Amerikaanse wetenschappers zeggen dat ze erin geslaagd zijn om een breed en krachtig antigif tegen verschillende slangenbeten te maken. Daarvoor gebruikten ze het bloed van een man die zich jarenlang honderden keren geïnjecteerd heeft met slangengif. "Dit biedt een ongeëvenaarde graad van bescherming", zegt wetenschapper Jacob Glanvelle. Al stellen andere onderzoekers zich vragen.
Wetenschappers ontwikkelen "breed en krachtig" antigif tegen slangenbeten dankzij man die zichzelf honderden keren injecteerde met gif
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Elk jaar sterven zo'n 100.000 mensen als gevolg van een giftige slangenbeet. Bij meer dan 300.000 mensen leidt een slangenbeet tot een amputatie of een blijvende fysieke beperking. Voor de meeste slangenbeten bestaat wel antigif, maar dat is allesbehalve makkelijk te ontwikkelen.
Momenteel wordt antigif gemaakt door kleine doses slangengif te injecteren bij dieren, zoals schapen en paarden. Hun immuunsysteem bestrijdt het gif door antilichamen aan te maken. Het gif wordt in steeds sterkere mate toegediend, zodat er steeds krachtigere antilichamen ontstaan. Daarbij lijden de dieren ook.
De antilichamen worden 'geoogst' om te gebruiken in antigif voor mensen. Maar het toedienen van niet-menselijke antilichamen kan ernstige bijwerkingen hebben, zoals levensbedreigende allergische reacties. En dan verschillen gifstoffen ook nog eens van slangensoort tot slangensoort. Zelfs binnen één soort kunnen er grote variaties zijn.
Dat betekent dat gif en antigif zeer specifiek op elkaar afgestemd moeten zijn. Een universeel antigif bestaat op dit moment nog niet. Dat betekent ook dat je éérst de slang moet identificeren die verantwoordelijk is voor de beet, voor je een antigif kan toedienen. En dat is niet altijd mogelijk.
"Een onhandige slangenonderzoeker, of zo"
Niet meer van deze tijd, dacht Jacob Glanville van het biotechnologiebedrijf Centivax in San Francisco, Californië. Samen met wetenschappers aan universiteiten zoekt hij breed neutraliserende antilichamen die kunnen worden gebruikt in een antigif dat werkt tegen veel, of zelfs alle, giftige slangen.
De onderzoekers hadden daarbij wel een probleem, want hoe onderzoek je dat? Ethisch gezien kan je proefpersonen niet vragen om zich vrijwillig te laten injecteren met mogelijk dodelijk slangengif, om er dan een antigif op uit te testen.
Dus ging het team op zoek naar een persoon die meerdere keren door verschillende slangen was gebeten. "Een onhandige slangenonderzoeker of zo", zegt Glanville aan New Scientist . En toen hoorde hij over ene Tim Friede, een man uit Wisconsin die zichzelf in een periode van 18 jaar honderden doses gif van 's werelds giftigste slangen had toegediend.
Tim Friede: "Het werd een levensstijl"
Tim Friede is een voormalig vrachtwagenmonteur. Jaren geleden begon hij met zijn missie, toen hij immuniteit wilde opbouwen om zichzelf te beschermen tegen de giftige slangen die hij als huisdier hield. Hij documenteerde zijn ervaringen en bevindingen uitvoerig.
Omdat antilichamen al na een paar weken of maanden uitgeput kunnen raken, bleef hij zichzelf regelmatig injecteren om een blijvende immuniteit te garanderen. In totaal doorstond Friede meer dan 200 beten en meer dan 700 bereide injecties met gif. En dat gif kwam van enkele van de dodelijkste slangen die er zijn, waaronder meerdere soorten mamba's, cobra's, taipans en kraits.
"Het werd een levensstijl", vertelt Friede aan BBC News . Hij wilde betere therapieën ontwikkelen voor de rest van de wereld. "Ik bleef maar pushen en pushen en pushen zo hard als ik kon. Voor de mensen die 13.000 kilometer van mij vandaan wonen en sterven aan een slangenbeet."
Ethische problemen
Voor de wetenschappers was Tim Friede een interessante kandidaat. "Ik dacht meteen: 'Als iemand ter wereld deze breed neutraliserende antilichamen heeft ontwikkeld, dan is hij het wel'", zegt Jacob Granville. Maar voor hun onderzoek moesten ze eerst de goedkeuring van een ethische commissie krijgen.
Het team moest Friede inlichten over de gevaren van slangengif en mocht hem onder geen enkel beding zelf slangengif toedienen voor hun onderzoek. Er werd alleen maar bloed afgenomen.
