Wordt de 'eendenbek' verleden tijd? Deze Nederlandse uitvinding moet ongemak verminderen bij gynaecologisch onderzoek 

Zo goed als alle vrouwen zijn er wel al eens mee in aanraking gekomen: het speculum of de 'eendenbek'. Dat medische instrument wordt gebruikt bij belangrijk gynaecologisch onderzoek, zoals het nemen van uitstrijkjes of onderzoek van de baarmoederhalswand.

Maar bijster aangenaam voelt het instrument niet aan. Het is vaak gemaakt uit metaal, een koud materiaal, en bestaat uit twee kleppen die vaginaal ingebracht worden en vervolgens opengedraaid. Voor sommige vrouwen is die procedure niet gewoon onaangenaam, maar ronduit pijnlijk, of mentaal belastend.

De 'eendenbek' is ook niet bepaald spitstechnologie. Het toestel werd in 1845 uitgevonden door de Amerikaan James Marion Sims, een allerminst onbesproken vrouwenarts die onder andere gedwongen onderzoek deed op vrouwelijke slaven zonder verdoving.

Er zijn ondertussen wel kleine aanpassingen aangebracht aan het basismodel, en tegenwoordig worden er ook uitvoeringen in plastic gebruikt, maar het basisprincipe is al die tijd hetzelfde gebleven.

De Nederlandse onderzoeker Tamara Hoveling van TU Delft is er, zacht gezegd, geen fan van. "Het speculum is niet ontworpen met de patiënt in gedachten. Dat maakt het een martelwerktuig", zegt ze in de podcast De Nieuws BV  van de Nederlandse publieke omroep BNNVARA.

"Als industrieel ontwerper kijk ik naar de 'eendenbek' en denk ik: volgens mij ziet de vrouwelijke anatomie er heel anders uit."

"Veel vrouwen krijgen daar angst van. Als je bang bent, gaan je bekkenbodemspieren samenspannen en doet het pijn. Sommigen zijn zelfs getraumatiseerd en gaan helemaal niet meer naar check-ups voor baarmoederhalskanker."

Daarom heeft Hoveling samen met Ariadna Izcara Gual (ook van TU Delft) een alternatief ontwikkeld dat ze Lilium doopten, naar de leliebloem. Hun ontwerp heeft een spitser toelopende vorm met bovenaan 3 'bloemblaadjes' in plaats van de 2 kleppen van het speculum.

De patiënt kan het instrument eventueel ook zelf inbrengen, wat volgens de uitvinders het comfort en het zelfvertrouwen kan vergroten.

Ze maken zich sterk dat Lilium ook voordelen biedt voor het medisch onderzoek zelf. Zo zouden de 3 'blaadjes' van Lilium de vaginawand beter gespreid houden bij vrouwen die een flexibelere wand hebben, bijvoorbeeld na een bevalling of door zwaarlijvigheid.

En nog een voordeel: Lilium zou gemakkelijker te reinigen zijn dan een eendenbek, doordat het uit minder onderdelen bestaat. Daardoor kan het ook beter hergebruikt worden. Vandaag belanden veel plastic eendenbekken na gebruik op de afvalberg.

Lilium werd intussen al internationaal opgemerkt. Zo loofde de jury van de Braun-prijs, een Duitse bekroning voor industrieel design, Lilium vorig jaar als "een inspirerende stap voorwaarts die zorg, bruikbaarheid en vernieuwing combineert."

Voorlopig bestaat er echter enkel een plastic prototype van Lilium. Het is gemaakt met een 3D-printer en is alleen getest op een kunstvagina. Het ontwerp is wel geëvalueerd door 5 verpleegkundigen en 2 artsen. Maar voor de volgende stap hebben de ontwerpers een geldschieter nodig.

Met dat geld willen ze hun ontwerp verder verbeteren, een versie te maken uit TPV-rubber van medische kwaliteit, en het ook op mensen kunnen testen. Dat moet uiteindelijk leiden tot een veilig, comfortabel en duurzaam model - eventueel in aantrekkelijke kleuren, of transparant.

Daarom dweilden de 2 de voorbije weken de Nederlandse media af om te vertellen over hun uitvinding. Naar eigen zeggen kregen ze al erg veel positieve reacties, ook van gynaecologen, die hen steunen in hun overtuiging dat ze ermee door moeten gaan.

"De gezondheidszorg is lang door mannen gedomineerd", zegt Tamara Hoveling bij de Nederlandse televisiezender RTL. "Als man heb je geen ervaring met de eendenbek en denk je misschien minder snel dat er iets aan moet veranderen."

"Maar wij hebben een missie. En dat is dat Lilium zo snel mogelijk bij de gynaecoloog en de huisarts terecht komt."