Alarmbellen gaan af bij Rassemblement National: is er hoop voor partij van Marine Le Pen na vernietigend vonnis?

De uitspraak van de rechtbank kwam voor Rassemblement National niet als een verrassing, de straf was dat wel. De partij had zich al voorbereid op de schuldigverklaring van Le Pen. De bewijslast tegen haar en 24 medewerkers was immers overweldigend: tussen 2004 en 2016 werden miljoenen euro's Europees geld doorgesluisd naar de partijkas, en verschillende e-mails, berichtjes en telefoongesprekken konden die 'georganiseerde fraude' bewijzen.

Le Pen werd veroordeeld tot een geldboete van 100.000 euro en een gevangenisstraf van 4 jaar, waarvan 2 jaar effectief met enkelband, en ze mag zich de komende 5 jaar niet verkiesbaar stellen bij een politieke verkiezing. De eerste 2 straffen werden opgeschort tot alle beroepsmogelijkheden uitgeput zijn, maar het schrappen van de verkiesbaarheid van Le Pen gaat onmiddellijk in.

Op dat laatste was de Rassemblement National niet voorbereid: niemand had het voor mogelijk gehouden dat een rechtbank het boegbeeld van de partij de kans op het presidentschap zou ontzeggen. En dus schakelt de partij nu over in crisismodus. Is er nog een plan B voor Rassemblement National? Of is de partij dood en begraven?

Eerst en vooral: er blijft een kleine kans bestaan dat Marine Le Pen de kwestie kan aanvechten in een hof van beroep nog voor de presidentsverkiezingen van 2027. "Maar dat is heel moeilijk, en dat weet ze zelf ook", zegt Frankrijkkenner bij VRT NWS Steven Decraene. "De tijd dringt, want zo'n presidentscampagne moet ook voorbereid worden. Er moeten handtekeningen verzameld worden, fondsen moeten geworven worden ..."

Decraene noemt het de grootste strijd van de politieke carrière van Le Pen. "Ze is al een paar keer afgeschreven, ook in Frankrijk. Men had twijfels of ze wel in de voetsporen kon treden van haar vader Jean-Marie Le Pen." Hij was van 1972 tot 2015 de voorzitter van de partij en stond bekend om zijn nationalistische en anti-immigratiestandpunten. "Ze heeft het wel gedaan. Le Pen heeft de partij groter gemaakt en kon ondanks de grote concurrentie op de rechterzijde standhouden."

Le Pen blijft ondanks de uitspraak van de rechtbank strijdvaardig. "Ik laat me niet aan de kant zetten", zei ze gisteren in een eerste reactie op de Franse zender TF1. Le Pen ziet dit niet als haar politieke doodsteek, maar denkt de kiezer daar wel hetzelfde over?

In 2004 trok ze nog fel van leer in een televisiedebat over - jawel - corruptie in de politiek. "Iedereen zit met zijn handen in de kassa, behalve het Front National (de voorloper van de Rassemblement National, red.). De Fransen worden ziek van al die politici die geld verduisteren. Het is schandalig", zei ze. 

"De steun van de kiezer hangt voor een groot deel af van hoe de partij hierover communiceert", vertelt Nathalie Brack. Ze is professor aan de ULB en het Europacollege in Brugge en gespecialiseerd in radicale partijen in Europa. "De kiezer die voor de partij gewonnen is, zal die communicatie geloven, maar de gematigde kiezer wordt door de kwestie misschien wel weggeduwd van de partij."

Die partijlijn werd gisteren al meteen duidelijk: dit is een politiek gemotiveerde uitspraak, klonk het. "De rechtsstaat is geweld aangedaan", zegt Le Pen zelf in een televisiestudio. Ze heeft het over "praktijken waarvan men geloofde dat ze voorbehouden waren aan autoritaire regimes". Ze spreekt ook van "een rampzalige dag voor onze democratie".

Dat klopt niet, vindt professor Brack. "De rechter bepaalt zelf geen wetten. Hij baseert zich voor zijn uitspraak op de wetten die door het parlement - en dus ook door Rassemblement National - goedgekeurd zijn. Dit is dus helemaal geen inbreuk op de democratie, maar de kiezers zien zich nu wel als de slachtoffers van het systeem."

Door de hele kwestie ziet de Rassemblement National zich wel genoodzaakt om na te denken over een plan B. En wordt 1 naam veel genoemd: Jordan Bardella, als sinds 2022 voorzitter van de partij. Bardella wordt gezien als het gezicht van de 'nieuwe' strekking binnen de RN en heeft een snelle politieke opmars gemaakt.

Al is lang niet iedereen opgezet met die keuze. "De keuze voor Bardella als presidentskandidaat zou interne twist kunnen veroorzaken", denkt Decraene. "De strekking van de oudgedienden (die de ideologische basis hebben gelegd voor de politieke partij) mikt meer op de stemmen van de arbeidersklasse en mensen die ontgoocheld zijn in de politiek."

"Bardella heeft een andere stijl: alles moet flitsender zijn. Hij mikt meer op jongeren en wil het nieuwe Frankrijk tonen aan de wereld." Dat heeft al binnen de partij tot spanningen geleid, en het valt af te wachten hoe zijn mogelijke kandidatuur binnen de partij wordt opgevangen.

Ook zijn jonge leeftijd (29) zou hem parten kunnen spelen. Volgens Le Pen heeft hij alle kwaliteiten om het tot president van Frankrijk te schoppen, maar ze wil hem niet nu al 'verbranden'. Nochtans zou Bardella het volgens de meest recente peilingen zelfs beter doen dan Le Pen. Wanneer de Fransen gevraagd wordt om te kiezen tussen Le Pen en Bardella, zegt 60 procent van de aanhangers van de Rassemblement National dat ze voor hem zouden kiezen. 'Slechts' 32 procent verkiest Le Pen.

Betekent de veroordeling van Le Pen dus het einde van de Rassemblement National? "Dat is te vroeg om te zeggen", concludeert Brack. "Bovendien zijn er in het buitenland - in ons land bijvoorbeeld - voorbeelden dat zo'n verjonging goed heeft gewerkt." Zo koos Vlaams Belang in 2014 Tom Van Grieken tot voorzitter (hij was toen 27 jaar oud).

"Rassemblement National zal nu goed moeten nadenken, zeker over hun communicatie. Maar de partij heeft nog tijd. Ze kunnen zich zeker nog goed voorbereiden op de Franse presidentsverkiezingen van 2027."