Topatletes kunnen wel degelijk sportieve nadelen ondervinden van hun menstruatie. Dat zegt sportgynaecoloog Luc Baeyens nadat wielrenster Demi Vollering eerlijk heeft toegegeven dat haar menstruatie haar richting brons duwde op Luik-Bastenaken-Luik. Gelukkig zijn er soms ook oplossingen, en ligt er voor sommige atleten zelf een kans in dat maandelijkse onheil.
Kan menstruatie een impact hebben op sportieve prestaties? "Soms een groter effect dan op hoogtestage gaan"
Mariska Schalck
Gepubliceerd:
Afgelopen weekend moest wielrenster Demi Vollering genoegen nemen met de bronzen medaille op Luik-Bastenaken-Luik. Zichtbaar teleurgesteld gaf ze toe "dat de vrouwelijke hormonen niet meewerkten". En Vollering is niet de eerste topsporter die sportieve nadelen ondervindt van haar menstruatiecyclus, bevestigt sportarts en gynaecoloog Luc Baeyens in VRT NWS Laat.
"Wanneer ik atletes op consultatie heb, dan zie ik doorgaans dezelfde problemen terugkeren", vertelt hij. Om te beginnen is er volgens hem het premenstrueel syndroom, waardoor de eerste effecten zich al laten voelen nog voor een vrouw effectief bloedverlies heeft. "En dan is er ook nog de periode van de maandstonden zelf", gaat hij verder. "Die kunnen heel pijnlijk zijn, en zo een sportieve invloed hebben."
Speelt ook mee: de hevigheid waarmee die menstruatie tekeergaat. "Soms kan het bloedverlies zo groot zijn dat er zelfs ijzerverlies optreedt. Dat is niet goed voor de atletes."
Ook gynaecologisch osteopaat Lieselot Theys ziet vaak vrouwen die last ondervinden van hun hormoonspiegel bij het sporten. Ze is auteur van het boek 'Onze hormonen, onderschatte helden'. In haar praktijk begeleidt ze ook topsporters die hun trainingsschema willen afstemmen op hun menstruatie.
"Het is een uitdaging, maar door die trainingsschema's aan te passen zien we echt een groot verschil in prestaties" vertelt Theys. "Hoe meer inzicht vrouwen krijgen in hun cyclus, hoe meer ze de impact daarvan opmerken. Ze merken beter dat bepaalde sporten beter of slechter gaan op een bepaald moment, of zien zelfs dat herstel na een blessure kan verschillen afhankelijk van het moment in de cyclus."
Hoe sport je het best tijdens elke fase?
"Een menstruatiecyclus bestaat uit 4 fases, en elke fase is een topmoment om te sporten. Maar telkens wel voor een andere soort sport", vertelt Theys.
MENSTRUATIEFASE
"Tijdens de menstruatiefase, die zo’n 3 tot 5 dagen duurt, staan alle hormonen op een laag pitje. Vooral op de eerste dag heb je een grote dip. Het voordeel is dat hormonen minder invloed hebben, het nadeel is dat je last kan hebben van pijn, vermoeidheid.. Vooral vrouwen die last hebben van een hormonale disbalans kunnen die nadelen ondervinden. "
FOLLICULAIRE FASE
"Dit is de fase in opbouw naar de eisprong, en is het meest gunstig voor explosiviteit en kracht. Spieren herstellen gemakkelijker, en het is gemakkelijker om spieren op te bouwen. De toegenomen oestrogeen in deze fase heeft ook mentaal een effect: er is een betere motivatie en focus (en daardoor is er ook minder kans op blessures). Hét moment voor trainingen die een beetje buiten de comfortzone liggen."
EISPRONG
"Dit is het moment waarop vrouwen zich doorgaans heel goed voelen. Ze hebben zelfvertrouwen, voelen zich sexy. Maar in de sport is dit moment net het meest gelinkt aan blessures. Er zijn zeker voordelen, maar bij topsporters zie je net op dit moment meer letsels."
LUTEALE FASE
"In deze fase naar aanloop van je menstruatie gaat je lichaam zich eigenlijk voorbereiden op een zwangerschap. Je gaat in een soort van spaarmodus terechtkomen, en iets vermoeider en minder gemotiveerd zijn. Topsporters zullen een iets trager spierherstel zien, wat meer vocht ophouden en wat gevoeliger zijn voor blessures. Recreatieve sporters moeten vooral doen wat goed voelt, maar hoe dichter bij de menstruatie hoe meer ik yoga, pilates of wat lichte loopjes zou aanbevelen."
Het is nog altijd ongezonder om niet te sporten, dan op het foute moment in je cyclus te sporten
Lieselot Theys, gynaecologisch osteopaat
Theys benadrukt dat het vooral topsporters zijn die rekening moeten of kunnen houden met hun natuurlijke cyclus. "In de topsport kan die ene seconde of milimeter wel degelijk het verschil maken. Maar recreatieve sporters worden soms bang om te sporten, omdat ze niets op het foute moment in hun cyclus willen doen. Maar het is nog altijd ongezonder om niks te doen. Weet gewoon dat er verschil op de trainingen kan zitten, en dat dat normaal is."
Wie zich een dag minder goed voelt heeft misschien het geluk om het een dag rustig aan te kunnen doen, maar bij topatletes is dat vaak niet mogelijk.
Gelukkig zijn er ook enkele mogelijke oplossingen. "Het premenstrueel syndroom kan behandeld worden met voedingssupplementen", vertelt Baeyens. "Voor hevige bloedingen is er medicatie, en wie vooral veel pijn heeft kan gebaat zijn bij een pijnstiller."
Luc Baeyens vertelt in VRT NWS Laat over het effect van de menstruatiecyclus op sportprestaties
Een andere oplossing is het hormoonspiraaltje, dat volgens Baeyens vaak heel goed werkt. "Dat is heel interessant voor atletes. Ze krijgen hun regels niet meer, en verliezen dus ook minder ijzer. En dat kan een grote impact hebben, want een ijzerverlies dat hoger is dan gemiddeld kan grote verschillen geven. Soms zelfs meer dan het verschil dat je krijgt door op hoogtestage te gaan, of zelfs door epo (doping, red.) te nemen."
Voor patiënten die dat niet zien zitten, omdat ze bijvoorbeeld nog geen seksueel contact hadden en liever niet gynaecologisch onderzocht worden, is er ook nog orale medicatie zoals de pil. "Maar die heeft ook bijwerkingen die atletes misschien liever niet zien", aldus Baeyens.
Elk nadeel heeft zijn voordeel
Maar: het is niet al kommer en kwel. Er zijn ook verhalen bekend van atletes die hun menstruatie als een kans zien, en hun sportieve prestaties niet buiten maar net tijdens die maandelijkse bloedingen proberen te plannen. Baeyens herinnert zich nog een Belgische atlete die verheugd was met de timing van haar regels tijdens de Olympische Spelen in Sydney, in 2000. "Omdat ze dan agressiever was, en zich ook beter kon uiten in die agressiviteit. Ze gaf ook aan dat ze een hogere pijngrens heeft op dat moment."
Met de Nederlandse baanwielrenster Leontien van Moorsel is er nog zo’n voorbeeld. Zij verbeterde in 2003 werelduurrecord, en had er bewust voor gekozen om die recordpoging te plannen tijdens haar menstruatie. "Ook zij voelde die hogere pijngrens, en ze gaf aan dieper te kunnen gaan om beter te kunnen presteren."
