De klassieke mop is aan het verdwijnen. Dat stelt Bert Oben, professor taalkunde gespecialiseerd in humor. "De klassieke mop is vervangen door een meer visuele vorm van humor: het delen van memes en filmpjes op sociale media." De zogenoemde dad joke werkt volgens Oben wél nog.
Waarom de klassieke mop langzaam uitsterft (behalve de 'dad joke')
Professor taalkunde en humorspecialist Bert Oben herinnert zich niet wanneer hij voor het laatst een mop hoorde. "Mijn generatie, en zeker jongeren, doet dat gewoon niet meer", zegt hij in 'De Wereld van Sofie' op VRT MAX Podcastpalooza.
Honderden uren aan data en slechts 3 échte moppen
Bert Oben, Taalkundige gespecialiseerd in humor
Dat blijkt ook uit zijn onderzoek: "We nemen gesprekken op met studenten om te achterhalen welke vormen van humor aan bod komen. Uit die grote datasets van spontane gesprekken blijkt dat de klassieke mop nog nauwelijks voorkomt. We beschikken over honderden uren aan opnames, maar échte moppen horen we slechts 3 keer."
Sociale media neemt over
Wat maakt nu dat de klassieke mop aan het verdwijnen is? Volgens Oben zijn daar meerdere verklaringen voor, maar sociale media spelen een grote rol. "Tegenwoordig is humor veel visueler, sneller en ook exclusiever. Memes dienen als toegangstickets tot sociale clubjes."
Als je de meme niet begrijpt, hoor je niet bij de club
Bert Oben, Taalkundige gespecialiseerd in humor
"Als je de meme niet begrijpt, hoor je niet bij de club. Ik begrijp de memes van mijn tienerdochter niet en dat is maar goed ook. Jongeren willen zich onderscheiden. Dat is juist de kracht ervan: humor is een sterk sociaal fenomeen. Het maakt duidelijk: jij hoort bij ons, jij niet."
Kunst van het vertellen
Een mop is heel anders dan een meme, legt Oben uit. "Het is een narratief verhaal: je moet het vertellen. Het is een echte performance. Je moet iemand een bepaalde richting uit sturen en dan de ontvanger plots een andere richting uit sturen." Dat plotse inzicht, heb je nodig om humor te doen slagen. "Net daarom is een goeie vertelling nodig."
Om een goede mop te kunnen vertellen, heb je een aantal vaardigheden nodig: "Timing, intonatie, non-verbaal gedrag – het is acteren, een vorm van vertelkunst. We worden er almaar slechter in omdat we het niet meer oefenen", merkt hij op.
Memes daarentegen zijn niet performatief: "Je hoeft ze alleen maar door te sturen. Een mop vertel je face to face en dat vraagt tijd. Iets wat er vandaag vaak niet meer is." Vandaar dat de klassieke mop langzaam aan het uitsterven is.
Het einde van de mop
Klassieke moppen maken deel uit van een traditie waarin we elkaar verhaaltjes vertellen – en precies dat gebeurt steeds minder. "We zijn sneller en visueler met elkaar verbonden, wat spontane moppen in gesprekken overbodig maakt."
De mop verliest terrein, maar dat betekent niet dat ons gevoel voor humor verdwijnt
Bert Oben, Taalkundige gespecialiseerd in humor
"Een vijftienjarige die midden in een gesprek zegt: 'Heb je deze al gehoord?' – dat zie je nauwelijks nog. De mop verliest terrein, maar dat betekent niet dat ons gevoel voor humor verdwijnt", zegt Oben. "We blijven speels in onze communicatie, alleen laten we de klassieke mop achter ons."
'Dad-joke': een succes!
Toch zijn niet alle moppen met uitsterven bedreigd, benadrukt Oben. "Geloof het of niet: de dad joke werkt. Het is een luchtig moment dat de onderlinge band versterkt. Je toont ermee: 'Dit is wie wij zijn. Dit zijn de moppen die bij óns horen'."
Een dad joke is vaak een woordspeling, een lichte overtreding van een talige regel. "Ze zitten op het randje: is dit wel grappig genoeg om goed te zijn?", legt hij uit. "Ze zijn flauw en je ziet ze vaak al van mijlenver aankomen. Hij geeft een voorbeeld:
Zegt de dochter: "Papa, er zit een gat in mijn kous." Zegt de vader: "Liever een gat in je kous dan een kous in je gat."
Oben stelt dat ze ook een pedagogische waarde hebben. "Je biedt je kinderen een cognitief puzzeltje aan. Ze moeten schakelen tussen betekenissen. Tegelijk geef je een signaal: het is hier veilig en het is oké om onnozel te zijn."
"Ook onder collega’s wordt dat soort knullige mopjes wel eens gemaakt. Het schept een band en creëert een gevoel van verbondenheid", zegt hij. "Maar het kan ook snel ontsporen in een intellectuele show-off – en dat is iets om voor op te passen."
