De federale Ombudsman heeft in 2024 dubbel zoveel meldingen van klokkenluiders behandeld als in 2023. Het aantal dossiers steeg vorig jaar naar 705, terwijl dat er het jaar voordien nog maar 295 waren. De hoofdreden voor die forse stijging zijn de nieuwe regels die sinds 2023 van kracht zijn. Het takenpakket van de federale Ombudsman is sindsdien uitgebreid en meldingen kunnen ook anoniem gebeuren.
Federale Ombudsman ziet aantal meldingen van klokkenluiders fors toenemen: "Blij dat zwijgcultuur aan het verdwijnen is"
Harald Scheerlinck
Gepubliceerd:
Xavier Taveirne is jouw consumentenman. Hij presenteert elke werkdag tussen 9 uur en 10 uur 'WinWin' op Radio2. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
"Ik ben blij dat de zwijgcultuur stilaan aan het verdwijnen is en dat steeds meer mensen de stap durven te zetten om problemen aan te kaarten wanneer er iets misloopt. Sinds 2023 zijn wij ook bevoegd voor vermeende misstanden in de privésector. Voordien kon je bij ons alleen terecht voor meldingen over federale overheidsdiensten", verklaart federale Ombudsman David Baele de opvallende stijging in het consumentenprogramma 'WinWin' op Radio2. Meldingen kunnen sinds de nieuwe wetgeving ook anoniem gebeuren. Een regel waar veel mensen gebruik van maken.
Wat is een klokkenluider?
"Klokkenluiders zijn mensen die onregelmatigheden of wantoestanden binnen een organisatie aankaarten. Met de bedoeling om die problemen te stoppen of in de toekomst te vermijden." Mensen die die problemen op een van de vastgelegde manieren aanklagen, worden beschermd tegen eventuele vergeldingsmaatregelen na hun klacht.
Om in België het statuut van klokkenluider - en dus die bescherming - te krijgen, moet je aan een aantal voorwaarden voldoen. De wantoestanden, fraude of andere inbreuken op de wet die je vaststelt, moeten om te beginnen gebeuren binnen een onderneming of een openbare instelling. In de privésector moeten ze ook binnen een van de 14 domeinen vallen die zijn vastgelegd in de wetgeving.
Je moet ook een redelijk vermoeden hebben dat de feiten die je vaststelt kloppen en je moet ze hebben vastgesteld in een professionele context. Binnen je beroepsomgeving dus en niet in je privéleven. Werknemers, maar even goed stagiairs, zelfstandige leveranciers, vrijwilligers of ex-werknemers kunnen een melding maken. Je melding mag ook niet enkel betrekking hebben op je eigen situatie of persoonlijk belang.
De federale Ombudsman heeft een gids gemaakt voor klokkenluiders . Daarin staat stap voor stap uitgelegd hoe je een melding best aanpakt, waar je wanneer terechtkunt en wat je rechten zijn.
Voor problemen zoals pesten op het werk of racisme zijn andere instanties bevoegd. Je kan dan bijvoorbeeld bij Unia terecht of bij de preventieadviseur van jouw werkgever
David Baele, federale Ombudsman
Ombudsman David Baele stelt vast dat de zoektocht naar duidelijke informatie voor veel klokkenluiders moeizaam verloopt. "Er zijn verschillende wetgevingen, verschillende meldkanalen, verschillende instellingen en organisaties die betrokken zijn bij de regeling. Met het grootste deel van het aantal meldingen dat wij ontvangen uit de privésector, kunnen wij ook niet aan de slag gaan omdat de inbreuk niet binnen de 14 domeinen valt die in de regelgeving rond klokkenluiders zijn opgenomen."
Die domeinen zijn onder andere voedselveiligheid, overheidsopdrachten, de financiële sector, fiscale fraude en veiligheid en conformiteit van producten.
Meldingen over grensoverschrijdend gedrag of discriminatie zijn niet opgenomen in de klokkenluidersreglementering. "Voor problemen zoals geweld of pesten op het werk, of racisme zijn andere instanties bevoegd. Je kan dan bijvoorbeeld bij Unia terecht of bij de preventieadviseur van jouw werkgever. Als die er is."
Hoe kan je een melding maken?
De wet voorziet drie manieren om een melding als klokkenluider te maken:
Via een intern meldingskanaal: binnen de organisatie waar de feiten zich hebben voorgedaan, als dat kanaal bestaat.
Via een extern meldingskanaal: een bevoegde autoriteit die is aangeduid door de overheid om klachten te behandelen, zoals bv. de federale Ombudsman
Openbaar maken: als je de feiten bekend maakt in de media of op een andere publiekelijke manier. In bepaalde uitzonderlijke gevallen, kan je dan ook beschermd worden als klokkenluider.
Je mag zelf de manier kiezen die voor jou het beste werkt. In de praktijk ligt de keuze voor een extern meldingskanaal het meest voor de hand.
Hoe word je beschermd?
Om te beginnen wordt je identiteit vertrouwelijk behandeld. De persoon die jouw klacht behandelt, mag jouw identiteit niet openbaar maken zonder jouw toestemming, tenzij de wet hem daartoe verplicht. Alle externe meldingskanalen zijn ook gebonden aan het beroepsgeheim.
Een klokkenluider is beschermd tegen alle mogelijke represailles die rechtstreeks in verband staan met zijn melding. Zo mag je bijvoorbeeld niet ontslagen worden omwille van jouw klacht.
De bescherming start automatisch vanaf het moment van je melding zonder einddatum. De bescherming kan wel worden opgeheven als tijdens het onderzoek blijkt dat de klacht niet ontvankelijk is.
