Nu Remco Evenepoel en Maksim Stojanac voor hun geloof uitkomen: omarmt jeugd religie weer of lijkt dat maar zo?

Wielrenner Remco Evenepoel die getuigt hoe religie een houvast voor hem is, zanger Maksim Stojanac  die vertelt hoe hij zich liet dopen toen hij 15 was en elke week naar de kerk probeert te gaan of het aantal kandidaat-dopelingen ouder dan 14 jaar dat blijft toenemen in België: voor wie de afgelopen tijd het nieuws volgde, leek het alsof geloof bij jongvolwassenen aan een opmars bezig is. Is dat een indruk? Of bestaat die tendens echt?

"We zien duidelijk dat jongeren meer en meer met zingeving bezig zijn, al hoeft die zingeving niet altijd religieus te zijn", zegt godsdienstsocioloog Wim Vandewiele (KU Leuven).

Om die tendens te verklaren, wijst hij naar het "post-seculiere klimaat" van vandaag. "Secularisatie wordt vaak gelijkgesteld aan ontkerkelijking, maar het gaat eigenlijk om individualisering. Zo werd religie meer naar de privéruimte geduwd, met als effect onder meer de ontkerkelijking."

"Dat individualisme zie je bijvoorbeeld ook bij ouders die hun kinderen minder laten dopen wanneer ze baby zijn, maar die keuze liever aan de jongere zelf laten. Die kinderen kunnen dan later eventueel zelf geïnspireerd worden."

"Waar de kerk vroeger duidelijk structuur gaf in de samenleving is die sociale positie van zingevingssystemen vandaag volledig verdwenen. Ze zijn veel minder dwingend en keuzes worden niet meer voor jou gemaakt. Zo ben je bijvoorbeeld niet meer afhankelijk van gekleurde kranten, want met het internet is alles bereikbaar."

"In die vloeibare samenleving zijn jongeren op zoek naar een kader of houvast", vertelt hij. "Ze willen richting geven aan hun leven, dat vaak erg druk is en waarbinnen ze veel keuzestress ervaren. Zo is ook het psychosociale welzijn bij jongeren in België vrij laag. Dan is houvast natuurlijk iets dat je net bij de traditionele zingevingssystemen kan vinden."

"Waar religies zo'n 50 jaar lang muren optrokken waarbinnen mensen zich moesten bewegen, zijn jongeren nu op zoek naar krijtlijnen die richting kunnen geven", gaat Vandewiele verder.

Hij vergelijkt de samenleving met een sporthal met allemaal verschillende gekleurde lijnen. "Die lijnen zijn de religies, maar bijvoorbeeld ook het vrijzinnig humanisme is dat. Nu je ouders je niet meer zeggen welke lijnen je moet volgen, kan je zien welk speelveld anderen gebruiken. Dat kan intrigeren, waardoor je die gekleurde lijnen gaat exploreren."

"Zo kan je bijvoorbeeld bronteksten beginnen te lezen, kan je aan rituelen deelnemen of uiterlijke tekens gaan herontdekken, zoals het dragen van een kruisje", vertelt hij. "Op die manier kunnen jongeren betekenis geven aan hun leven, maar opnieuw met een individuele inkleuring. Zo geven ze zeker niet altijd dezelfde betekenis als de traditie of oudere mensen."

"Zo zijn er priesterkandidaten die er opnieuw voor kiezen om een klassieke Romeinse boord te dragen. Niet vanuit een conservatisme, maar omdat ze hun levenskeuze zichtbaar willen maken en daarop aangesproken willen worden", zegt hij.

"Denk ook aan jonge moslima's. Het dragen van een hoofddoek gaat vaak om het gerespecteerd willen worden als vrouw binnen in een gemeenschap, niet om een symbool voor onderdrukking. Veel vrouwen doen daar ook hun eigen ding mee en gaan daar bijvoorbeeld heel modebewust mee om."

"Zo heeft iedereen een eigen narratief en motivatie. Dat kan vertrekken vanuit een conservatisme, maar het is heel belangrijk om naar iemands verhaal te luisteren in plaats van die persoon meteen te klasseren als conservatief of progressief, links of rechts."

Vandewiele denkt dat de vraag naar zingeving bij jongeren verder zal stijgen. "Een figuur zoals Remco Evenepoel kan voor velen heel inspirerend zijn. Hij zegt dat hij het heel zinvol vindt om samen met zijn vrouw te bidden, maar dat betekent niet noodzakelijk dat hij alle ideeën van de islam volgt", zegt hij. "Zo zien jongeren dat die eigen interpretatie van religie er ook mag zijn."

"Ook sociale media spelen daar een immens grote rol in. Je kan er zo makkelijk getuigen over je levensbeschouwing en heel wat religieuze influencers laten allerhande verschillende mogelijkheden van zingeving zien."

"Religies zullen daarin mee moeten gaan, of ze zullen de boot missen", zegt hij. "Waar het geloof in de rest van de wereld in opmars is, moeten religies in West-Europa leren om de controle wat los te laten en om te gaan met mensen die zelf autonomie nemen."

