Oekraïne roept België op 200 miljard euro aan tegoeden van Rusland die door Europese sancties geblokkeerd staan bij het bedrijf Euroclear in Brussel te storten in een fonds voor Oekraïne. Het fonds zou moeten dienen voor defensie en de wederopbouw van het land. Premier Bart De Wever (N-VA) toonde zich in het verleden een koele minnaar van het idee en vreest dat Rusland het als oorlogsdaad kan beschouwen.
Kiev vraagt België 200 miljard euro tegoeden van Rusland die bevroren staan in Brussel te storten in fonds voor Oekraïne
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Euroclear in Brussel speelt een cruciale rol in de financiële wereld. De klanten van Euroclear zijn grote banken, beleggingsfondsen en ook centrale banken van over heel de wereld. Euroclear bewaart onder meer obligaties en aandelen die verhandeld worden. De totale waarde daarvan is 38.000 miljard euro.
Enkele dagen na de Russische invasie in Oekraïne kondigde de Europese Unie een verregaande sanctie af tegen de Russische Centrale Bank. Alle tegoeden in de Europese Unie mochten niet meer verhandeld worden, ze werden "bevroren". Naar schatting 240 miljard euro werd zo bevroren. Het grootste deel door Euroclear.
Wanneer obligaties waar de Russische Centrale Bank eigenaar is op hun vervaldatum komen, mag Euroclear het geld niet vrijgeven. En zo stond er eind 2024 183 miljard euro op de balans van Euroclear.
Tegoeden komen mogelijk vrij door Hongarije
De Europese sancties tegen Rusland moeten om de 6 maanden verlengd worden. Alle 27 EU-lidstaten moeten de verlenging goedkeuren. In januari weigerde Hongarije aanvankelijk als enige land om de sanctie over de bevroren tegoeden te verlengen. Uiteindelijk gaf Hongarije toch zijn zegen, maar Oekraïne vreest dat Hongarije de verlenging in juli niet meer zal goedkeuren.
"We maken ons grote zorgen dat sommige landen gaan proberen om de verlenging van de sancties te blokkeren", zegt Iryna Moedra, adjunct-kabinetschef van de Oekraïense president Zelensky, in een interview met VRT NWS. "Daarom proberen we onze Europese partners ervan te overtuigen dat het hoog tijd is om deze tegoeden onder te brengen in een apart fonds."
Dat fonds zou niet alleen het Russische geld van Euroclear overnemen, maar ook alle juridische aansprakelijkheid ervoor. De dreiging van een Hongaars veto tegen een verlenging zou zo ook wegvallen.
Bekijk: "Volgens Europese inlichtingendiensten plant Rusland al nieuwe aanvallen op Europa"
De Wever noemt inbeslagname "oorlogsdaad"
Dit Oekraïens voorstel is een antwoord op enkele forse uitspraken die premier Bart De Wever op 20 maart deed, op een persconferentie na de Europese top van regeringsleiders. In de aanloop naar die top had het Europees Parlement een resolutie goedgekeurd waarin gepleit werd voor de inbeslagname van de Russische tegoeden. Ook regeringsleiders uit Centraal- en Oost-Europa zijn daar voor.
"Het is niet zo simpel als het lijkt", zei De Wever aan de internationale pers. "Tegoeden van een centrale bank in beslag nemen, is een oorlogsdaad. Het lijkt sympathiek en rechtvaardig om 200 miljard euro aan Oekraïne te geven. Maar we leven niet in een fantasiewereld, maar in de echte wereld. Zoiets zal gevolgen hebben voor het financiële systeem. Ik denk dat de Russen kwaad zullen zijn als we dit doen. Ze hebben middelen om te reageren, en zullen die gebruiken."
Morgen hebben premier De Wever en minister van Defensie Theo Francken in Kiev een ontmoeting met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Volgens Moedra worden de bevroren Russische tegoeden een gespreksonderwerp.
"Tegoeden niet overdragen gevaarlijker voor België"
Moedra wuift deze bezwaren weg. Het internationale recht laat toe dat de tegoeden worden overgedragen aan een fonds, zegt ze. Het is volgens haar geen confiscatie. Over de gevolgen voor de stabiliteit van het financiële systeem hoeft Europa zich volgens haar ook geen zorgen te maken. "De tegoeden zijn al 3 jaar bevroren, en er is geen enkele reactie geweest."
De tegoeden niét overdragen, is volgens haar gevaarlijker voor België. Als Hongarije de verlenging van de sancties blokkeert, gaan alle bevroren tegoeden naar Rusland, dat het zal gebruiken om tanks, raketten, drones en bommen te produceren. Als het geld echter naar Oekraïne gaat, dan is dat volgens haar een investering in de verdediging van Europa.
Op 6 maart 2024 ging Terzake langs bij Euroclear in Brussel, ook toen klonk de waarschuwing dat het "gevaarlijk" is het geld voor Oekraïne te gebruiken:
Euroclear belegt de tegoeden nu op een voorzichtige manier, en dat leverde het bedrijf in 2024 6,9 miljard euro extra winst op. Daarop betaalde het 1,7 miljard euro vennootschapsbelasting aan de Belgische staat. De resterende winst moet Euroclear afstaan aan de Europese Unie, die het doorstort aan Oekraïne.
Volgens Moedra kan een nieuw fonds het geld risicovoller beleggen, wat wel 15 tot 20 miljard euro kan opbrengen voor Oekraïne. Ze vindt het positief dat België de belastingopbrengst van de Russische tegoeden gebruikt om Oekraïne te steunen, via de aankoop van wapens bijvoorbeeld. "Maar we zouden het nog meer appreciëren indien België een groter deel van de belastingopbrengst rechtstreeks aan ons zou geven."
Ook de overwinst die Euroclear al in 2022 en 2023 boekte (nog voor de EU de winst afroomde) zou volgens Moedra aan Oekraïne gegeven kunnen worden (volgens haar ruim 5 miljard euro).
Tegoeden als pasmunt bij onderhandelingen
Ook onder meer in Luxemburg, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn tegoeden van de Russische Centrale Bank bevroren. Maar nergens zoveel als bij Euroclear. De tegoeden bieden de Europese Unie een kans om een rol te spelen bij vredesonderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland. Ze kunnen als pasmunt gebruikt worden om eisen te stellen aan Rusland.
Het is nog niet duidelijk wat de Amerikaanse president Donald Trump wil doen met de Russische tegoeden, en of er al over gepraat bij de gesprekken tussen de Amerikanen en Russen. In het Amerikaanse Congres werd vorig jaar nog een resolutie goedgekeurd die de inbeslagname van de Russische tegoeden eiste.
