Koning Filip viert 65e verjaardag: van houterige prins tot vorst met nagenoeg vlekkeloos parcours

Dag op dag 65 jaar geleden gaan er 101 kanonschoten af in ons land: er is een prinsje geboren. Filip is het eerste kind van prins Albert en prinses Paola. Albert is de jongere broer van koning Boudewijn.

Filip groeit op in het kasteel Belvédère in Laken en krijgt snel het gezelschap van zijn zus en broer: Astrid en Laurent. De kinderen worden erg afgeschermd en komen zelden uit hun vertrouwde omgeving.

Tegelijk botert het niet tussen Albert en Paola. Er zijn hoogoplopende ruzies. De prins en prinses wonen op aparte verdiepingen om elkaar te vermijden. De opvoeding van de kinderen wordt vaak uitbesteed. Het is in deze periode dat Filips halfzus Delphine wordt geboren in een buitenechtelijke relatie van zijn vader Albert.

Eerst ziet het er niet naar uit dat Filip aanspraak zou maken op de troon. Verwacht wordt dat zijn oom, koning Boudewijn, voor nakomelingen zou zorgen. Maar al eind de jaren 60 wordt duidelijk dat het huwelijk van Boudewijn en koningin Fabiola kinderloos zal blijven.

Boudewijn en Fabiola beginnen zich daarom meer en meer te mengen met de opvoeding van Filip. Hij is dan de tweede in lijn om Boudewijn als koning op te volgen. Filip gaat eerst naar de kleuterklas in het Franstalige Institut de la Vièrge Fidèle in Schaarbeek. Als hij 6 jaar is, gaat hij naar het Franstalige jezuïetencollege Saint-Michel in Brussel.

"Ik was de eerste in de geschiedenis van de monarchie die naar een normale school ging", zegt Filip er later over in een documentaire. "De generatie ervoor was een beetje maatwerk, met leerkrachten die thuis kwamen. Dat heb ik niet gekend. Of ik vrede had met mijn lot? Ik keek veel rond, observeerde, maar erg sociaal was ik niet."

Er komt stilaan kritiek uit Vlaanderen dat de prins naar eentalig Franse scholen gaat. Daarop stelt Filips tante Fabiola voor een Nederlandstalige scoutsgroep op te richten, speciaal voor Filip. Die zal 4 jaar lang op zaterdagnamiddag samenkomen in de tuin van kasteel Belvédère.

Filip gaat daarna ook enkele jaren op internaat in Loppem bij Brugge in West-Vlaanderen. In de opleiding die het hof uitstippelt, staat karaktervorming centraal. Maar de overstap is moeilijk. Het is voor de prins een hele aanpassing om ineens alle lessen in het Nederlands te moeten volgen.

Hij geeft ook zelf aan dat het niet gemakkelijk was. "De blik van de mensen was niet evident, oordelend, op school en zo, dat was hard. Ik was anders, een beetje verschillend." Zijn schoolresultaten worden niet vrijgegeven, maar leerkrachten omschrijven hem als een gewone leerling in de middenmoot: niet bij de eersten van de klas, maar ook niet bij de laatsten.

Na zijn humaniora wordt Filip cadet aan de Koninklijke Militaire School. Dan volgt een verkorte opleiding tot gevechtspiloot en volgt hij een opleiding tot paracommando. Na een trimester als vrije student aan de universiteit van Oxford in het Verenigd Koninkrijk en 3 jaar aan de universiteit van Stanford in de VS behaalt hij het diploma van master in de politieke wetenschappen.

Op 31 juli 1993 sterft koning Boudewijn onverwachts. De regering vraagt of zijn broer Albert het koningschap wil overnemen en die zegt vrijwel meteen 'ja'. Alleen zou blijkbaar niemand eraan gedacht hebben om ook prins Filip daarvan op de hoogte te brengen. Het is een pijnlijke episode voor Filip. Het gevoel leeft dat hij bewust aan de kant wordt geschoven.

De prins heeft de beeldvorming tegen. Hij komt houterig en ietwat wereldvreemd over. Bijna alles wat hij in het openbaar zegt wordt minutieus voorbereid. Het wordt zo strak geregisseerd dat hij houterig en soms zelfs ronduit ongeïnteresseerd overkomt.

Het levert wel opmerkelijke beelden op. Zo heeft hij in 1992 een memorabel gesprek met astronaut en eerste Belg in de ruimte, Dirk Frimout. "Zeg maar Filip, in de ruimte is er geen protocol", klinkt het onder meer.

Tegelijk komt de prins meermaals in opspraak en wordt hij terechtgewezen door toenmalig premier Guy Verhofstadt. Zo laat hij zich op een buitenlandse missie fors uit over het Vlaams Blok (de voorloper van het Vlaams Belang) en tekent hij een document van ondernemersorganisatie VBO waarin ondernemers kritisch zijn over de regering. Meer dan eens valt de dooddoener: "Hij kan het niet."

