Frietmuseum geopend in Brussel: een écht museum of 'pure commerce'?

In de Stoofstraat in Brussel, op een steenworp van Manneken Pis, is gisteren het Frietmuseum geopend. Het gaat om een nieuw project van museummagnaat Eddy Van Belle, die ondertussen in het bezit is van 15 commerciële musea over de hele wereld.

Zo is de man onder meer eigenaar van het Frietmuseum in Brugge en een chocolademuseum (Choco Story) in Brussel, dat recht tegenover zijn gloednieuwe aanwinst ligt. Maar Van Belle is niet de enige die op het idee kwam om musea te commercialiseren. Ook wat verderop in Brussel vind je bijvoorbeeld Belgian Beer World, in Antwerpen is er nog het bekende Chocolate Nation aan het Koningin Astridplein. 

De commerciële musea lijken dus als paddenstoelen uit de grond te schieten. Maar mogen we zulke toeristische trekpleisters wel échte musea noemen? De VRT NWS-podcast 'Het kwartier' ging te rade bij Olga Van Oost, directeur van FARO, het Vlaams Steunpunt voor cultureel erfgoed en museoloog aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). 

We beginnen bij het begin: wat is een museum eigenlijk? "ICOM, the International Counsel of Museums, heeft enkele voorwaarden opgelegd voor erkende musea: het moet een permanente instelling zijn, die duurzaam is. Bovendien moet het gericht zijn op een bepaalde collectie of onderzoeken die ze toegankelijk wil maken voor een breder publiek."

"De educatieve waarde is dus enorm belangrijk", somt Van Oost verder op. "Daar is ook nog eens bijgekomen, en dat is heel erg belangrijk, dat een museum een maatschappelijke ofwel publieke rol moet vervullen."

Aan die criteria voldoet het nieuwe Brusselse Frietmuseum niet allemaal, gaat de onderzoekster verder. "Het nieuwe centrum is dan wel gebaseerd op een bepaalde collectie of verzameling die de ondernemer wil tonen, maar een belangrijk verschil tussen de 'publieke' musea en de nieuwe commerciëlere, is dat die laatste de intentie hebben om te verkopen."

"Deze musea zijn echt bedoeld als bedrijven. Dat is zeer hard in strijd met de klassieke musea, waar dat verkopen niet centraal staat. We zien eigenlijk een contrast tussen de rol van zingeving tegenover een commerciële rol."

Er zijn dus belangrijke verschillen, maar op de vraag of zoiets als het Frietmuseum zich de term 'museum' mag toe-eigenen, is het antwoord wel ja. "'Museum' is geen beschermde term, dus dat mag. Maar vanuit de professionele museawereld kijken we daar toch anders naar."

Toch kunnen de commerciële spelers perfect in vrede naast de klassieke musea leven in de cultuurwereld, vindt Van Oost. "Ze dragen wel degelijk bij tot onze culturele beleving. Kijk maar naar het onderwerp van het nieuwe Brusselse museum. Het gaat wel over de 'frietkotcultuur', wat een erg uniek fenomeen is in ons land. Dat het die cultuur gaat promoten is natuurlijk wel zeer interessant en waardevol."

Het is dus een 'en-en-verhaal' en geen 'of-of-verhaal'. Zo zien we ook steeds vaker hoe commerciële musea de klassiekere beïnvloeden. Denk maar aan de populaire Immersive Experiences over Gustav Klimt of Vincent van Gogh, of de photobooths en andere instagrammable invloeden in musea. "Daar wordt soms neerbuigend over gedaan, maar toch zijn dat erg populaire initiatieven."

De belevingscentra verdienen dus wel degelijk hun plekje in de - populaire - cultuur. Maar onderzoekster Van Oost benadrukt toch nog het belang van een onderscheid. "Erkende musea moeten subsidies blijven krijgen, juist omdat ze die publieke opdracht vervullen."

"We moeten ervoor zorgen dat die binnenkort niet volledig moeten commercialiseren. Het is zo belangrijk om die musea te bewaren voor onze generatie, maar ook voor alle generaties die nog volgen", besluit Van Oost.