"In Nederland, bijvoorbeeld, hebben de religies hun 'depressie' al wat achter zich gelaten. Ze denken niet langer dat alles om zeep is en dat ze geen betekenis meer hebben, maar zoeken nieuwe betekenissen, grijpen andere tradities aan en verschillende religies gaan zelfs met elkaar samenwerken. Op dat vlak lopen ze daar al 15 jaar voor op ons."

"Ook religies bij ons gaan specifiek inspelen op die nieuwe zoekende jongeren", besluit Vandewiele. "Zo hield jongerennetwerk Kamino van de Katholieke Kerk Vlaanderen bijvoorbeeld een actie waarbij je 2 uur lang je gsm kan inleveren voor een soort 'digitale detox'. Dat biedt verstilling en introspectie, zoals je bij het geloof kan vinden, maar veel minder dwingend en als een vrije bewuste keuze."

"Wij merken bij jongeren een gigantische interesse in levensbeschouwelijke kaders", zegt Sofi Van Ussel, directeur van Kamino. "Jongeren zijn op zoek naar stilte in een wereld vol ruis. Misschien is dat zelfs eigen aan wat ze 'Gen Z' noemen. Ze zijn kinderen van de 'permacrisis' en gingen van corona, naar oorlog, naar vluchtelingencrisis naar de geopolitieke problemen van vandaag."

"In die snelle en verwarrende wereld zoeken jongeren dus naar een plek om te reflecteren, maar ook naar een plek waar ze zich verbonden kunnen voelen met een gemeenschap en iets dat groter is dan hen zelf!"

"De vraag is dus al lang niet meer of jongeren op zoek zijn naar zingeving, maar wel of wij die zoektocht als samenleving wel voldoende serieus nemen", gaat ze verder. "Want oudere generaties stellen die zoektocht vaak in vraag, onder meer door wat er in de kerk gebeurd is. Maar jongeren hebben die schandalen veel minder meegemaakt. Er is bij hen een openheid en nieuwsgierigheid na het trauma van vorige generaties."

Op die zingevingsvraag moet de samenleving volgens Van Ussel voldoende antwoorden bieden. "Daar geloof ik dat de puurheid van spirituele tradities, in ons geval de christelijke traditie, één van de richtingaanwijzers kan zijn", zegt ze. "Die moeten we in alle openheid aan hen tonen, want het recht op veilige spirituele ontwikkeling is 1 van de fundamentele kinderrechten."

"Onder meer omdat er een soort religieuze schaamte is, gaan heel veel jongeren met zingevingsvragen eerst online op zoek naar antwoorden: bij influencers, op sociale media, op websites... Daarom willen we als Kamino investeren in veilige en betrouwbare geloofsinformatie online. Anders kan je in radicaliseringsgroepen terechtkomen."

"Als jongeren nadat ze die informatie gekregen hebben bij Kamino terechtkomen, willen we hen de ruimte geven om op hun eigen manier te groeien. Sommigen kiezen ervoor om wekelijks naar de mis te gaan en trouw te blijven aan de tradities, maar anderen vullen zingeving helemaal anders in. Dan zoeken wij met hen mee."

Van Ussel benadrukt daarbij dat het belangrijk is om ieders eigenheid en identiteit te respecteren, om zo polarisatie tegen te gaan. Of religie polarisatie niet net in de hand kan werken? "Veel mensen misbruiken religie om hun daden goed te praten, maar de wereld wordt niet verdeeld door gelovige of ongelovige mensen. Polarisatie ontstaat tussen mensen met een open of een gesloten hart."

Tot slot ziet ook Khalid Benhaddou, moslimtheoloog en imam van de El Fath moskee in Gent, dat steeds meer jongeren hun weg naar de moskee vinden. "Dat is hoopgevend. En begrijpelijk. Want deze wereld - met haar digitale drukte, morele verwarring en permanente prestatiedruk - maakt jonge mensen moe. Het zoeken naar een kader, naar iets wat groter is dan jezelf, naar een ritme dat niet door Instagram maar door de maan bepaald wordt: dat verdient erkenning", zegt hij.

Maar Benhaddou zegt pas echt hoopvol te zijn als die jongeren in de moskee niet enkel rust vinden, maar ook richting. Zo blijft de religieuze verdieping volgens hem vaak erg oppervlakkig en dat baart hem zorgen.

"Emotie is een krachtig startpunt. Maar als religie blijft hangen in beleving en sentimentaliteit, ontstaat er een gevaarlijke leegte. En in die leegte kan van alles binnensijpelen: simplisme, sektarisme, of erger nog, ideologieën die niets met geloof maar alles met controle te maken hebben."

Hij roept daarom op om ook "aan de binnenkant van moskeeën te bouwen"? "Niet alleen aan muren, maar aan mensen. Niet alleen aan gebedsruimtes, maar aan denkruimtes."

"We hebben meer dan ooit nood aan instituten, leeromgevingen en onderwijsplekken die jongeren helpen hun religie niet alleen te voelen, maar ook te begrijpen. Als alternatief voor de vluchtige, simplistische voorstellingen van de islam die hen dagelijks bereiken via TikTok en Instagram. Want als wij geen intellectuele infrastructuur bouwen, zullen anderen het vacuüm vullen."