Op sociale media gaat momenteel opnieuw heel wat valse informatie rond over de Oekraïense president Zelensky. Zo zou hij aandelen gekocht hebben van een Zuid-Afrikaans mijnbedrijf en zou zijn vrouw Olena Zelenska uit Oekraïne gevlucht zijn. Beide zaken kloppen niet. Wat deze keer opvalt, is dat de logo’s en vormgeving van de Britse en Zuid-Afrikaanse openbare omroepen hiervoor gebruikt worden.
Logo's van Zuid-Afrikaanse en Britse openbare omroepen misbruikt om desinformatie te verspreiden over president Zelensky
Nele Baeyens
Gepubliceerd:
In het kort
Opnieuw gaan er op sociale media heel wat beweringen rond over president Zelensky en zijn familie. Zo wordt er gezegd dat hij aandelen gekocht heeft ter waarde van 1,6 miljard euro. En hij zou ook huwelijksproblemen hebben en zijn vrouw zou geprobeerd hebben om Oekraïne te verlaten.
Maar? Beide beweringen kloppen niet en werden verspreid door video's na te maken van de Zuid-Afrikaanse openbare omroep en de Britse openbare omroep. Vermoedelijk is dit nepnieuws dat bewust verspreid wordt om president Zelensky en zijn vrouw in een slecht daglicht te stellen.
Zuid-Afrikaanse aandelen
De Oekraïense president Zelensky zou aandelen gekocht hebben in een Zuid-Afrikaans mijnbedrijf. Tenminste, dat beweert een video die massaal online gedeeld wordt. Volgens de video heeft Zelensky een meerderheidsaandeel gekocht in Northam Platinum LTD, een mijnbouwbedrijf uit Zuid-Afrika. De video werd zo'n 1 miljoen keer bekeken op X in het Engels en in het Nederlands gaat de bewering daar ook rond. Ook op Facebook en TikTok werd de video gedeeld.
Onderaan de video staat het logo van SABC News, deze afkorting staat voor South African Broadcasting Corp , de openbare omroep van Zuid-Afrika. En de video ziet eruit als een nieuwsitem voor hun tv-journaal. Ze interviewen later in de video ook iemand die een mijnmedewerker zou zijn en zegt dat Zelensky nu hun nieuwe baas is.
Maar wat er in de video gezegd wordt, klopt niet. President Zelensky heeft geen aandelen gekocht in een mijnbedrijf. Een woordvoerder van Northam Platinum Holdings vertelde aan Politifact en Lead Stories , 2 Amerikaanse factcheckwebsites, dat deze bewering niet klopt. En dat de artikels, video's en socialemediaberichten hierover vals zijn.
Uit een omgekeerde zoekopdracht blijkt ook dat de video een samenraapsel is van nieuwsfragmenten waar het logo van SABC nieuws is overgezet. Het eerste fragment waar Zelensky met zijn vrouw uit een vliegtuig stapt zijn beelden van het bezoek van de president aan de D-day ceremonie in Frankrijk . Het fragment waarin de president de hand schudt van de president van Zuid-Afrika is afkomstig van de klimaattop van 2 jaar geleden . De beelden daarna van de mijn tonen wel degelijk mijnen van Northam Platinum Holdings, maar het is onduidelijk van wanneer ze dateren.
In het interview met de mijnwerker zie je ook dat wat hij zegt niet overeenkomt met zijn mondbewegingen. Naar alle waarschijnlijkheid is de stem nagemaakt met AI.
Wanneer we gaan kijken op de website van de Zuid-Afrikaanse openbare omroep staat daar ook niets over de president en een mogelijke aankoop van Northam-aandelen. In de video wordt wel een artikel getoond over deze bewering van Newsday, een krant uit Zimbabwe. Wanneer we gaan kijken op de website van Newsday vinden we in de zoekresultaten dat artikel wel terug en lijkt het alsof het ooit op de website gestaan heeft, maar kunnen we het niet openen. Volgens Lead Stories is het artikel geschreven met AI. Waarom het gepubliceerd werd op de site van NewsDay is onduidelijk.
Conclusie
Op sociale media wordt beweerd dat de Oekraïense president Zelensky aandelen zou gekocht hebben van een Zuid-Afrikaans mijnbedrijf ter waarde van 1,6 miljard.
Deze bewering is onwaar. Het mijnbedrijf bevestigde aan twee Amerikaanse factcheckmedia dat de berichten en video's hierover vals zijn.
Vrouw van Zelensky gevlucht
Een tweede bewering die momenteel rondgaat, is dat de vrouw van Zelensky, Olena Zelenska, zou proberen te vluchten uit Oekraïne. Deze bewering gaat vooral rond op X, dit bericht werd al zo’n 400.000 keer bekeken. Bij de bewering wordt telkens een video gedeeld die afkomstig lijkt te zijn van de Britse openbare omroep BBC.
Volgens de video zou ze geprobeerd hebben te ontsnappen en politiek asiel aangevraagd hebben in een niet nader genoemd Europees land. Maar de Oekraïense veiligheidsdienst (SBU) heeft haar plannen ontdekt en ze staat nu onder hun bescherming en is niet beschikbaar voor de media.
De video heeft het BBC-logo en hun typische vormgeving en toont Olena Zelenska bij verschillende formele gelegenheden. Maar wanneer we kijken op de site van BBC of op hun sociale media is daarover niets terug te vinden. Ook in andere pers is er niets over verschenen.
BBC heeft bevestigd aan Iers factcheckmedium Logically Facts dat de video vals is en niet gepubliceerd werd door BBC. Ook Shayan Sardarizadeh, een van de medewerker van BBC Verify, bevestigde op X dat het om een valse video ging en dat BBC deze video nooit gepubliceerd heeft.
Conclusie
Volgens berichten op sociale media en een video van de BBC zou de vrouw van president Zelensky, Olena Zelenska, geprobeerd hebben om te vluchten uit Oekraïne.
Deze bewering is onwaar. De video werd nooit verspreid door de BBC, medewerkers van de omroep bevestigden dat de video vals is.
Desinformatiecampagne tegen Oekraïne
Het is zeker niet de eerste keer dat nepverhalen verspreid worden over zogezegde luxe-aankopen door Zelensky, zijn familie, of andere Oekraïense hooggeplaatsten. Eerder verschenen al gelijkaardige valse beschuldigingen over aankopen van luxejachten , villa's in Florida en Egypte , dure Cartier-juwelen , of woningen van de Britse koning Charles en nazikopman Joseph Goebbels . Telkens bleek dat onzin.
De bedoeling van dergelijk nepnieuws is om in Europa en de Verenigde Staten twijfel te zaaien en onvrede aan te wakkeren over financiële steun aan Oekraïne en om de president en zijn familie in een slecht daglicht te stellen. Om dit nepnieuws te verspreiden worden vaak video's en artikels van bestaande nieuwsmedia nagemaakt om het geloofwaardig te laten overkomen. Ook deze beweringen kaderen hier naar alle waarschijnlijkheid in.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
