Vandaag zijn we in ons land toe aan de 23e stakingsdag van het jaar bij het spoor. Een aanwijzing dat er iets misloopt: met de pensioenen van de werknemers, met het materieel en de infrastructuur na jaren van besparingen. Het leidt hoe dan ook tot tandengeknars bij de reiziger. Als het over openbaar vervoer gaat, hoor je Zwitserland al eens vernoemd worden als hét voorbeeld, ook door minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés). Hoe ziet dat Zwitserse model er eigenlijk uit? We gingen het ter plaatse uitzoeken.
Reizen met het openbaar vervoer zoals het volgens velen moet: zo werkt het geroemde Zwitserse model
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
Om te illusteren hoe het Zwitserse openbaar vervoer in de praktijk werkt, zoeken we een traject uit. We reizen van de hoofdstad Bern naar Zürich, niet via de kortste - rechtstreekse - route, maar via Luzern en het Vierwoudstedenmeer. Daarvoor moeten we verschillende keren overstappen. Verschillende risico's om je aansluiting te missen, zou je denken. Maar in Zwitserland blijkt die vrees onterecht. Hieronder een overzicht van onze trip.
"Het Zwitserse openbaar vervoer is een systeem", legt Ueli Stückelberger van de Union des Transports Publics (UTP) uit. "We denken niet alleen in termen van een rit met de trein of met de bus, want reizigers willen van punt A naar punt B."
De Union des Transports Publics is een overkoepelende coöperatieve die de belangen van de meer dan 200 maatschappijen voor openbaar vervoer in Zwitserland behartigt.
"We hebben veel verschillende maatschappijen, maar het is onze taak om samen te werken en oplossingen te vinden voor zowel de grote spoorwegmaatschappij SBB-CFF-FFS als de kleine regionale busmaatschappijen", zegt Stückelberger.
Als de infrastructuur niet in goede staat is, zijn er veel meer vertragingen
Ueli Stückelberger (Union des Transports Publics)
Erg belangrijk in het Zwitserse systeem is de zogenoemde gecadanceerde dienstregeling. Dat betekent dat je elke dag op hetzelfde moment weet dat er een trein of bus vertrekt. Dat kan bijvoorbeeld om het uur zijn, om het halfuur of om het kwartier. Frequent openbaar vervoer met gegarandeerde aansluitingen, dus.
Gegarandeerde aansluitingen, dat betekent ook stipt openbaar vervoer. "Daarvoor moet je infrastructuur in orde zijn", legt Ueli Stückelberger uit. "Als de infrastructuur niet in goede staat is - zoals in Duitsland - zijn er veel meer vertragingen. Investeringen en onderhoud zijn hier heel belangrijk."
Voor Stückelberger komt een goed aanbod aan openbaar vervoer op de eerste plaats. "Je kan vraaggestuurd werken als er extra noden zijn. Tijdens de winter bijvoorbeeld leggen we extra treinen naar de ski-oorden in, omdat daar dan vraag naar is."
Eén tarievenstructuur
"Ook op het vlak van de tarieven hebben we een systeem", zegt Ueli Stückelberger. Niet alleen één routeplanner voor alle openbaar vervoer in heel het land met andere woorden, maar ook één tarievenstructuur.
In de praktijk betekent dat wij voor ons traject van Bern naar Weggis in het station van Bern één ticket kochten voor trein en ferry. In Weggis kochten we op de bus één ticket naar Zürich, geldig op bus en trein.
Vooruitkijken is de boodschap
Planning is cruciaal. "Alles begint met de dienstregeling en de investeringsplannen worden daarop afgestemd", legt Stückelberger uit.
Momenteel zijn we bezig met onze planning voor de periode 2035-2045
Woordvoerder SBB-CFF-FSS
En die plannen worden lang op voorhand bekeken. "Momenteel zijn we bezig met onze planning voor de periode 2035-2045", bevestigt de woordvoerder van de SBB-CFF-FFS, de Zwitserse staatsspoorwegen. "Dat is nodig, want het parlement moet een beslissing kunnen nemen en we moeten rekening kunnen houden met mogelijke bezwaren."
Duur
Keerzijde van de medaille is dat het openbaar vervoer in Zwitserland niet goedkoop is. "Hoge kwaliteit heeft een prijs", geeft Stückelberger toe. Maar hij wijst ook op verschillende abonnementsformules die reizen goedkoper maken, bijvoorbeeld voor jongeren, maar ook voor wie een zogenoemde halveprijskaart koopt.
De gebruikers van het openbaar vervoer met wie wij spraken, geven toe dat het openbaar vervoer in Zwitserland vrij duur is. "Maar we krijgen er iets degelijks voor terug", luidde het bijna unisono. Klagen over slechte dienstverlening bij trein, tram of bus lijkt hier onbestaand.
Is het openbaar vervoer in Zwitserland rendabel? "Dat geldt voor de grote lijnen, maar niet voor de regionale spoorlijnen of de buslijnen", verduidelijkt Stückelberger. Maar de overheid past bij waar nodig, en daarmee heeft hij geen probleem. "We hebben een stabiele financiering, ook voor de spoorwegen."
Geen gestaak
Ook bij het personeel lijkt tevredenheid het codewoord. "Ik kan mij niet herinneren dat bij het openbaar vervoer is gestaakt", zegt Ueli Stückelberger. "We kiezen ervoor om met elkaar te praten. Directies en vakbonden zoeken samen naar oplossingen. De treinen en bussen moeten rijden!"
In onze collectieve arbeidsovereenkomst zijn directie en vakbonden overeengekomen dat er niet mag worden gestaakt
Woordvoerder SBB-CFF-FSS
Die sociale vrede is geen natuurlijk Zwitsers fenomeen, want er is wel degelijk een soort stok achter de deur. "In onze collectieve arbeidsovereenkomst zijn directie en vakbonden overeengekomen dat er niet mag worden gestaakt", bevestigt de woordvoerder van de Zwitserse staatsspoorwegen.
