Parket van Limburg wil nultolerantie voor drugs: "We willen alle feiten vervolgen"

"We zullen ons bestaand beleid rond drugs evalueren", zegt Anna Degraen van het parket van Limburg. "Het is niet meer aangepast aan de huidige omstandigheden en de drugproblematiek van vandaag. Die is enorm."

Op de vraag wat dan net vervolgd zal worden, geeft Degraen een kort, maar duidelijk antwoord. "Alles. Drugsbezit is strafbaar. Dat geldt ook voor cannabisbezit, zelfs als het om gebruikershoeveelheden gaat. De minimale boete bedraagt dan 8.000 euro. Bovendien riskeer je ook dat het op je strafblad komt. De reden is eenvoudig: drugs hebben schadelijke gevolgen voor de persoon en de omgeving."

De drugsproblematiek laat zich volgens Degraen voelen op verschillende domeinen. "Iedereen denkt natuurlijk aan drugsgeweld, maar drugs zorgen steeds vaker voor onveilige verkeerssituaties en drama's in privésfeer. Jongeren stappen misschien minder vaak in de auto met alcohol op, maar zien er geen graten in om het te doen nadat ze een joint hebben gerookt. Dat kunnen we niet langer door de vingers zien."  

De aankondiging komt er na de eerste veroordelingen voor drugsbezit tijdens de illegale rave in Peer in november van vorig jaar. "Daarmee willen we een signaal geven dat illegale raves niet kunnen. Die zijn onveilig en zorgen voor overlast voor de buurt en het milieu. Het verstrengen van ons drugsbeleid leeft al een tijdje."

Maar zullen de rechters en de rest van justitie, die nu al erg onder druk staan, ook volgen en elk drugsfeit, hoe klein ook, vervolgen? "Daar kan ik me niet over uitspreken. Wij zullen steeds vragen om strenger op te treden. De vonnissen in de zaak rond de rave tonen aan dat de rechtbank erin mee kan gaan." 

Sterker nog, volgens Degraen kan de nieuwe koers de overbelasting bij justitie net wegwerken. "Die wordt mee veroorzaakt door overmatig druggebruik. We zien te veel inbreuken in het verkeer en de familiale sfeer door druggebruik. Dagelijks krijgen we dossiers binnen waarin drugs een grote rol spelen. Als je dat druggebruik aanpakt, kan je de dossierlast verminderen." 

Het parket van Limburg wijst er ook op dat het huidige drugsbeleid niet altijd even duidelijk is. "Denk aan de festivals. Op dit moment is nationaal vastgelegd dat cannabis er niet wordt getolereerd. Festivalbezoekers die betrapt worden, krijgen altijd een boete. In andere contexten word je dan weer niet vervolgd. Dat zorgt ook bij de gebruiker voor onduidelijkheid."

Maar in Limburg wil men dus duidelijk en streng optreden. "Het is wettelijk bepaald dat je kan gestraft worden. Wij willen een duidelijke koers varen: elke vorm van druggebruik en drugsbezit zal niet langer getolereerd worden", aldus Degraen.  

Nu geldt er in bepaalde gevallen dus een gedoogbeleid. Kan Limburg daar dan zomaar van afwijken?

"Terwijl we dat beleid handhaven, zien we het klimaat veranderen", reageert de parketwoordvoerder. "We merken overal een toename. Je hoeft niet ver terug te gaan in de nationale pers om bepaalde gevolgen van drugs te zien."

Het blijft afwachten of andere parketten buiten Limburg mee naar nultolerantie willen overschakelen. "Dat kan ik nu niet zeggen", aldus Degraen. "Op dit moment willen we bekijken hoe het drugsbeleid geëvalueerd kan worden, ook op nationaal niveau. Het moet duidelijker worden wat strafbaar is en wat niet. In Limburg zijn we bereid om het gesprek aan te gaan. We willen absoluut vermijden dat vervolging afhangt van waar je woont." 

Nationaal drugscoördinator Charlotte Colman vertelt dat een strengere straf niet altijd werkt. "Je moet je afvragen wat je wil bereiken. Als je het signaal wil geven aan je bevolking dat het niet kan, kan je voor deze aanpak kiezen. Als je minder drugs wil in je maatschappij, is dit minder doeltreffend. Er zullen altijd drugs zijn."

"Een straf schrikt mogelijk enkel mensen af die niet gebruiken of denken aan gebruiken", gaat Colman verder. "Mensen die problematisch gebruiken, gaan niet stoppen door hogere straffen. Zij kampen vaak met verslavingen, waar je niet voor kiest." 

Colman benadrukt het belang van preventie. "In ons beleid is preventie altijd de eerste pijler. Als tweede komt het voornemen dat je mensen met problematisch gebruik niet dieper in de put wil duwen. Dat kunnen zwaardere straffen doen, terwijl het vaak om erg kwetsbare mensen gaat. Je moet hen eigenlijk vooral naar hulpverlening leiden. Sinds de jaren 90 is eigenlijk afgesproken dat vervolging zich richt op mensen die winst willen maken met drugs." 

Maar dat beleid moet in richtlijnen en wetten omgezet worden. Colman stelt dat er tegenwoordig een wildgroei aan plannen en richtlijnen is, wat tot onduidelijkheid leidt. "Er is de richtlijn die zegt dat cannabis de laagste vervolgingsprioriteit krijgt. Dat kan voor verwarring zorgen bij burgers. Wordt het nu vervolgd of niet? In 2025 werken we aan een nieuwe interfederale strategie voor de komende beleidsperiode om die onduidelijkheid weg te werken. Die strategie moet een kapstok zijn waarop alle beleidsniveaus kunnen voortbouwen."

Bij het Vlaams expertisecentrum voor Alcohol en Drugs (VAD), dat preventief werkt, vreest men dat nultolerantie stigmatisering van drugs in de hand gaat werken. "Wij willen net mensen bereiken die denken aan druggebruik, ermee geconfronteerd worden in hun omgeving of vragen hebben over hun eigen gebruik, zodat we hen correct kunnen informeren", zegt directeur Katleen Peleman van het VAD. 

Hoe groter het stigma is, bijvoorbeeld door nultolerantie, hoe moeilijker die mensen de stap naar hulpverlening zetten. "Bij mensen leeft dan angst en onzekerheid. Dan durf je iemand uit je omgeving of je huisarts niet aan te spreken. Dan zijn ze ook bang om ons te contacteren. Wij vrezen dan ook dat mensen hun vragen niet meer zullen durven stellen door verregaande vervolging, terwijl er altijd drugs aanwezig zullen zijn in onze samenleving." 

Volgens Peleman is het stigma rond drugs al immens. "We zijn gestart met een project rond cocaïnepreventie. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat gebruikers of mensen die willen experimenteren best worden aangesproken door mensen uit hetzelfde milieu of ex-gebruikers. We zoeken daarom getuigenissen, maar vinden die mensen bijna niet. Niemand wil er open over spreken, zelfs wanneer het doel sensibiliseren is."