"Ik heb geleerd trager te leven, in het moment": auteur Halyna Budilova hoort haar slaapliedjes uit Oekraïne weerklinken in Hasselt

Auteur, vertaler en uitgever Halyna Budilova begroet ons glimlachend bij het binnenwandelen. "Hallo, goedemorgen, ik hoop dat ik dat correct uitspreek." Ze is in ons land om zondag het concert 'Sounds of home' bij te wonen in Hasselt. 

Het concert bestaat volledig uit Oekraïense slaapliedjes die Budilova in 2019 schreef met haar landgenote en zangeres Olga Borodkina. Later besliste het duo om de liedjes in een boek te gieten. Dat deden ze samen met een Oekraïense illustratrice en ook met auteur Hilde Lieten uit Diependeek. Het resultaat was het boek 'Kleine eekhoorn is moe' dat in het Nederlands, Engels en Oekraïens verscheen. Morgen zal de eerste keer zijn dat 3 van de 4 vrouwen elkaar in het echt ontmoeten.

"Het was erg fijn om Hilde een eerste keer in het echt te zien na 2 jaar online te communiceren. Ik kijk erg uit naar het concert. Er zullen heel veel Oekraïners en Vlamingen samen aanwezig zijn. We hebben de inschrijvingen moeten sluiten. Ik had nooit gedacht dat er zo'n grote Oekraïense gemeenschap was in Limburg. Ik kijk ernaar uit om hen allemaal te ontmoeten."  

Er zijn momenteel 1.143 dagen verstreken sinds het conflict in Oekraïne weer oplaaide. Budilova vluchtte zelf 3 jaar geleden vanuit Kiev naar Ierland met haar 2 kinderen. "Ik had nooit gedacht dat ik Oekraïne zou verlaten", vertelt de Oekraïense. "Ik had een fijn leven in Kiev en was mijn carrière aan het uitbouwen." 

Alles veranderde toen Rusland Oekraïne binnenviel op 24 februari 2022. "Dan zoek je enkel veiligheid. Eerst zochten we die in het westen van Oekraïne, dus vluchtten we voor een tijdje naar Ternopil. Maar ook daar bleef het gevaarlijk." 

Uiteindelijk bood een vriendin die in het Verenigd Koninkrijk woont een uitweg. "Haar ouders wonen in Ierland. Ze bood me herhaaldelijk aan om enkele weken bij hen te verblijven, gewoon om even aan het geweld te ontkomen. Na een tijd heb ik de uitnodiging aanvaard. De angst en de oorlog wogen mentaal zo hard door op m'n kinderen en mij. Door de constante aanvallen konden we niet meer slapen." 

Budilova besloot aanvankelijk met haar kinderen 3 weken naar Ierland te trekken, maar ze woont er nu nog steeds. "De oorlog is nog niet voorbij. Het is puur toeval dat we daar beland zijn. Ik heb nooit bewust voor Ierland gekozen." 

Ondertussen is Ierland wel haar tweede thuis geworden. "Dat komt vooral door de bevolking. Ieren zijn zeer vriendelijk. Door hun complexe geschiedenis en relatie met het Verenigd Koninkrijk kunnen ze zich ook inleven in onze situatie. De mensen daar zijn erg warm en begripvol." 

De Ierse natuur heeft het gezin ook geholpen bij het verwerkingsproces. "Het landschap kan zo wild en mooi zijn. Ierland is ook grotendeels dunbevolkt, dus vaak zie je uitgestrekte groene velden en rotsachtige kusten. Dat bracht ons tot rust na een erg moeilijke periode." 

Halyna en haar kinderen wonen momenteel op het platteland. "Dat is een goede verandering ten opzichte van het drukke leven in een metropool als Kiev. Zelf heb ik geleerd om trager en in het moment te leven."

Ieren en Oekraïners delen volgens Budilova ook dezelfde goede humor en voorliefde voor verhalen. "De Oekraïense populatie is er niet erg groot, maar de gastvrijheid doet me terugdenken aan Oekraïne. Je kan nooit bij een Ier of Oekraïner met lege handen vertrekken. Beide culturen hebben ook veel legendes en delen dezelfde manier van vertellen. Ik zie hen een beetje als verre neven." 

Door hun nieuwe leven in het buitenland hebben de kinderen van Budilova zich ook moeten aanpassen. "Als vertaler wilde ik voor de oorlog dat m'n kinderen Engels leerden, dus sprak ik dat ook met m'n oudste zoon. Nu leer ik samen met hen Iers. Zij leren het zelfs op school. Ik vind dat vanzelfsprekend, zo toon je respect voor het land dat je opvangt. Nu is het wel zelfs een uitdaging om ook hun Oekraïens bij te schaven en te onderhouden."

