Frankrijk in de ban van kindermisbruikschandaal: "Alles bleef decennialang achter de schoolmuren verstopt"

De voorbije 2 jaar, sinds het verschijnen van het boek, zijn er heel veel verhalen over mishandeling en seksueel misbruik tot zelfs verkrachting naar buiten gekomen. De slachtoffers zijn zonder uitzondering oud-leerlingen van de school, de meesten zaten op internaat in de instelling gelegen in een bergdorpje tussen Lourdes en Pau. Ze vertelden hoe ze ’s ochtends werden buitengesloten in de vrieskou. Of hoe ze geslagen, gestampt, vernederd, betast en verkracht werden. Zowel leken, opvoeders in het internaat, als priesters maakten er zich schuldig aan.

"Op dit moment zijn er ongeveer 200 klachten ingediend, waarvan 90 voor seksueel misbruik", vertelt Frankrijk-correspondente Jolien De Bouw in De wereld vandaag op Radio1. "Maar gezien de lange periode waarin het misbruik plaatsvond, van 1957 tot 2004, vermoedt men dat het eigenlijke aantal veel hoger ligt."

Ondanks die vele slachtoffers bleef het misbruik tientallen jaren onder de radar. "Vaak durfden die kinderen niks zeggen uit angst om nog meer gestraft te worden of omdat ze dachten dat ze toch niet geloofd zouden worden. Volgens de oud-leerlingen werd het geweld er als normaal beschouwd. Er heerste een soort van geweldcultuur waar ook de Franse onderwijsinspectie geen weet van had, want die hadden het internaat al sinds de jaren 90 niet meer bezocht omdat het om een privé-instelling ging."

De zaak roept in elk geval behalve afgrijzen ook veel vragen op. Want ook wanneer de slachtoffers de lippen stijf op elkaar hielden, doken er de voorbije decennia toch af en toe verhalen op, zowel in de pers als bij het gerecht. Het ging dan om losstaande feiten waar telkens weinig gevolg aan werd gegeven of waar weinig ophef over was. Een gevolg van de tijdsgeest, vermoedt De Bouw. "Het is pas de laatste jaren, onder andere na een heel groot rapport over seksueel misbruik in de Franse kerk, dat er meer ruimte is gekomen voor slachtoffers om zich uit te spreken."

En dat gebeurt nu wel massaal. De auteur van het boek, zelf een oud-leerling van de school, bracht de slachtoffers bijeen. Twee jaar geleden wandelde hij toevallig voorbij de school en liep er de opvoeder tegen het lijf die hem al die jaren geleden mishandeld had. De opvoeder bleek er nog steeds te werken.

Zijn vroegere slachtoffer was zo in shock dat hij een Facebook-groep oprichtte om andere getuigenissen te verzamelen. Tot zijn verbazing stroomden de getuigenissen binnen, en nog steeds. Een doos van Pandora die geopend was, zo zei de man zelf.

De meeste feiten dateren van jaren geleden en zijn dus verjaard. Al kan daar waarschijnlijk, zeker in de gevallen van herhaaldelijke verkrachting, voor sommigen nog wel een mouw worden aan gepast, denkt De Bouw. Het onderzoek loopt nog, maar gezien de vele reacties die nu binnenlopen, is de kans groot dat er nog een juridisch staartje aan komt.

Een politiek staartje komt er zo goed als zeker. En is er eigenlijk al. Want niemand minder dan de Franse premier François Bayrou blijkt een link te hebben met de zaak. Drie van zijn zes kinderen liepen school in Notre-Dame de Bétharram. Zijn eigen dochter is één van de oud-leerlingen die nu de stilte doorbreekt en getuigde over hoe ze er zelf mishandeld werd.

Bayrou beweert nu van niets te weten. Feit is wel dat hij jarenlang burgemeester was van Pau en dat ook nog steeds is. Hij was ten tijde van de eerste klacht over de school, in de jaren 90, ook minister van Onderwijs. De grote vraag is dus: wat wist Bayrou?

Het Franse ministerie van Onderwijs heeft zich alvast op de zaak geworpen. Het heeft al beloofd om alle onderwijsinstellingen beter te gaan controleren. Het ministerie belooft extra inspecteurs die niet alleen de katholieke instellingen nauwer moeten gaan opvolgen maar ook het verleden van de instellingen moeten uitpluizen. Dat zou nog wel eens interessante dingen kunnen opleveren, want de eerder genoemde opvoeder van Notre-Dame-de-Bétharram zou in de periode 1989-1990 ook feiten van seksueel misbruik hebben gepleegd in een katholieke school in Neuilly-sur-Seine, een voorstad van Parijs.