"De Amerikaanse president Donald Trump wil de NAVO-bijdragen snel meer dan verdubbelen tot 5 procent". Dat zegt een Belgische diplomaat betrokken bij de onderhandelingen en het zal de boodschap van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zijn, op de NAVO-top vandaag in Brussel. De regering-De Wever mag dan de boeken toe doen, want de federale overheid heeft dat geld niet. Eind juni valt de finale beslissing op de NAVO-top in Den Haag, wanneer ook president Trump naar Europa komt.
VS wil NAVO-bijdrage verdubbelen naar 5 procent, maar dat zal België niet kunnen betalen
Jens Franssen
Gepubliceerd:
Op de top van Wales in 2014 spraken de lidstaten finaal af dat elk land 2 procent zou uitgeven van het bruto nationaal product aan (zijn eigen) defensie. Dat was volgens de staatshoofden en regeringsleiders toen voldoende zodat elk land in zijn eigen veiligheid kan voorzien, met net wat extra om elkaar in geval van nood nog te steunen.
Het ging per land om duidelijk afgesproken doelen, haalbaar voor elk land. Waarom uitgedrukt in een percentage ten opzichte van 'de economie van een land'? Op die manier draagt iedereen, naargelang zijn economische gewicht, evenveel bij. Voor ons land tekende ontslagnemend premier Elio Di Rupo (PS) de slotverklaring, maar de tijden zijn veranderd.
Is de wereld onveiliger geworden?
Ja. Vandaag is de veiligheidssituatie in Europa, en rondom België, helemaal anders. Rusland houdt militair een stuk van Georgië bezet, annexeerde de Krim en bezet intussen 20 procent van Oekraïne. Ook in Moldavië greep Moskou militair in.
In Europa is nu maandelijks sprake van sabotage of cyberincidenten waarbij opnieuw naar Rusland wordt gekeken. Stilzwijgend steunt China de Russische oorlogsinspanningen via economische en militaire samenwerking.
Mee in de veiligheidsmix: een onrustige Sahel-regio, oorlog in Gaza, een assertief Iran én de klimaatopwarming die een nieuwe grondstoffenrace heeft ontketend. En, in Washington zit een kwade, wispelturige Amerikaanse president in het Witte Huis die vindt dat het rijke Europa maar eens hier en nu zelf moet investeren in sterke Europese legers.
Alle NAVO-lidstaten zijn het er sinds de NAVO-top in Vilnius in 2023 over eens dat 2 procent niet meer voldoende is als toekomstige afschrikking tegen Rusland (en andere mogelijke tegenstrevers). Voor alle duidelijkheid: de regering-De Wever zoekt in allerijl 7 miljard euro om tegen juni nog de huidige 2 procent-norm te halen. De overgrote meerderheid van de 32 NAVO-lidstaten halen die norm uit 2014 intussen.
Bekijk: Marco Rubio wil dat ieder lid van de NAVO op weg is naar 5 procent defensiebudget
Hoeveel extra uitgeven aan defensie tegen wanneer?
"Het openingsbod voor de VS staat vandaag op 5 procent", zegt een hoge diplomaat die voor ons land mee de onderhandelingen voert. "Maar we weten niet of dat onderhandelbaar is." NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte houdt het op "duidelijk meer dan 3 procent, dat is echt de ondergrens". Nog belangrijker is het voorziene groeitraject. Hoe snel moeten de NAVO-lidstaten dat extra geld ophoesten? 3 procent tegen 2030? Of 5 procent tegen 2035? Of 3 procent tegen 2030 én dan 5 procent tegen 2035?
De VS wil "snel, meer dan een verdubbeling". Wat mooi meegenomen is voor de VS, want de versnipperde Europese defensie-industrie kan nu de bestellingen al niet volgen. Als alle lidstaten zeer snel nog veel extra miljarden in defensie moeten investeren, komen ze noodgedwongen uit bij de Amerikaanse defensie-industrie. Winst voor Trump daar.
De grote Europese lidstaten staan qua timing dus op de rem. Trager groeien, zodat het Europese belastinggeld voor defensie in Europese bedrijven en jobs kan worden geïnvesteerd.
De VS wil nog om een tweede reden vaart maken: Rusland is niet langer bedreiging nummer 1 voor de Amerikanen, maar wel China. De Verenigde Staten willen zich kunnen richten op China, en dus moet Europa snel zijn veiligheid op orde hebben.