In 1999 verrast hij iedereen door zijn verloving aan te kondigen met jonkvrouw Mathilde d'Udekem d'Acoz. Hij legt er de nadruk op dat hij haar zélf gevonden heeft, en dat niemand het dus in zijn hoofd moet halen dat het hier om een gearrangeerd huwelijk zou gaan. Er volgt een succesvolle Blijde Intrede doorheen het land en 3 maanden later al volgt de huwelijksplechtigheid.

Mathilde is zijn steun en toeverlaat. "Ik bewonder de manier waarop mijn echtgenote met mensen omgaat, ik heb enorm veel steun aan haar", zegt hij over haar. "Er is ook iets dat wij gemeenschappelijk hebben in onze familie, als we onder elkaar zijn, we lachen veel. We hebben humor, en dat is voor ons belangrijk."

Als hij voor de eerste keer vader wordt, staat Filip vermoeid maar trots de pers te woord. Maar wat hij zegt over zijn dochtertje Elisabeth klinkt in Vlaamse oren erg vreemd (en opnieuw erg houterig): "Het is echt een vrouwtje." Het is een onhandige vertaling van het Frans, waarin 'C'est une vraie petite femme' heel normaal klinkt.

Na Elisabeth volgen nog broers Gabriël, Emmanuel en zusje Eléonore. Eléonore wordt overigens morgen 17 jaar.

In 2013 doet koning Albert onverwacht troonsafstand. Na 20 jaar in de wachtkamer is het eindelijk de beurt aan Filip om koning te worden. En vriend en vijand erkennen: hij heeft tot nog toe een nagenoeg vlekkeloos parcours gelopen.

Er waait een nieuwe wind door het Paleis, er wordt vanaf ’s ochtends hard gewerkt, en hij vervult zijn taak voorbeeldig. Hij kan het dus blijkbaar wel. Het Paleis kiest voor vernieuwing, en daarbij hoort ook een steeds grotere aanwezigheid op sociale media.

Koning Filip laat zich erg goed informeren, ondersteunt verbindende initiatieven en vertegenwoordigt en promoot ons land in binnen- en buitenland. Op moeilijke momenten probeert hij een verbindende figuur te zijn: na de aanslagen in Brussel en de watersnoodramp in Wallonië bijvoorbeeld.

Ook tijdens de coronacrisis spreekt hij het land moed in, en moedigt hij de zorgverstrekkers in de frontlinie aan zoveel hij kan. Koning Filip staat zelf in de -figuurlijke- frontlinie tijdens de aanslepende federale regeringsonderhandelingen.

En hij ontvangt ook mensen die daadwerkelijk in de letterlijke frontlijn staan: de Oekraïense president Volodymyr Zelensky wordt meermaals op het paleis uitgenodigd. In zijn kerstboodschappen zit meestal wel een oproep naar vrede, of het nu in Oekraïne, Gaza of Soedan is.

Tegelijk is hij zich bewust van het troebele verleden van zijn voorgangers. In juni 2020 schrijft hij een brief naar de Congolese president waarin hij zijn spijt uitdrukt over de wandaden onder het bewind van koning Leopold II. En hij verwelkomt zijn stiefzus Delphine Boël in de familie, de buitenechtelijke dochter van zijn vader.

Filip laat zich de laatste jaren steeds vaker van zijn spontane en humoristische kant zien. Bij zijn verjaardag in 2019 nodigt hij bijvoorbeeld zijn naamgenoot Philippe Geubels uit, die ook nog eens op dezelfde dag als de koning jarig is.

Hij maakt ook humoristische filmpjes met de Rode Duivels en laat zich openhartig uit in een documentaire naar aanleiding van zijn 10 jaar op de troon. Hij is heel open over zijn jeugd, maar ook bijvoorbeeld over hoe gevoelig hij is.

"Elk mens gaat door moeilijke periodes, is gekwetst geweest, door anderen, door het leven, maar veel mensen steken hun gevoeligheid weg", zegt hij onder meer. "Belangrijk is om niet te denken dat men alleen is. Ik denk dat als men weet dat wij allemaal ergens gekwetst zijn, dan kan men zijn eigen problemen relativeren en ook zijn eigen problemen gebruiken om de anderen te begrijpen en te helpen."

Tussendoor loopt hij de 20 km van Brussel en worden ook beelden van een kitesurfende koning verspreid. En toont hij zich al een trotse - en ook geëmotioneerde - vader. Bijvoorbeeld tijdens het defilé op de nationale feestdag als enkelen van zijn kinderen voorbij marcheren of bij de diploma-uitreiking van kroonprinses Elisabeth aan de universiteit van Oxford.

Koning Filip zal nooit de meest losse man zijn, maar het koningschap heeft hem wel degelijk losser en spontaner gemaakt. "Ik had het gevoel toen ik de eed aflegde, dat er iets klikte", zegt hij daar zelf over. "Ik denk dat de mensen iets meer begrepen wie ik was. Dat was voor mij... Oef... Omdat ik toen mezelf kon zijn."