In Nederland is opschudding ontstaan nu blijkt dat een fabriek in de stad Helmond minstens 15 jaar lang de giftige chemische stof PFOA in het riool loosde. Dat is een type van de forever chemical PFAS. De gemeente Helmond eist nu een schadevergoeding van minstens 10 miljoen euro en hoopt dat er zo snel mogelijk een bloedonderzoek kan worden georganiseerd voor de omwonenden.
Nieuw PFAS-schandaal in Nederland: bedrijf loosde 15 jaar lang giftig afvalwater in riool
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
De bal ging op 24 april aan het rollen. Toen maakte het onderzoeksmagazine 'Zembla' van de Nederlandse openbare omroep BNNVARA openbaar dat een fabriek in Helmond zeker 15 jaar lang afvalwater met zeer hoge concentraties PFAS rechtstreeks in het riool loosde.
Het gaat om een fabriek van het Britse bedrijf Custom Powders, dat intussen failliet is. Die fabriek, op zo'n 22 kilometer van de Belgische grens, werkte nauw samen met het chemiebedrijf DuPont (dat zijn PFAS-tak intussen heeft omgedoopt tot Chemours).
Custom Powders droogde in Helmond natte teflon in opdracht van DuPont, om er poeder van te maken. Daar werden waterafstotende materialen van gemaakt.
Op basis van interne documenten en getuigenissen van verschillende voormalige medewerkers besloten de Nederlandse journalisten dat er duizenden kilo's van het PFAS-type PFOA rechtstreeks in het milieu moeten zijn geloosd.
PFAS, of per- en polyfluoralkylstoffen, zijn chemische stoffen die niet afbreken in het milieu, en zich daardoor opstapelen. Die forever chemicals, of eeuwige chemicaliën, worden gebruikt in bijvoorbeeld pannen en regenjassen omdat ze water en vuil afstoten. De stoffen zijn giftig en worden onder andere in verband gebracht met nier- of leverkanker, schildklieraandoeningen en problemen met het immuunsysteem en de voortplanting.
'Dark waters'
PFOA, de stof die in het Helmondse milieu belandde, is het PFAS-type waarover de film 'Dark waters' uit 2019 gaat. Die vertelt het waargebeurde verhaal van de drinkwatervervuiling die DuPont veroorzaakte in de Amerikaanse staat West-Virginia, waar het teflon produceerde.
De film bracht de PFAS-problematiek wereldwijd onder de aandacht. In België leidde dat tot de controverse rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht, waar PFOS werd gemaakt. 3M is een concurrent van DuPont.
Terug naar Nederland. In 2023 bleek (ook al uit een onderzoek van 'Zembla') dat DuPont 30 jaar lang de omgeving van zijn fabriek in Dordrecht vervuilde met PFOA, en zijn arbeiders niet beschermde tegen gezondheidsrisico's. DuPont zette de productie pas in 2012 stop.
Hoogste PFOA-concentraties die in Nederland gemeten zijn
Nu komt daar dus een nieuw schandaal bij, waar DuPont (of Chemours, onder zijn huidige naam) opnieuw bij betrokken is.
En ook in dit geval beschermde DuPont de arbeiders niet die in contact kwamen met PFOA. Custom Powders, het bedrijf dat de teflon droogde, was weliswaar geen onderdeel van DuPont, maar beide bedrijven werkten wel intens samen sinds 1996. DuPont was de belangrijkste partner van Custom Powders.
In 2007 voerde DuPont zelfs een bloedonderzoek uit bij het personeel in Helmond. Daarbij werden hogere PFOA-concentraties gemeten dan bij het DuPont-personeel in Dordrecht of in de Verenigde Staten. Bij een van de medewerkers werden concentraties aangetroffen die 1.000 keer hoger liggen dan de norm van het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
Volgens milieuchemicus Chiel Jonker gaat het om een van de hoogste PFOA-waarden die ooit is gemeten in Nederland.
Maar niet alleen het bloed van de werknemers raakte vervuild. Nadat het natte teflon gedroogd was, werd het restwater met PFOA rechtstreeks geloosd in het riool. Zo kwam het terecht in het milieu. DuPont was daar zeker sinds 2011 van op de hoogte. Dat alles blijkt uit de documenten die 'Zembla' kon inkijken.
Custom Powders zou in Helmond nog tot 2017 samenwerken met DuPont. Eind vorig jaar ging het failliet.
Teflonkoorts
Het is nog niet duidelijk hoe ver die vervuiling om zich heen heeft gegrepen in Helmond. 'Zembla' organiseerde wel een steekproef met 6 eieren van hobbykippen in een straal van 4 kilometer rond de fabriek. 4 van die eieren bleken meer PFOA te bevatten dan de Europese gezondheidsnorm toelaat.
In de krant Eindhovens Dagblad zeggen ex-werknemers van Custom Powders dat ze "met de kennis van nu nooit meer in de buurt van dit product zouden komen". "Dit is niet iets waar wij bewust voor gekozen hebben", zo verwijst voormalig directeur Pascal van Wegberg naar de hoge bloedwaarden.
Toch verdedigen sommige werknemers in het artikel hun bedrijf. "Ik weet zeker dat Custom Powders niet bewust het milieu heeft vervuild of gezondheidsproblemen bij mensen heeft veroorzaakt. Die verantwoordelijkheid ligt voor 100 procent bij DuPont", zegt voormalig productieleider Chris Morrison.
Volgens andere oud-werknemers wist het personeel dan weer wel degelijk dat het goedje gevaarlijk was - zo hadden ze het over "teflonkoorts".
Hoe ongezond de vervuiling voor de omwonenden echt was, is moeilijk te bepalen. Blootstelling aan PFAS verhoogt het risico op sommige kankers en reproductieve aandoeningen, maar het is niet mogelijk om een rechtstreeks verband vast te stellen.
Gemeente wil bedrijven voor de rechter slepen
De gemeente Helmond maakte woensdag bekend dat ze Custom Powders en Chemours zal aanklagen. In de 'Zembla'-reportage had schepen van Milieu Arno Bonte de praktijken al "crimineel" genoemd. Volgens hem brachten de bedrijven de gezondheid van medewerkers en omwonenden in gevaar.
"Dit is een milieudelict en we hopen dat daar een passende straf voor komt", zei Bonte woensdag. In het Eindhovens Dagblad noemde hij het "moreel onacceptabel dat het bedrijf (Custom Powders, red.) winst heeft gemaakt ten koste van de gezondheid van de mensen."
Bonte eist nu, samen met de hele gemeenteraad van Helmond, "elke cent terug" van de kosten die zijn gemaakt om de terreinen te saneren. Alles samen zou het gaan om zo'n 10 miljoen euro.
Het Nederlandse Openbaar Ministerie moet de aanklacht nu onderzoeken. Dat kan besluiten om de zaak voor de rechter te brengen.
Verder hoopt Bonte dat buurtbewoners snel een vrijwillig bloedonderzoek kunnen laten uitvoeren om de PFAS-concentratie in hun bloed te meten.
Chemours zei in een reactie aan 'Zembla' dat het de interne documenten uit de reportage niet kent. Het ontkent ook dat er belangrijke informatie verborgen zou zijn gehouden. Chemours legt de verantwoordelijkheid bij Custom Powders "voor het naleven van de verplichtingen uit haar vergunningen".
Custom Powders zegt dan weer dat het zijn rol in de kwestie en de negatieve gevolgen voor mens en milieu "diep betreurt". Het zegt wel dat het altijd de nodige vergunningen had en dat die waren verkregen op basis van de informatie die het kreeg van Chemours.
