtemperatuur boven 25 graden Celsius, waarvan 3 dagen boven 30 graden). De onderzoekers definiëren een extreme hittegolf als een hittegolf die minstens 3 dagen duurt en waarbij de temperatuur zo hoog oploopt dat hij zich slechts 1 keer per eeuw zou voordoen in een wereld zonder klimaatverandering.
Momenteel stevent de aarde af op een opwarming van 2,7 graden Celsius in vergelijking met het klimaat vóór 1850. Warmt het klimaat nog verder op, bijvoorbeeld doordat fossiele brandstoffen te traag afgebouwd worden, dan kan dat zelfs oplopen tot 26 extreme hittegolven (bij een opwarming van 3,5 graad).
Maar je kan het ook omgekeerd bekijken. Slaagt de wereld erin de opwarming te beperken tot 1,5 graad Celsius (de opwarming die we nu al bereikt hebben), dan blijft het bij 11 extreme hittegolven.
Ter vergelijking: een Brusselaar die in 1960 geboren werd, zeg maar de grootmoeder of grootvader van die baby uit 2020, maakt volgens die berekeningen slechts 3 van zulke hittegolven mee. Hij of zij leeft immers in een minder opgewarmde wereld.
Hoe gingen de onderzoekers te werk? Eerst simuleerden ze met computer- en klimaatmodellen hoeveel hittegolven er tegen 2100 zouden plaatsvinden in een wereld zonder klimaatverandering. Daarvoor lieten ze computerprogramma's op basis van werkelijke metingen duizenden voorspellingen maken.
Vervolgens herhaalden ze die oefening, maar dan voor een wereld met klimaatverandering. Ze deden dat voor 3 mogelijke toekomstscenario's: de opwarming waar we met het huidige klimaatbeleid op afstevenen (2,7 graden Celsius), een gunstig scenario (1,5 graad Celsius, de ondergrens van het klimaatakkoord van Parijs) en een worst-case-scenario van 3,5 graad Celsius.
De resultaten van beide oefeningen legden ze naast elkaar. Die oefening deden ze eerst voor Brussel. De resultaten legden ze naast bevolkingscijfers voor de jaren 1960, 1990 en 2020. Vervolgens herhaalden ze de oefening voor de hele wereld.
Zulke extreme hittegolven kunnen een stevige impact hebben op kinderen. Ze zijn bijvoorbeeld kwetsbaar voor hittestress, net zoals ouderen en mensen met gezondheidsproblemen. Ze zijn ook minder gewapend tegen watergebrek of ondervoeding.
Ongeëvenaard
"Ongeëvenaard", zo noemen de onderzoekers de blootstelling van de jongere generaties aan zo veel extreme hittegolven.
"In alle opwarmingsscenario's zullen Brusselse kinderen die in 2020 geboren zijn, op dat vlak een ongeëvenaard leven leiden", zegt Wim Thiery, de hoofdonderzoeker van de studie. Het doet er niet eens meer toe of de klimaatverandering zich nu beperkt tot 1,5 graad Celsius of doorslaat tot 3,5 graad. Zelfs in het meest gunstige scenario zullen jongeren een ongezien aantal extreme hittegolven moeten ondergaan.
"Dit toont aan dat jongeren kwetsbaarder zijn voor de gevolgen van de klimaatverandering dan ouderen", vervolgt Thiery. "Hoe jonger je bent, hoe meer hittegolven. We bevinden ons op onbekend terrein. Het leven dat zij zullen leiden, had je niet kunnen leven in een wereld zonder klimaatverandering."
"Bovendien gaan de cijfers echt door het dak naarmate je de hogere opwarmingsscenario's bekijkt. Het voelt bijna als Al Gore die op zijn lift stapt", zo verwijst Thiery naar een scène uit de klimaatdocumentaire 'An inconvenient truth'.
Gevolgen wereldwijd voelbaar
De vaststellingen blijken trouwens niet alleen te gelden voor Brusselaars. Dat ontdekten de wetenschappers in de latere stappen van hun onderzoek. Daarbij lieten ze hun berekeningen ook los op de rest van de wereld.
"Bij de hoogste mate van opwarming zullen bijna alle kinderen ter wereld zo'n ongeëvenaard leven leiden", zegt Thiery. "En zelfs in het meest optimistische scenario (1,5 graad, red.) gaat het nog om de helft van hen."
Zo maakt zo'n 16 procent van de wereldbevolking die geboren is in 1960 meer dan 6 extreme hittegolven mee, goed voor zo'n 13 miljoen mensen. Maar voor de kinderen die in 2020 zijn geboren, loopt dat op tot 83 procent (of 100 miljoen mensen), en dat al bij het business-as-usual-scenario van 2,7 graden. Het gaat dus nog niet eens om het slechtste scenario.
Ook opvallend: als de grens van 1,5 graad opwarming overschreden wordt, doet het er niet meer zoveel toe in welk deel van de wereld je woont.
"Onder die grens zijn het nog vooral de tropische en subtropische landen die getroffen worden door extreme hittegolven. Maar bij een hogere opwarming verdwijnt dat onderscheid", analyseert Thiery. Ook landen in het Westen, die momenteel nog gespaard blijven van de ernstigste gevolgen, zullen die dan voelen.
Hoe armer, hoe kwetsbaarder
Wel is het zo dat overal ter wereld de armste kinderen het kwetstbaarst zijn.
"De klimaatverandering slaat nu al het hardst toe in de armste landen", merkt Thiery op. "Fysisch gezien is dat eigenlijk puur toeval. Er is geen klimatologische oorzaak voor. Maar het is zo. Die landen hebben het minst bijgedragen aan de klimaatverandering, maar worden het meest geraakt."
Onder het huidige klimaatbeleid zal 95 procent van de kinderen in de laagste inkomenscategorie (22 miljoen) ongeëvenaard veel extreme hittegolven meemaken, tegenover 79 procent van de hoogste inkomens (19 miljoen).
Naast de directe gevolgen van hittegolven voor de gezondheid, dreigen er in die armere landen ook meer indirecte gevolgen op het leven van kinderen. Zo moesten Zuid-Soedanese scholen in februari wekenlang sluiten toen de temperaturen boven de 40 graden klommen en er studenten onwel werden.
"Maar hoe langer kinderen wegblijven van school, hoe kleiner de kans dat ze nog terugkomen", merkte Christopher Nyamandi van de ngo Save The Children toen op. Ze dreigen in de plaats in de kinderarbeid te belanden, gedwongen uitgehuwelijkt te worden of ingelijfd te worden als kindsoldaat.
De onderzoekers sluiten hun artikel in het tijdschrift Nature af met een duidelijke oproep aan politici over de hele wereld. "Uit onze resultaten blijkt de noodzaak om de uitstoot van broeikasgassen sterk en blijvend af te bouwen. Zo kunnen we de last van de klimaatverandering voor de jonge generaties verlichten."
Ook de ngo Save The Children stuurt die boodschap vandaag de wereld in.