In ons eerste telefoontje zei ik: 'Dit klinkt wat ongewoon, maar ik zou graag wat van jouw bloed hebben'"
Jacob Glanville vertelt hoe hij contact zocht met Tim Friede
En bovendien moest Friede zelf ook zijn geïnformeerde toestemming geven. "In ons eerste telefoontje zei ik: 'Dit klinkt wat ongewoon, maar ik zou graag wat van jouw bloed hebben'", aldus Granville. Friede stemde in, zijn doel indachtig. De wetenschappers namen 2 buisjes bloed af van Friede, waarmee ze vervolgens aan de slag gingen.
"Een bibliotheek van miljarden antilichamen"
Het team wil een antigif ontwikkelen dat beschermt tegen een brede groep van giftige slangen. In totaal bestaan er zowat 600 giftige soorten, "maar alle slangengif bevat dezelfde 10 algemene klassen van gifstoffen", zegt Granville.
Giftige slangensoorten laten zich opdelen in 2 families die ongeveer even groot zijn. Een van die families is de elapiden, met onder meer koraalslangen, mamba's, cobra's, taipans en kraits. Het team selecteerde 19 elapiden die door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) genoemd worden als enkele van de dodelijkste slangen ter wereld.
Vervolgens onderzochten ze Friedes bloed op de aanwezigheid van antilichamen. "Het was een bibliotheek van miljarden antilichamen", vertelt Granville daarover. De antilichamen werden geanalyseerd en veelbelovende kandidaten werden gebruikt om een 'cocktail' te testen die brede bescherming zou kunnen bieden.
Dodelijke doses van gif van 13 slangen overleefd
Die cocktails testten ze uit op muizen die geïnjecteerd waren met gif van telkens een van de 19 slangen. Uiteindelijk kwam een cocktail van 2 antilichamen in Friedes bloed, LNX-D09 en SNX-B03, en de al bestaande gifremmer 'varespladib' uit de bus.
Die zorgde ervoor dat de muizen dodelijke doses van gif van 13 van de 19 soorten gifslangen overleefden, waaronder verschillende soorten cobra's, de tijgerslang en de gewone taipan. De muizen waren gedeeltelijk beschermd tegen de overige 6 soorten, waaronder de doodsadder.
"Een ongeëvenaarde graad van bescherming", zegt Jacob Glanville aan BBC News. "Dit is het meest breed effectieve antigif tegen slangenbeten tot nu toe."
En wat betekent dit nu?
Toch wil dat niet meteen zeggen dat zoiets snel in de praktijk zal kunnen worden gebruikt, zeggen de wetenschappers. De cocktail is enkel nog maar getest op muizen, er moeten nog veel testfases volgen. Momenteel onderzoekt het team de cocktail op honden die door slangen gebeten zijn. Later moeten nog grotere dieren volgen, en ten slotte ook mensen.
Wetenschappers die niet bij de studie betrokken waren, zijn voorzichtig. "Het ziet er op papier goed uit," zegt Timothy Jackson van de Australian Venom Research Unit aan de Universiteit van Melbourne aan ABC Science . "Maar neutraliseert het ook echt alle klinisch relevante gifstoffen?"
Er kan ook antigif gemaakt worden zonder donoren zoals Tim Friede
Wetenschapper Timothy Jackson stelt vragen bij het onderzoek
En dat is een relevante opmerking. Omdat slangengif zoveel soorten gifstoffen bevatten, bestaat de kans dat sommige stoffen gemist zijn door alleen de 3 gebruikte antilichamen.
Er worden ook vragen gesteld bij het inschakelen van iemand als Tim Friede. "Er kan ook antigif gemaakt worden zonder donoren zoals Friede. Het is leuk om hem erbij te betrekken, maar het is niet de enige manier om zeer specifieke antilichamen te genereren", zegt Jackson.
"Niemand moet dit proberen te doen"
In hun onderzoek waarschuwen de wetenschappers ook dat wat Friede gedaan heeft, extreem gevaarlijk is. Niemand mag doen wat hij gedaan heeft, benadrukt Jacob Glanvelle aan ABC Science. "Hij heeft iets opmerkelijks voortgebracht, maar dat betekent niet dat iemand anders het zou moeten proberen."
En Friede zelf? Hij houdt er "een goed gevoel" aan over. "Ik doe iets goeds voor de mensheid en dat was heel belangrijk voor me. Ik ben er trots op. Het is echt gaaf."
Meer lezen?
