Amnesty waarschuwt voor wereldwijde mensenrechtencrisis: "Trump zet hier een turbo op"

In haar jaarrapport maakt mensenrechtenorganisatie Amnesty Internationaal jaarlijks een stand van zaken op van de mensenrechtensituatie in de wereld. Maar in haar terugblik op het crisisjaar 2024 klinkt de alarmbel van Amnesty extra alarmerend. 

“De wereld staat op een historisch kruispunt”, zo stelt secretaris-generaal Agnès Callamard onomwonden in haar voorwoord van het vuistdikke Amnesty-rapport. Volgens de Franse topvrouw van de mensenrechtenorganisatie is alles wat de afgelopen 80 jaar - sinds de Tweede wereldoorlog dus - werd opgebouwd in gevaar. 

Wies De Graeve, directeur van Amnesty Vlaanderen, deelt haar zorgen. “We zien een enorme aanval op het multilateralisme, de samenwerking tussen landen en het internationaal recht. We hebben dat al vele jaren zien aankomen, maar we zien eigenlijk in de eerste 100 dagen van Trump dat de Amerikaanse president daar echt een turbo op zet, zowel in zijn eigen land als internationaal. Daardoor wordt alles nog ernstiger en de aanvallen nog heviger.”

Concreet ziet Amnesty dat het internationaal recht steeds meer genegeerd wordt en zelfs wordt aangevallen. “De slachtoffers daarvan vinden we eigenlijk vooral in de eerste plaats in gewapende conflicten."

"Denk aan de Palestijnen in Gaza, maar ook de mensen in Oekraïne, waar meer burgers slachtoffer werden van het oorlogsgeweld dan het jaar voorheen”, zo legt De Graeve uit. Maar ook bij de oorlog in Soedan en bij de strijd in Congo ziet Amnesty grove mensenrechtenschendingen.

Maar niet alleen door oorlogen komen de mensenrechten wereldwijd in het gedrang, “ook het wereldwijde falen van de aanpak van ongelijkheid, de klimaatcrisis en technologische transformaties bedreigen toekomstige generaties”.

Het baart Amnesty bij dit alles grote zorgen dat “de wereld niet in staat is om de instellingen en de instrumenten te gebruiken die bestaan om de rechten van die slachtoffers te beschermen”. “We zien eigenlijk het tegendeel: dat die instellingen ook aangevallen worden”, stelt De Graeve. En hij geeft daarbij het voorbeeld van het Internationaal Strafhof, dat op de sanctielijst van de Amerikaanse president Trump werd gezet.

“Bij zijn aantreden heeft Trump echt een heel open oorlog verklaard aan alles wat te maken heeft met mensenrechten”, klaagt De Graeve aan. Binnen de VS stelt Amnesty vast dat Trump een aanval op de genderrechten heeft geopend en dat ook het recht op asiel in de VS onder druk staat door de aankondiging van massale deportaties die zijn aangekondigd. 

“We zien ook dat Trump alles wat mensenrechten en internationale orde is aan zijn laars lapt. Daarmee stuurt hij ook een heel problematisch signaal de wereld in, dat men eigenlijk straffeloos mensenrechten kan schenden”, aldus De Graeve.

Temidden al die kommer en kwel ziet Amnesty ook lichtpuntjes op het vlak van mensenrechten. “We zien wereldwijd dat er wel nog landen zijn die echt opstaan voor dat internationaal recht. Denk bijvoorbeeld aan Zuid-Afrika, dat de procedure gestart is voor het Internationaal Gerechtshof tegen Israël omwille van de genocide in Gaza”, merkt De Graeve op.

“Denk bijvoorbeeld ook aan de voormalige president van de Filipijnen, Duterte, die is uitgeleverd aan het Internationaal Strafhof om daar terecht te staan voor mensenrechtenschendingen. Of denk bijvoorbeeld aan de mensen in Zuid-Korea die massaal de straat op zijn gegaan om een toekomst voor hun land te eisen en om de vrijheid van meningsuiting in het land te beschermen.”