Bonobo's kunnen verschillende kreten combineren om zo tot een volledig nieuwe betekenis te komen, blijkt uit een studie gepubliceerd in het vakblad Science. Dat is vergelijkbaar met hoe mensen woorden combineren, bevestigt gedragsbioloog Jeroen Stevens.
Bonobo's combineren geluiden tot nieuwe betekenissen, net als mensen
Onderzoekers van de universiteit van Zürich en Harvard hebben 400 uur aan geluidsmateriaal van bonobo's in Congo onder de loep genomen. Dat schept nieuwe inzichten in de taal van de dieren.
"We wisten al dat bonobo’s verschillende geluiden maakten, namelijk 17 verschillende types", zegt gedragsbioloog Jeroen Stevens in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Maar de onderzoekers gingen verder: wat betekenen die types? Daarvoor hebben ze de context bekeken en computeranalyses uitgevoerd."
1 plus 1 is 3
Tijdens die analyse deden ze een verrassende ontdekking. "Als bonobo's verschillende roepjes combineren, dan betekent dat weer iets heel anders. De betekenis van de combinatie verschilt dus van elk van de onderdelen."
Beluister: Gedragsbioloog Jeroen Stevens heeft het in 'Nieuwe feiten' over de taal van bonobo's
"Dat is iets wat we bij de mens kennen. Als we twee woorden samenvoegen, kan ons dat iets meer vertellen." Combineer je 'blond' en 'radiopresentator', dan zegt ons dat iets over het uiterlijke kenmerk van de radiopresentator. Maar combineer je 'slecht' en 'radiopresentator', dan betekent dat niet dat de presentator een slecht karakter heeft. Het vertelt je wel specifiek iets over hoe die zijn job uitvoert.
"Die 2 woorden beïnvloeden elkaars betekenis. Dat hebben ze ook bij die bonobo's gevonden." Combineer je de kreet 'ik wil iets' met 'laten we samen blijven', dan kan je tot een volledig andere betekenis komen, namelijk 'ik ben de baas' in een gespannen context. De som is dus meer dan de aparte delen.
Andere diersoorten kunnen ook taalcomponenten combineren, maar dat resulteert in een 'optelsom' en niet in een andere betekenis zoals dat wel bij de bonobo's het geval is.
Eerste bouwstenen
"Het is de eerste keer dat deze onderzoekstechniek gebruikt is. De onderzoekers zeggen zelf dat ze de taal nog beter moeten ontcijferen om beter te begrijpen wat de apen bedoelen", zegt Stevens. "Maar het principe is voor hun wel heel duidelijk: 2 aparte geluiden betekenen iets anders, maar samen krijgen ze een nieuwe betekenis."
"Ze denken dat ze met meer opnamen misschien nog meer combinaties kunnen vinden. Die kunnen misschien ook langer zijn." Daarnaast vermoeden de onderzoekers dat ook gebaren invloed kunnen hebben op de betekenis van bepaalde geluiden.
De auteurs stellen dat onze gemeenschappelijke voorouders ook geluiden konden combineren
Jeroen Stevens, gedragsbioloog
"Hoe komt het dat wij als enigen op deze planeet taal gebruiken zoals we die nu gebruiken? Dat is de vraag die steeds terugkomt", zegt Stevens. "Biologen geloven dat het ergens vandaan moet komen en dat we dat door mensapen te bestuderen beter kunnen begrijpen."
"7 miljoen jaar geleden hadden we nog een gemeenschappelijke voorouder. De auteurs stellen dat die voorouders ook geluiden konden combineren, en dat daaruit ook menselijke communicatie ontstaan is." De eerste bouwstenen van onze taal zouden volgens die theorie dus al miljoenen jaren geleden gelegd zijn.
