In Maaloula in Syrië klinkt opnieuw de taal van Jezus, tussen angst en hoop

Het witte gewaad van vader Fadil Barkil baadt in het zonlicht wanneer een zonnestraal door de koepel van het klooster valt. Terwijl hij zwaait met een wierookvat, vullen eeuwenoude gezangen in het Aramees – de taal van Jezus – de ruimte.

De Paasmis is begonnen in het klooster van Sint-Sarkis en Bakhos, dat als een kroon boven op het bergdorp Maaloula rust. Tientallen gelovigen zingen mee, maken kruistekens en bidden voor de verrijzenis van Christus. Buiten straalt het ochtendlicht over het dorp, waar oorlog en geloof al jaren met elkaar verweven zijn.

Maaloula is een van de oudste christelijke dorpen in de regio, diep in de Syrische bergen op zo’n vijftig kilometer van hoofdstad Damascus. Christenen en moslims leefden er eeuwenlang naast elkaar. Maar sinds de burgeroorlog is die co-existentie broos geworden.

In 2013 palmden IS-strijders en leden van de jihadistische militie Al-Nusra het dorp in na hevige gevechten. Ze vochten tegen de troepen van toenmalig president Bashar al-Assad en installeerden een islamitisch terreurbewind tegen christenen. Grote delen van het dorp werden tot puin herleid. Christenen namen de benen en keken toe hoe hun eeuwenoude kerken en kloosters werden geplunderd en vernield.

Het luxueuze hotel Safir, ooit een trekpleister voor Libanese pelgrims, werd door rebellen gebruikt als uitvalsbasis. Nu ligt het gebouw in puin. Op de muren staan restanten van verschillende regimes: het embleem van IS, een leus voor Assad, overgeschilderd door "God".

Ook het vrouwenklooster van Sint-Takla werd geviseerd. Twaalf nonnen werden er in 2013 gegijzeld door Al-Nusra. Een van hen, Justina Alkhoury (42), vertelt: "Toch behandelden ze ons menselijk. Wij geloven dat elke mens het goede in zich draagt." Sinds 2003 woont ze in het klooster. "Mensen komen hier bidden bij het graf van Takla, dat nu een heilige waterbron is geworden. Sommige gelovigen zeggen dat ze haar in hun dromen zien."

Een jaar na de inval, in 2014, konden de troepen van Bashar al-Assad het strategisch gelegen bergdorp heroveren. Het begin van een periode van relatieve rust voor de christenen, die langzaam terugkeerden naar Maaloula.

Totdat de president op 8 december vorig jaar werd afgezet door Hayat Tahrir al-Sham (HTS), een extremistische groepering die voortkwam uit Al-Nusra. Voor veel christelijke inwoners is het onduidelijk wat de nieuwe machthebbers van plan zijn. Ze vrezen aanslagen en zijn voortdurend op hun hoede.

"In België kunnen priesters zich vrijer uitspreken en bruggen slaan met de actualiteit. Dat is voor mij minder evident", zegt vader Fadil, die de mis leidde. "Mijn rol is hoop brengen, troost geven. Maar we leven wel met angst."

De priester zelf is geboren in Maaloula, maar vluchtte in 2013 naar Libanon toen Al-Nusra het dorp innam. Sinds drie jaar is hij terug. "Aanvankelijk was er geen enkele bescherming. Tot oudejaarsavond liepen HTS-strijders gewoon rond in het dorp. We leefden in angst. Christelijke families durfden hun huizen niet meer te verlaten."

Pas na een incident waarbij een christen een moslim doodde – een uit de hand gelopen dispuut dat niets met religie te maken had – kwamen er patrouilles en werden de wapens van de christelijke inwoners afgenomen. Volgens Barkil zijn er veel families naar Damascus gevlucht, waar christenen meer bescherming genieten.

In een winkeltje aan de rand van het klooster spreekt Fasih Kouba (51), een dorpsbewoner, openhartig. "De eerste week na de machtswissel was er veel angst. Maar sindsdien bleef het relatief rustig. HTS patrouilleert en het ziet ernaar uit dat de nieuwe president zijn best doet om onze veiligheid te garanderen."

"We willen geen conflict. Zelfs als Ahmed Hussein al-Sharaa (de leider van HTS en nieuwe interim-president van het land) hier komt, zullen we hem hartelijk ontvangen." Kouba verloor zijn winkel in 2013 aan een brandstichting tijdens de bloedige IS-overheersing, maar heropende later. Vandaag leert hij zijn zoon Aramees, de taal van Jezus. "Ongeveer 1.500 mensen spreken die hier nog." In zijn winkel verkoopt hij sterke drank en andere volgens islamisten verboden producten.