Het inspireerde Budilova om in Ierland een reeks kinderboeken te maken in het Oekraïens.  "Het is niet eenvoudig voor kinderen in het buitenland om Oekraïens te leren lezen. Ze leren vanzelfsprekend lezen in de taal van hun nieuwe thuisland, maar het is belangrijk om hen ook Oekraïens te leren en hen te informeren over hun land van herkomst. Niemand weet hoe het zal aflopen, maar dat wil niet zeggen dat je je roots mag vergeten." 

Het schrijven weer opnemen ging niet van een leien dakje. "Het eerste half jaar schreef ik niets. Ik zag mentaal zo hard af, dat er voor creativiteit geen plek was in m'n leven. Er was enkel ruimte voor rauwe emoties en rouwen. Hoe kan je iets moois maken als in je thuisland zulke verschrikkelijke dingen gebeuren?" 

Uiteindelijk pende Budilova een eerste gedicht neer over de oorlog. "Ik realiseerde me dat andere gevluchte auteurs ook iets wilden schrijven over de oorlog op een manier zodat onze kinderen het snappen. Het is erg moeilijk om zo'n conflict uit te leggen aan kinderen, zeker wanneer je pas bent moeten vluchten." Het resulteerde in een eerste tweetalig kinderboek met gedichten en kortverhalen. "Voor velen was het de doorbraak om weer te beginnen schrijven", blikt Budilova terug. 

Toen het duidelijk werd dat creatief bezig zijn een vorm van verwerking was, besliste Budilova om in Ierland haar uitgeverij op te starten. "Toen ontmoette ik Hilde Lieten. Zij schreef al kinderboeken en betrok daar Oekraïense illustratoren bij. Ik heb haar gemaild en zo hebben we 'Kleine eekhoorn is moe' geschreven in het Nederlands, Oekraïens en Engels."

Ondertussen zijn Halyna en haar kinderen al een viertal keer teruggereisd naar Oekraïne. "Mijn mama, zus en echtgenoot leven nog steeds in Oekraïne. Elke terugreis voelt erg emotioneel aan. De oorlog stopt natuurlijk niet voor jou. Tegelijkertijd blijft het mijn thuisland. We reizen dus terug, ondanks alle gevaar."  

De echtgenoot van Halyna zit sinds 8 maanden officieel in het leger. "Mijn kinderen en ik missen hem heel erg. Voor hij echt bij het leger ging, zette hij zich in als vrijwilliger. Nu zit hij dus aan het front en is iedereen natuurlijk bezorgd om hem. Het was zijn beslissing om zich aan te melden. Ik steun hem volledig. Ik twijfel er niet aan wat voor goede officier en man hij is. Ik wacht gewoon tot dit alles voorbij is."

Sinds haar man aan het front zit, heeft Budilova slechts sporadisch contact met hem. "Als hij echt aan de frontlijn zit, is er geen enkele manier om hem te contacteren. Dat kan weken tot maanden duren. Dat is erg moeilijk. Wanneer hij wat verder van het front zit, kunnen we soms videobellen." 

"Vlak voor ik hierheen vertrok, kreeg ik een bericht van hem dat hij het goed stelt", gaat ze verder. "Dat heeft me erg gerustgesteld. Ik kan niet wachten tot we als gezin weer samen kunnen zijn. Ik voel me nog steeds erg verbonden met hem. We zijn 15 jaar samen." 

De Oekraïense is er rotsvast van overtuigd dat vooruit kijken de enige optie is, ongeacht hoe ze hier beland is. "Het blijft hopen op een eerlijke vrede en een moment waarop we onze oude levens weer kunnen oppikken zonder te rouwen. Ik kan niet wachten op mijn rustige oude dag samen met m'n echtgenoot."

De schrijfster kan niet zeggen of dat in Oekraïne of Ierland zal zijn. "Het hangt van zoveel factoren af. Mijn kinderen waren 2 en 5 toen ze aankwamen in Ierland. Nu zijn ze 5 en 9. Ze hebben vriendjes en zijn gehecht geraakt aan hun nieuwe thuis. Kan ik dat van hen wegnemen? Ik ben hier ook een leven aan het opbouwen en mijn echtgenoot zit nog aan het front. Ik neem het zoals het komt." 

Desalniettemin blijft Oekraïne erg veel betekenen. "De oorlog benadrukt dat. In Kiev waren veel mensen, onder wie ikzelf, tweetalig en spraken we Russisch. Dat doe ik niet meer. We zijn allemaal beginnen te begrijpen hoe waardevol het is. Je beschouwt je nationaliteit en eigenheid als vanzelfsprekend. Wat er nu ook zal gebeuren, ik blijf me erg verbonden voelen met Oekraïne. Dat wil ik ook voor m'n kinderen."