Vorige week brachten enkele media een spectaculair verhaal: een Franse boer had op zijn land een goudvoorraad van 4 miljard euro ontdekt, die prompt was opgeëist door de Franse staat. Al snel kwam een rechtzetting: het bleek om nepnieuws te gaan. De oorsprong van het bericht ligt bij schimmige Franse 'nieuwssites' die volgeschreven worden met behulp van artificiële intelligentie, met een opvallende focus op nepverhalen over ondergrondse vondsten.
Hoe een nepverhaal over de goudvondst van een Franse boer de wereld veroverde
Rien Emmery
Gepubliceerd:
Het was een opvallend nieuwtje dat je in heel wat Belgische en Nederlandse media kon lezen: de Franse landbouwer Michel Dupont uit de Auvergne had onder zijn grond een enorme hoeveelheid goud gevonden, maar werd bij het ontginnen daarvan gedwarsboomd door de Franse overheid. In ons land las je dit bericht onder andere bij De Morgen en SudInfo of kon je het horen in de ochtendprogrammatie van Radio 2. Voordien circuleerde het verhaal al in Franse media zoals Slate , de krant Midi Libre en het lifestyleblad Marie France en op Engelstalige blogs als Daily Galaxy .
Maar even later bleek dat het relaas over de goudvondst integraal verzonnen was. 'Michel Dupont' bestond niet eens.
Sommige media publiceerden korte rechtzettingen die het verhaal als nepnieuws aanmerkten. Anderen die zich hadden laten foppen, wezen iets specifieker de Franse website 'La Plasturgie ' met de vinger als oorsprong van het nepbericht. Toch zit de herkomst nog iets ingewikkelder in elkaar.
Deepfake profielfoto
De oorspronkelijke bron ligt bij de gratis Franse nieuwswebsite 'Atelier de France', die nog maar enkele maanden oud is. Daar verscheen op 18 april een artikel met de volgende titel: "Hij ontdekte bij toeval een goudvoorraad in de Auvergne, ter waarde van 4 miljard euro, maar de staat blokkeert de ontginning ervan". Het stuk bevat als eerste alle informatie die nadien werd overgenomen door 'La Plasturgie' en andere media.
Het bewuste artikel van 'Atelier de France' heeft zelfs een auteur: een zekere 'Nils Verdan', gespecialiseerd in ecologische onderwerpen. Hij is een van zes medewerkers die met een foto en een korte biografie vermeld staan als redacteurs van de site. Alleen: 'Nils Verdan' en zijn collega's bestaan niet. Het zijn fictieve personages, en ook hun profielfoto's zijn met AI gemaakt.
Ondergrondse schatten
Verder blijkt dat zowel 'Nils Verdan ' als zijn AI-collega's bij 'Atelier de France' de voorbije dagen talloze artikels publiceerden over spectaculaire ontdekkingen van ondergrondse schatten of kostbare zeldzame aardmetalen. Naast de gevonden goudvoorraad gaat het dan bijvoorbeeld over een gasvoorraad onder een geërfd stuk grond, kobalt onder een middelbare school, of thorium onder een beschermd woud. Geen van die verhalen is echt gebeurd.
Het fenomeen beperkt zich niet tot één site. Ook de blog 'Franchement Bien' specialiseert zich in neppe AI-verhalen over ontdekkingen in de ondergrond. Alleen al in de ochtend van 30 april publiceerde 'Franchement Bien' tientallen verzonnen artikels over dergelijke - fictieve - opvallende vondsten.
Een aantal elementen komt in de verhalen over ondergrondse ontdekkingen telkens terug. De vinders zijn steeds 'gewone mensen', meestal uit kleine dorpjes op het Franse platteland, die per ongeluk stoten op iets wat een fortuin waard is. Maar vervolgens worden ze gedwarsboomd: meestal door lokale corrupte politici, door de inhalige Franse overheid, of door ecologische scherpslijpers.
Details ontbreken steevast en de precieze locatie waar het over gaat, blijft altijd vaag. Bepaalde Franse provincies worden vermeld, maar nooit een gemeentenaam, zodat het 'nieuws' moeilijk te controleren valt. Ook de namen van de (verzonnen) betrokkenen behoren tot de meest voorkomende voor- en familienamen in Frankrijk.
'Voor entertainmentdoeleinden'
Recent is aan de artikels van 'Atelier de France' onderaan een waarschuwing toegevoegd die toegeeft dat het gaat om AI-teksten: "De artikelen, verhalen en teksten die op deze site worden gepubliceerd, worden automatisch gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie. Ze kunnen fouten, onjuistheden of benaderende interpretaties bevatten. Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor entertainmentdoeleinden en vormt geen professioneel advies."
Niet alle sites zijn echter zo transparant. "Elk artikel dat u leest, is bedacht, onderzocht en geschreven door een echt persoon die gepassioneerd is over zijn of haar onderwerp", beweert bijvoorbeeld 'Franchement Bien' over haar redactie. Nochtans zijn ook hier alle verhalen duidelijk geschreven met behulp van AI en zijn de vier 'auteurs' achter de site onbestaande AI-personages .
'Atelier de France', 'La Plasturgie' en andere titels zoals 'Franchement Bien' behoren tot een genre van clickbaitwebsites die grotendeels volgeschreven worden met behulp van AI. Wie precies achter deze websites schuilt, is onduidelijk. De vermelde redactieadressen zijn ofwel onbestaand - zoals de 'rue de Monaco' in Parijs - ofwel blijken er andere bedrijven gevestigd. Op het adres in Bordeaux waar zogenaamd de uitgever van 'Atelier de France' gehuisvest is, bevindt zich in werkelijkheid enkel een kruidenier die olijven en gedroogde vruchten verkoopt.
Commercieel clickbait
Wat is nu de bedoeling van de makers van deze nepnieuwssites? Hoewel de 'gelukkige vinders' in de nepverhalen consequent gedwarsboomd worden door de Franse staat of andere overheidsinstanties, is de kans klein dat de fake verhalen een politieke bedoeling hebben.
France Info maakte onlangs een reportage over het opkomende fenomeen van met AI volgeschreven Franse nepnieuwssites, waaruit blijkt dat het motief vermoedelijk commercieel is. Met spectaculaire titels - puur clickbait - worden mensen naar de sites gelokt, waarna de eigenaars geld verdienen aan de verkoop van online advertenties.
Dit type AI-nepnieuwssites blijkt ook in het verleden al slachtoffers te hebben gemaakt, zoals met een verzonnen bericht over een massale sluiting van Decathlon-winkels in Frankrijk.