Zuster Meriam, van het vrouwenklooster, vertelt dat een vriendin onlangs na 13 jaar terugkeerde naar Maaloula. "Een wonder. Voor het eerst in jaren zien we oude gezichten terug." Ze vertelt dat de Russen ooit hadden beloofd hotel Safir te herstellen. Ze glimlacht breed als ze eraan terugdenkt. "Maar na de val van Assad zijn ze plots vertrokken – alsof ze wisten dat hun tijd hier voorbij was", grapt ze.

"Christelijke mensen hebben God aan hun zijde", zegt Jamila, een kettingrokende vrouw bij de kerk. "Tijdens Assad was het veilig. Nu is het...", ze laat een onbehaaglijke stilte vallen. "Er is nog geen geweld, maar we voelen angst.” Haar zoon zat 13 jaar vast in een Syrische gevangenis. "Toch is het goed om dorpsgenoten terug te zien. Voor het eerst in jaren."

De angst leeft vooral in de kleine dingen: zullen christenen nog alcohol mogen verkopen? Mogen ze varkensvlees eten? Moeten vrouwen zich straks meer bedekken?

Toch willen zowel moslims als christenen erin slagen om vreedzaam samen te leven. In de schaduw van een van de kerken in het centrum van Maaloula ontmoetten vertegenwoordigers van beide gemeenschappen elkaar in een gebaar van verzoening. Een moment van hoop, waarin ze hun gezamenlijke verlangen naar vrede uitspraken – luidop, voor het oog van het dorp.

De imam van de moskee van Maaloula en priester Elias Al Shayeb stonden hand in hand met leden van de Sint-Eliaskerk. De imam benadrukte het belang van liefde en welvaart voor de mensen van Maaloula, en stelde dat de toekomst van Syrië moet worden opgebouwd door alle inwoners, ongeacht hun geloof, samen te brengen.

"We moeten een sterke, gelovige generatie opbouwen. We wensen dat dit nieuwe Syrië goed is voor iedereen." Priester Al Shayeb sprak eveneens de wens uit dat de verzoening tussen de gemeenschappen een voorbeeld mag zijn voor het hele land.

Ook in Damascus, waar veel vluchtelingen uit Maaloula naartoe trokken werd Pasen gevierd, weliswaar onder hoogspanning. Volledige wijken in de binnenstad van Damascus zijn afgesloten en leden van HTS houden er de wacht.

Ze doorzoeken rugzakken en auto’s, op zoek naar verdachte spullen. Azwar, een HTS-strijder die in de Oude Stad patrouilleert en belast is met de bescherming van de christenen op deze heilige dag, zegt: "Het is onze plicht om iedereen te beschermen. Iedereen verdient het om zijn of haar geloof in vrede te beleven."

Voor Elias Al Ahmar (22), een scoutsleider en geneeskundestudent in Damascus, was het een intense week. "We waren met 200 scouts, de hele week waren festiviteiten gepland. De sfeer was goed. Veiligheid was de grootste zorg – we vreesden voor extremisten – maar de overheid zorgde voor veel bescherming."

Toch beseft Elias dat het elders moeilijker is. "In Maaloula is het spannender. Mensen zijn bang. Maar het is positief dat ze Paasvieringen hebben kunnen organiseren. Dat is belangrijk."

Terug in Maaloula. In het klooster worden nog steeds herstellingen uitgevoerd aan de muren die tijdens de oorlog beschadigd raakten. De meeste christelijke beelden zijn destijds gestolen of verwoest door IS – slechts 2 originele stukken werden onder het puin teruggevonden. Eén van de iconen, Onze-Lieve-Vrouw van het Nageslacht, overleefde de verwoesting. Een andere werd vervangen door een geschenk uit Rome.

Boven het altaar, dat al sinds de vierde eeuw dienstdoet als kerkruimte, weerkaatst het licht nog steeds. En ondanks alles blijven de gelovigen zingen.

"Mensen met zorgen hebben vaak de sterkste overtuiging", zegt vader Fadil. “Dat is wat hen overeind houdt. Geloof." Of Aramees hier over tien jaar nog klinkt, hangt af van HTS’ tolerantie – en het geloof van wie, zoals vader Fadil, vecht voor verzoening.