Antwerpen wil leefloners controleren op buitenlandse inkomsten en eigendommen: "Fraude moet bestraft worden"

In 2017 kondigde Fons Duchateau (N-VA), aan dat hij strenger wilde controleren of inwoners die een leefloon krijgen, inkomsten of eigendom hebben in het buitenland. De huidige kabinetschef van schepen Nathalie van Baren was toen voorzitter van het Antwerpse OCMW. Anderhalf jaar later werd de stad daarover teruggefloten na een juridische controle van toenmalig minister voor Maatschappelijke Integratie Denis Ducarme (MR). 

De onderzoeken, die uitgevoerd werden door privédetectives, schonden het beroepsgeheim en waren onwettig, zei Ducarme daar toen over. De huidige voorzitter van het Antwerpse OCMW en kersvers schepen voor Sociale Zaken, Nathalie van Baren, kondigt nu aan dat de stad toch wil controleren op buitenlandse vermogens van mensen met een leefloon.

"Het is belangrijk dat we iemand die in het buitenland appartementen verhuurt, hier niet zomaar een leefloon aanbieden", aldus Van Baren. "Oorzaken voor een eigendom moeten we ook onderzoeken, want iemand uit Oekraïne kan natuurlijk ook nog een huis hebben daar. We moeten dus geval per geval bekijken."

Het is wel de bedoeling om iemand die systematisch fraudeert of informatie achterhoudt, te bestraffen. "We moeten dan het leefloon stopzetten en de onterecht uitgekeerde steun terugvorderen", zegt de OCMW-voorzitter. "Ook de maatregelen worden geval per geval bekeken."

Hoe groot het probleem juist is, is nog niet duidelijk. Eind 2024 waren er in Antwerpen ongeveer 10.000 mensen met een leefloon. 70 procent daarvan heeft niet de Belgische nationaliteit, zegt schepen Van Baren. "We verwachten dat er de komende jaren nog ongeveer 1.700 mensen met een hulpvraag zullen aankloppen bij onze OCMW's."

Op de vraag of de kans bestaat dat de stad opnieuw teruggefloten wordt, zoals in 2019, wilde Van Baren niet echt ingaan. "Ik zit binnenkort samen met bevoegd minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA). Daar lichten we de praktische kant van onze plannen toe, waarbij we rekening houden met juridische bezwaren die er in het verleden waren."

Volgens de stad is het zeker mogelijk om met professionele bureaus de leeflonen te laten onderzoeken. "Door die term 'privédetectives' uit het verleden, lijkt het alsof we mensen gaan achtervolgen", gaat Van Baren verder. "Het is eigenlijk gewoon de bedoeling om openbare documenten uit het buitenland te kunnen raadplegen." De stad wacht dus nog op groen licht van minister Van Bossuyt.

Oppositiepartij PVDA is niet te spreken over de plannen van de stad. "Sociaal onderzoek is een taak van het OCMW, maar dreigt op deze manier een lucratieve business te worden", zegt PVDA-fractieleider Manal Toumi. "Het is opvallend hoe het stadsbestuur keer op keer de mensen in armoede viseert, maar de oorzaken van armoede niet aanpakt."

Volgens de partij draagt het voorstel bij aan het stigmatiseren van mensen in armoede. "Veel mensen die recht hebben op een uitkering, vragen die niet aan uit onwetendheid of angst om als 'profiteur' bestempeld te worden", aldus Toumi. "Iedereen die noodgedwongen een leefloon aanvraagt, wordt plots verdacht."