Wat betekent dat voor België?
Het bruto binnenlands product van België (hoe groot de economie is, zeg maar) was in 2023 goed voor 585 miljard euro. De federale overheid puurt daar 256,4 miljard euro inkomsten uit via allerlei belastingen en inkomsten.
Wat de uitgaven betreft: bijna 78 miljard euro gaat naar de gewesten en gemeenschappen en 7,3 miljard euro gaat naar Europa. 140 miljard geeft de federale overheid uit aan de sociale zekerheid en nog eens 10 miljard aan het betalen van rente op de overheidsschuld.
Kortom: het werkingsbudget van premier De Wever en zijn ministers is ongeveer 37 miljard euro. Daarmee kan de federale overheid beleid voeren: dat gaat vooral over het defensie- en buitenlandbeleid. Maar ook het geld voor de politie, brandweer en justitie komt daarvan.
Stel dat de NAVO vraagt om ons defensiebudget op te trekken naar 3 of 5 procent, wat geeft dat dan in miljarden euro's?
1,3% van 585 miljard euro: 7,6 miljard euro. Dit is wat België vandaag uitgeeft aan defensie
2% van 585 miljard euro: 11,7 miljard euro. Dit is wat de regering-De Wever nog snel wil bijbenen. De regering zoekt dus nog 5 miljard euro. Die 5 miljard komt er vanaf dan elk jaar bij, als ons land de 2 procent-norm wil aanhouden.
3% van 585 miljard euro: 17,5 miljard euro 3 procent is de verwachte ondergrens bij de NAVO-top in juni. De regering moet dan nog eens jaarlijks 6 miljard extra zoeken. Ten opzichte van de huidige uitgaven is dat 10 miljard extra jaarlijks tegenover vandaag. Bijna de helft van het federale werkingsbudget van 37 miljard gaat dan naar defensie.
5% van 585 miljard euro: 29,25 miljard euro. 5 procent is wat de VS wil, of 29,2 miljard euro op jaarbasis, tegenover 7 miljard vandaag. Dan gaat 80 procent van het werkingsbudget van de federale regering naar defensie.
Federale overheidsbudget 'slachtoffer' van hoge schuld én regionalisering
Door de verschillende staatshervormingen van de voorbije decennia werden de inkomsten van de federale overheid steeds kleiner. Logisch, aangezien heel wat bevoegdheden (onderwijs, cultuur, mobiliteit…) naar de gewesten en gemeenschappen werden overgeheveld. De economie groeide ook bijna al die jaren, en dus ook het bruto nationaal product. De inkomsten gingen intussen steeds minder naar de federale overheid.
In 1989 viel in Berlijn de Muur en er kwam een einde aan de Koude Oorlog. In de periode daarvoor, tussen 1950-1990, gaf ons land gemiddeld 3 procent aan defensie. Omdat federale regeringen na de val van de Muur allemaal fors bespaarden op defensie, werd de budgettaire weeffout in de financiering van defensie wellicht te weinig correct ingeschat. Als de federale overheid nu weer meer geld aan defensie wil spenderen, dan volgt een proportionele scheeftrekking.
Logisch: want het bedrag van de 2 of 3 procent wordt berekend op de hele economie (het bnp), maar de inkomsten vloeien maar voor een deel naar 'Brussel'.
De gewesten en gemeenschappen krijgen immers ook inkomsten uit die economie, maar betalen niet mee aan bijvoorbeeld de federale defensie. En dat terwijl door de vergrijzing de kosten in de pensioenen en gezondheidszorg vooral oplopen bij de federale regering.
Samengevat: premier Bart De Wever heeft in juni op de top van de NAVO een serieus probleem als de procentnorm wordt opgetrokken. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) zal dus moeten duidelijk maken dat een snelle groei in defensie-uitgaven financieel quasi onhaalbaar is voor ons land.
Een rekenkundig voor de hand liggende oplossing zou kunnen zijn dat de gewesten en gemeenschappen (de regio's) weer mee gaan bijdragen aan de federale overheid. Dat zou inhouden dat de Financieringswet zou moeten worden herzien. De Vlaams-nationalistisch premier Bart De Wever en zijn Vlaams-nationalistische minister vanuit het bij uitstek Belgicistische departement Defensie Theo Francken zouden dan voluit de Belgische kaart moeten trekken.