Hoeveel penissen staan afgebeeld op Tapijt van Bayeux? Discussie laait op onder historici in Verenigd Koninkrijk

Het Tapijt van Bayeux, een van de grootste en oudste kunstschatten van Frankrijk en van Europa. Op een lengte van 70 meter en een hoogte van 50 centimeter beeldt het de beroemde Slag bij Hastings uit 1066 uit als een stripverhaal. Die slag betekende het einde van de heerschappij van de Angelsaksische koningen en maakte van Willem de Veroveraar de eerste Normandische koning van Engeland.

In de loop der eeuwen hebben tal van historici en kunstkenners zich over het Tapijt van Bayeux gebogen om personages, voorwerpen, symbolen te bestuderen. Wat is wat, wie is wie, wie wordt waarom op die plaats en die manier afgebeeld? Zo wordt vermoed dat het Tapijt de komeet van Halley afbeeldt, die 1 keer om de 76 jaar te zien is vanop aarde.

Het onderzoek gaat tot in de kleinste details, tot waar je het misschien niet zou vermoeden. Zo trok de Britse historicus George Garnett in 2018 de aandacht toen hij een onderzoek publiceerde naar het aantal penissen op het Tapijt van Bayeux . Jawel, je leest het goed.

Garnett vond maar liefst 93 afbeeldingen van fallussen. Een andere Britse historicus, Christopher Monk, beweert nu dat het er 94 zijn. Het leverde een interessant gesprek op in HistoryExtra , een geschiedenispodcast van BBC History Magazine.

Professor Garnett, verbonden aan het St. Hugh's College van de universiteit van Oxford, heeft zich gespecialiseerd in het tellen van items op het Tapijt van Bayeux. En dus ook in het tellen van penissen. Meer bepaald telde hij er 88 bij paarden, de 5 andere bij mensen.

De 5 genitaliën van mensen behoren allemaal toe aan naakte figuren, niet aan geklede figuren. Maar heeft Garnett het bij het rechte eind? Professor Christopher Monk, die in 2016 al een bijdrage publiceerde over de symboliek van naaktheid op het Tapijt van Bayeux, heeft zo zijn twijfels. Redelijk in het begin, in de boord onderaan, staat een afbeelding van een wegrennende man met iets dat laag onder zijn tuniek hangt.

"Ik twijfel er niet aan dat dat aanhangsel een afbeelding van mannelijke genitaliën is. De ontbrekende penis, zeg maar. De anatomische details zijn verrassend rijk", zegt Monk in de podcast. Garnett houdt het erop dat het de schede van een zwaard of een dolk is. Monk bestudeerde jarenlang afbeeldingen van naaktheid in Angelsaksische manuscripten, sprak in het kader van zijn eerdere publicatie met een expert in middeleeuws borduurwerk en raadpleegde ook historische bronnen over restauratie aan het Tapijt. Voor hem is het duidelijk dat het borduurwerk een afbeelding van mannelijke genitaliën is. "Dit is mijn eigen interpretatie van de steeksels die alle noodzakelijke onderdelen afbeelden: een penis, de eikel van de penis, en 2 testikels", zegt hij in HistoryExtra. Garnett twijfelt en houdt het er daarentegen op dat het de schede van een zwaard of een dolk is.

Ruzie maken beide experts er niet om, integendeel. Onderzoek naar penissen en naaktheid op het Tapijt van Bayeux is voer voor schunnige mopjes en allerlei seksuele toespelingen, maar het is verre van onnozel, zeggen ze.

"Het hele punt van geschiedenis bestuderen is begrijpen hoe mensen in het verleden dachten", zegt Garnett in de podcast. "En middeleeuwers waren geen primitieve, onervaren, domme individuen. Integendeel." Hij gelooft dat de onbekende ontwerper van het Tapijt hoogopgeleid was en "literaire toespelingen gebruikte om het standaardverhaal over de Normandische verovering te ondermijnen".

Waarom zijn er zoveel penissen te zien, en wat betekent dat dan? "In het geval van de paarden is de afbeelding slechts een anatomisch detail, maar er zijn uitzonderingen", zegt Garnett. "De ontwerper van het Tapijt was geïnteresseerd in 3 paarden in het bijzonder. En dat zijn paarden die geassocieerd worden met belangrijke mannen."

Hij wijst erop dat de paarden van Willem de Veroveraar en Harold II opvallend grotere genitaliën hebben in vergelijking met de andere paarden. En er is nóg een verschil. "Het paard van Willem de Veroveraar heeft verreweg de grootste", zegt de professor. "En dat is geen toeval."

En de menselijke genitaliën? Ook daar heeft Garnett een uitleg voor. Het Tapijt toont het verhaal van de Normandische verovering, maar er zijn boorden boven- en onderaan. Die bevatten decoratieve elementen: echte en mythische dieren, en allerlei kleine actiescènes die op het eerste gezicht niet lijken te passen bij het hoofdverhaal. In die boorden vinden we de penissen terug.

Garnett verwijst naar de visie van collega-expert Stephen D. White. Die zegt dat de verhalen in de rand verwijzen naar de fabels van Aesopus, klassieke Griekse fabels waarin dieren werden gebruikt om morele en levensboodschappen over te brengen. De afbeeldingen in de boorden van het Tapijt van Bayeux zijn dus een soort commentaar op het hoofdverhaal.

In de analyse van Garnett zien we op het kunstwerk een wereld waarin humor, politiek en klassieke kennis met elkaar verweven zijn.

Garnet kwam ook terug op de heisa die zijn onderzoek in 2018 veroorzaakte. "Mijn academische collega's hebben er zich goed mee geamuseerd", vertelt hij. Maar ook buiten de academische wereld was hij soms het mikpunt van spot, vooral online. "Mijn zonen waren dolblij om mij op de hoogte te houden van de laatste nieuwe schunnigheden."

Maar spijt? Nee, dat heeft hij niet. "Dit artikel kostte mij één middag. Als er zelfs nog maar een vermelding is van een penis, trekt dat plots enorme aantallen mensen aan die er anders nooit aan zouden denken om een wetenschappelijk tijdschrift open te slaan."

Voor Garnett ging het niet over sensatiezucht. Het tellen van de penissen is niet obsceen of onzinnig. "Wat ik heb aangetoond, is dat dit een serieuze, geleerde poging is om commentaar te leveren op de verovering – zij het in codetaal."