Wetenschappers zijn erin geslaagd om 18 axolotls met succes uit te zetten in hun leefgebied in Mexico. En dat is goed nieuws voor het beestje met de merkwaardige naam en het al even merkwaardige uiterlijk. In het wild zijn de dieren met uitsterven bedreigd. De wetenschappers pleiten voor meer herstelprojecten.
Hoop voor met uitsterven bedreigde axolotl in Mexico: uitgezette exemplaren overleven in het wild
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
De axolotl (Ambystoma mexicanum) fascineert niet alleen door zijn naam, maar ook door zijn uiterlijk. Het dier heeft wat weg van een vis op pootjes, maar toch is het een salamander, een amfibie dus. Voor een salamander is de axolotl behoorlijk groot: volwassen exemplaren worden makkelijk 20 centimeter en kunnen zelfs 30 centimeter halen. Opvallend ook is hun mond, die altijd lijkt te lachen.
De axolotl komt oorspronkelijk uit Mexico en komt nergens anders voor. Het dier is 'kritiek bedreigd', volgens de Rode Lijst van de IUCN , de laatste categorie voor 'uitgestorven in het wild'. Het aantal in het wild wordt geschat op amper 50 tot 1.000.
Toch lijkt er hoop te zijn voor het voortbestaan van de axolotl. Wetenschappers hebben 18 in gevangenschap gekweekte axolotls uitgezet in herstelde en kunstmatige wetlands in de buurt van Mexico Stad. Ze stellen nu vast dat de dieren "succesvol overleven in hun nieuwe omgeving." Ze gaan op eigen kracht op zoek naar voedsel en "nemen zelfs in gewicht toe."
Uitgezet met een radiozender
De dieren werden uitgezet in Xochimilco, een moerassig gebied vlak bij Mexico Stad. Vroeger wemelde het er van de axolotls. Het gebied kreeg vorm door de traditionele landbouwmethodes en het bronwater van de naburige bergen. Maar door de groei van Mexico Stad raakte het zwaar vervuild en kwamen de axolotls er op de rand van uitsterven te staan.
De voorbije jaren werkten wetenschappers samen met lokale boeren en vrijwilligers om in Xochimilco toevluchtsoorden voor axolots te creëren. Er kwamen onder meer natuurlijke filtersystemen om het water te zuiveren. Zo werden delen van de wetlands (gebieden die grotendeels uit water bestaan, zoals moerassen, red) hersteld.
De axolotls werden uitgezet op verschillende locaties. In oktober 2017 werden 4 mannetjes en 4 vrouwtjes losgelaten aan de noord- en zuidkant van een vijver bij een steengroeve die in de loop der jaren is veranderd in een kunstmatig wetland. In maart 2018 volgden 5 koppeltjes in een herstelde cinampa, een soort drijvende tuin, in Xochimilco. De koppeltjes werden op een afstand van minstens 5 meter van elkaar losgelaten.
De diertjes kregen elk een radiozender waarmee de wetenschappers hun bewegingen nauwgezet konden volgen. Aan het einde van de studie hebben de wetenschappers enkele exemplaren opnieuw gevangen om hun gezondheid te controleren. De resultaten van dat onderzoek zijn nu gepubliceerd in PLOS One .
"Een verbluffend resultaat"
De wetenschappers konden vaststellen dat de axolotls het heel goed doen. "Het verbazingwekkende is dat ze het allemaal hebben overleefd", vertelt Alejandra Ramos van de Autonomous University of Baja California aan BBC News . Zij is de hoofdauteur van het onderzoek.
"Dit is een verbluffend resultaat", zegt Ramos. En de wetenschappers ontdekten nog meer: de dieren kunnen op eigen kracht voedsel vinden. "De exemplaren die we opnieuw konden vangen, waren allemaal bijgekomen. Dus ze jagen."
De wetenschappers kregen ook meer inzicht in het intrigerende gedrag van axolotls. "We ontdekten dat sommige exemplaren het grootste deel van hun tijd met één ander exemplaar doorbrengen. Alsof ze kleine vriendschappen sluiten," vertelt Ramos.
De axolotl, een god?
Velen noemen de axolotl een symbool voor Mexico, en dat is geen toeval. Volgens de Azteken, die vroeger in het huidige Mexico woonden, is de axolotl de god Xolotl, de god van vuur en bliksem, vermomd als salamander.
"Als we deze soort verliezen, verliezen we een deel van onze Mexicaanse identiteit", zegt ook Luis Zambrano van de Nationale Universiteit van Mexico, co-auteur van het onderzoek.
"Iedereen kan leefgebied helpen herstellen"
Hoopvol nieuws dus, al is er nog veel werk aan de winkel. Er moeten nog veel inspanningen geleverd worden om de vervuilde wetlands rondom Mexico Stad op te ruimen en te herstellen, en zo de axolotl een kans te geven om in het wild te overleven.
"Wereldwijd verliezen veel dieren hun leefgebied", zegt Ramos. "Herstelprojecten zijn niet eenvoudig, maar ze zijn haalbaar. Er zijn alleen veel mensen voor nodig. Je hoeft geen wetenschapper te zijn om mee te doen. Iedereen ter wereld kan helpen."
"Als we deze habitat kunnen herstellen en het aantal axolotls kunnen laten groeien in een stad met meer dan 20 miljoen inwoners, dan voel ik dat we hoop hebben voor de mensheid", voegt Zambrano daaraan toe.
Axolotls in laboratoria en als huisdier
Hoewel axolotls in het wild amper nog voorkomen, vinden we ze wel massaal in aquaria en laboratoria. Daar worden ze gekweekt voor wetenschappelijk onderzoek. Axolotls hebben namelijk bijzondere eigenschappen.
Ze kunnen ledematen opnieuw laten groeien, compleet met beenderen, spieren en zenuwen. Ze kunnen ook wonden laten genezen zonder littekenweefsel en beschadigde inwendige organen opnieuw laten herstellen. Wetenschappers willen achterhalen of en hoe dit vermogen ook bij mensen kan worden benut.
Enkele jaren geleden werden axolotls erg populair als huisdier, nadat ze opgedoken waren in het onlinespel Minecraft. Ook op internet krioelt het van foto's, filmpjes en memes. Nochtans wordt afgeraden om ze als huisdier te houden, omdat ze veel specifieke zorg nodig hebben.
Opvallend: axolotls in het wild zijn donker van kleur, de dieren in aquaria en laboratoria zijn wit.
Meer lezen?
Ramos, A., Mena, H., Schneider, D., & Zambrano, L. (2025). Movement ecology of captive-bred axolotls in restored and artificial wetlands: Conservation insights for amphibian reintroductions and translocations. Gepubliceerd in het vooraanstaande wetenschappelijke online-medium PLOS One.
