"Mindful luisteren en de golven laten binnenkomen": wandelparcours in Leuven leidt je langs geluidskunst

In ons land zijn we verwend met kunstroutes, zoals Beaufort, Triënnale Brugge, Watou of Sint-Denijs-City, maar voor een geluidskunstwandeling moet je in Leuven zijn. 3 jaar geleden vond daar de eerste editie van ‘Hear Here’ plaats, waar maar liefst 25.000 mensen de oren voor spitsten. 

Om de 600e verjaardag van de KU Leuven te vieren gaat de wandeling dit keer vooral langs erfgoedplekken die te maken hebben met de universiteit. Onbekende parels, waar je normaal niet komt, zoals het Hollands College. Telkens is er een passend geluidskunstwerk te ervaren. 

“Geluidskunst draait rond geluid en stilte, en wat dat doet met ons gehoor en ons lichaam. Geluid is immersief. Je kan niet wegkijken. Het botst tegen de muren of wordt geabsorbeerd door planten. Er is altijd een relatie tussen geluid en plaats, een constante interactie, ” legt curator Gilles Helsen uit.

’t Is misschien een jonge en wat minder bekende kunstdiscipline, maar geluidskunst is er voor iedereen: “Het kan veel mensen bekoren, en het is ook toegankelijk voor kinderen. Je hoeft niet veel van kunst te kennen en je hebt er weinig uitleg bij nodig. Gewoon luisteren met een mindful brein en de golven laten binnenkomen in je lichaam.”

Alles samen zijn er 15 geluidskunstwerken te ontdekken op 9 locaties in het centrum van Leuven . Goed voor een wandeling van 2,5 uur. We stellen enkele stops van 'Hear Here' aan je voor.

Het Dijleparkje is een idyllische stilteplek. In een rond paviljoen heeft de Zwitserse kunstenaar Rudy Decelière een tapijt gelegd van gedroogde beukenbladeren. Ze zijn stuk voor stuk op een koperen staafje geprikt en verbonden met een minuscuul motortje. De kleinste trilling zorgt ervoor dat ze gaan ritselen. "Het is alsof je in het donker kijkt, en plots dingen begint te zien,” zegt Decelière. Stil is het zeker, stiller zelfs dan de vogels in het park die van jetje geven.

In de gerestaureerde middeleeuwse Justus Lipsius-watertoren aan de Dijle heeft de Slovaakse kunstenaar Jonáš Gruska een rinkelende installatie gezet, met koeienbellen uit zijn vaderland, maar ook een klokje, dat gemaakt is van oude munitie zoals kogelhulzen. De omgekeerde beweging van wat vaak in het verleden gebeurde: klokken die werden omgesmolten tot kanonnen. Gruska werkt al 10 jaar met klokken en bellen: “Ze zijn overal, en we zijn ons er niet altijd meer van bewust.” 

Voor ‘groot lawijt’ moet je in het STUK zijn, waar ooit de scheikundige labs van de Leuvense universiteit zaten. In twee verwante kunstwerken komt de klank uit industrieel materiaal. Een microfoon trekt langzaam knerpende cirkels door een veld van kiezelstenen. Een blok cement wordt langzaam opgetakeld en knalt dan met oorverdovend lawaai naar beneden.  

Dit heeft alles te maken met tijd, zegt de Canadese kunstenaar Adam Basanta. De draaibeweging gaat over “tijd die niet begint en niet eindigt, een oosterse visie op het tijdsverloop,” terwijl het vallende blok iets westers betekent, een moment in de tijd, een interval, zoals een klok.

De kapel van Onze-Lieve Vrouw ter Koorts hoort bij het studiecentrum KADOC en is net helemaal gerestaureerd. Het ruikt er nog naar verf. De jonge Belgische geluidskunstenares en muzikante Anouk Kellner (23) heeft de ruimte helemaal ingenomen. 

Kellner heeft een kerkorgel ontmanteld en de pijpen, groot en klein, verbonden met opblaasbare zakken in gekke vormen. Daar blaast ze lucht in langs slangen, die wat op de armen van een octopus lijken. Kellner zie het geheel als iets organisch: “De blaasbalgen zijn de longen, de orgelpijp de stem, de buizen zijn de luchtpijp. Het zijn allemaal kleine koorzangers.”  

Voor dit fantasierijke instrument heeft Kellner muziek gecomponeerd en die klinkt wonderwel en ijl in de ronde kapel. “Soms blijft een noot wel een minuut in de hoogte hangen,” zegt de kunstenares.  

In het BAC ART LAB, ooit het Instituut voor Bacteriologie van de universiteit, zit kunstenaar Aernoudt Jacobs aan de knoppen bij een groot kunstwerk met kleurige vlakken, die oplichten samen met geluiden die op babbelende stemmen lijken. Een technologisch hoogstandje.

"Ik zoek naar onhoorbare frequenties. In de stad zitten die in elektriciteit, in gsm-golven, treinverkeer... Op 4 locaties neem ik die geluiden op. Daarna breng ik ze samen in deze installatie." Jacobs zet de frequenties om naar golven die voor het menselijk oor wel waarneembaar zijn, en hij gebruikt daarvoor AI en een database met menselijke stemmen. 

Het geluid komt uit een reusachtig mozaïek van 64 panelen uit superdunne folie. Het zijn luidsprekers, bezeefdrukt met geleidende verf. "Op die manier krijgen we een soort speaker; de folie gaat vibreren en ook licht geven, dankzij speciale pigmenten. Het is een nieuw procédé, dat we samen met Universiteit Hasselt ontworpen hebben," zegt Aernoudt Jacobs.  

In dezelfde ruimte is het oudste kunstwerk van 'Hear Here' te zien, van de Nederlandse pionier Dick Raaijmakers, gemaakt op het eind van de jaren 60. De kantelende 'Ideofoon' zet luidsprekers in als muziekinstrumenten. Telkens er een metalen balletje op valt, gaat het knetteren. Het werk komt uit het Kunstmuseum Den Haag.

Klanken in alle toonaarden, sterktes en timbres in deze editie van 'Hear Here'. Als je de wandeling hebt gelopen, ervaar je dat je ook scherper luistert naar de andere geluiden van de stad. Curator Gilles Helsen: "Ik denk echt dat geluidskunst kan helpen om beter te leren luisteren, naar de omgeving, de natuur, de wereld om ons heen, maar misschien ook naar elkaar! Dit kan een soort empathie versterken tussen mensen, tussen mens en dier, tussen mens en planeet."