De bemesting van graslanden door stikstof doet de productie van graspollen met een factor 6 toenemen (terwijl de opbrengst van hooi maar 2 tot 3 keer hoger ligt). Tegelijk blijken pollen uit bemeste graslanden een hogere graad van allergische reactie te veroorzaken. Dat blijkt uit onderzoek op Vlaamse graslanden aan KU Leuven. Het is voor het eerst dat er een verband is vastgesteld tussen bemesting met stikstof en een hogere pollenproductie.
Stikstof slecht voor hooikoortslijders: 6 keer meer pollen door bemesting van grasland
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Onderzoekers zijn pollen gaan verzamelen op bemeste graslanden en onbemeste graslanden. "In bemeste graslanden is er 6 keer meer pollenproductie dan in onbemeste graslanden. Op zich hoeft het niet te veel te verbazen dat het cijfer hoger ligt, want bemesting is nodig voor hogere productie. Maar verrassend was wel dat er maar 2 tot 3 keer hogere hooiproductie is in die graslanden. Dat is dus niet in proportie", vertelt Tobias Ceulemans (UAntwerpen). Hij werkte als milieubioloog mee aan de studie.
Hooikoorts? Pollen zijn stuifmeelkorrels die in de lucht zweven en op onze slijmvliezen kunnen terechtkomen. Bij mensen die er allergisch voor zijn, leidt dat tot klachten zoals niezen, snuiten, verstopte neus, jeuk in de mond of de keel of tranende ogen. "Maar bij sommige mensen kan het dieper doordringen in het luchtwegen en leiden tot klachten zoals astma. Vooral bij kinderen maar ook bij volwassenen zien we allergische astma", vertelt allergoloog Rik Schrijvers van UZ Leuven.
Ongeveer 15 à 20 procent van de bevolking zou in zekere mate een allergie hebben voor pollen. "Sommigen hebben heel milde klachten, anderen heel extreme klachten. Zij durven in het pollenseizoen amper of niet buitenkomen."
Bloedtests geven opvallend resultaat
Allergoloog Rik Schrijvers van het UZ Leuven is dan samen met Paulien Verscheure bloedtesten gaan uitvoeren bij hooikoortspatiënten om te zien hoe de allergische reactie in elkaar zit bij mensen. Ze keken daarvoor naar basofielen (een bepaald type van witte bloedcellen die een indicatie van een ontstekingsreactie geven) en naar de antigenen die geproduceerd worden in het bloed.
De Belgische onderzoekers vonden 5 keer meer basofielen bij hooikoortspatiënten die blootgesteld worden aan pollen van bemeste graslanden tegenover pollen van onbemeste graslanden. Voor de antigenen ligt het cijfer 1,3 keer hoger.
Mensen reageren sterker op pollen uit bemeste graslanden
Onderzoeker Paulien Verscheure
"We hebben gezien dat mensen sterker reageren op pollen uit bemeste graslanden", zegt Verscheure. Het is voor de onderzoekers nog onduidelijk waarom dit precies komt. Deze studie richtte zich vooral op de allergische reacties zelf.
"Daarvoor zijn vervolgstudies nodig, maar het zou kunnen dat er in bemest grasland meer bepaalde pollensoorten aanwezig zijn, en dat dat net de meer allergene pollen zijn. Het kan ook zijn dat de bemesting een bepaalde verandering in de pollen teweegbrengt."
De resultaten zijn gemaakt op basis van bloedonderzoek. "In hoeverre komt dit op klinisch vlak tot uiting, op het vlak van symptomen zelf? Daarvoor zouden we patiënten moeten blootstellen in zogenoemde pollenkamers en kijken wat hun klachten zijn, maar dat is een complex stuk van het onderzoek, voor in een volgende stap", zegt allergoloog Rik Schrijvers. De bloedresultaten vormen wel een goede indicatie.
Puzzel leggen met mensen uit verschillende vakgebieden
Aan het onderzoek namen wetenschappers uit verschillende domeinen deel die standaard niet samenwerken, wat misschien wel de reden is waarom dit nog niet eerder zo grondig is onderzocht. Zo is Ceulemans zelf vooral bezig met biodiversiteit en de effecten van stikstof daarop.
Een allergoloog is dan weer een arts, een medisch wetenschapper. En er hebben ook aerobiologen meegewerkt van gezondheidsinstituut Sciensano. "We hebben al die expertise, al die puzzelstukjes samen moeten leggen in 1 groot project," zegt Ceulemans.
Stikstof in Vlaanderen?
Eerder was al het effect van stikstof in de lucht onderzocht, nu dus ook het effect van stikstof in de bodem. Stikstof doet gras beter groeien. Het kan rechtstreeks worden toegediend via bemesting, maar er is ook veel neerslag van stikstofverbindingen in delen van Vlaanderen, waar graslanden dan onrechtstreeks bemest worden.
Stikstofverbindingen komen ook in de atmosfeer door de uitstoot van verkeer, industrie, en huishoudens bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Het is dus niet enkel een verhaal van de landbouw, die wel het leeuwendeel voor zijn rekening neemt door onder meer de bemesting.
De landbouwsector wijst er overigens op dat boeren gras afmaaien vooraleer het bloeit en dus vooraleer het pollen kan verspreiden. De sector reageert boos op het onderzoek, dat "een theoretische studie" wordt genoemd. Grasland wordt bemest om hoge eiwitwaarden te verkrijgen, en om de afhankelijkheid van soja niet te groot te laten worden, klinkt het.
Het nieuwe mestactieplan moet helpen om de stikstofwaarden naar beneden te krijgen. Dat lukt stap voor stap, al is er nog een hele weg te gaan.
Beladen stikstofdossier krijgt er nog een dimensie bij
De nieuwe bevindingen kunnen het politiek al zwaar beladen stikstofdossier nog wat complexer maken. Te veel stikstof is slecht voor het milieu en de biodiversiteit, bemesting zorgt dan weer voor een goede oogst.
"Landbouw is afhankelijk van bemesting. Daar kan je niet omheen. Dat moet je kunnen doen. Natuur is dan weer gebaat bij zo weinig mogelijk bemesting, als je naar de bloemetjes en de bijtjes kijkt. Met dit onderzoek komt daar nog een dimensie bij", zegt Ceulemans. "Het gaat dus nog complexer worden".
"Het is een belangrijke factor om mee te nemen in het hele debat", zegt Paulien Verscheure. "Maar het blijft belangrijk om het juist te kaderen. Dit is een eerste onderzoek, en er is nog veel verder onderzoek nodig."
